Στασιμοπληθωρισμός; Φάε τη γλώσσα σου – Η FED ξορκίζει τον κίνδυνο, η ΕΚΤ δεν τον αποκλείει

Ο στασιμοπληθωρισμός, δηλαδή ο συνδυασμός πολύ χαμηλής ή μηδενικής ανάπτυξης με άνοδο τιμών και υψηλή ανεργία, είναι o νέος φόβος που σκιάζει τις διεθνείς οικονομίες.

Μολονότι οι δηλώσεις του Τραμπ, για το αν τελειώνει ή όχι ο πόλεμος στο Ιράν, υποβάλλουν τις αγορές και την κοινή γνώμη, σε σκοτσέζικο ντους, το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού πλανιέται επίμονο.

Η διαφορά είναι ότι οι οικονομικοί αναλυτές είναι αναγκασμένοι να βασιστούν σε πιο αξιόπιστους δείκτες, από το πώς ξύπνησε κάθε πρωί και τι «τιτίβισε» στο Τruthsocial ο προβλέψιμα απρόβλεπτος πρόεδρος των ΗΠΑ.

Aπελθέτω απ’εμού το σενάριο του στασιμοπληθωρισμού, μοιάζει να λέει η Κριστίν Λαγκάρντ

Τα τρία σενάρια για την ευρωζώνη

Για την Ευρωζώνη ο στασιμοπληθωρισμός παραμένει ένα απευκταίο αλλά όχι απίθανο σενάριο, που πλησιάζει ή απομακρύνεται, ανάλογα με τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις.

Τα διαφορετικά μακροοικονομικά μοντέλα προσομοίωσης, που παρουσίασε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), δεν χρησιμοποιούν τη λέξη «στασιμοπληθωρισμός». Περιγράφουν όμως ακριβώς αυτή την κατάσταση. Ιδίως το δεύτερο (δυσμενές) και το τρίτο (σοβαρό) σενάριο, εμφανίζουν επίμονα υψηλό πληθωρισμό και αναιμικούς ρυθμούς ανάπτυξης, που φλερτάρουν με την ύφεση.

Το βασικό σενάριο εμφανίζει τον πληθωρισμό στο 2,6% το 2026,  πάνω από τον στόχο, αλλά σε διαχειρίσιμο επίπεδο, και την ανάπτυξη στο 0,9%. Το δυσμενές σενάριο προβλέπει πληθωρισμό 3,5% και ανάπτυξη -0,6%, ενώ το «σοβαρό» σενάριο ανεβάζει τον πληθωρισμό στο 4,4% και μειώνει την ανάπτυξη στο 0,4%. Ακόμα  χειρότερα, προβλέπει περεταίρω άνοδο του πληθωρισμού και το 2027, με πολύ χαμηλή ανάπτυξη.

Απαισιόδοξα είναι και τα σενάρια της Goldman Sachs, που προβλέπουν πληθωρισμό ως και 5,6% στην Ευρωζώνη, αν κλιμακωθούν οι ενεργειακές πιέσεις.

Στασιμοπληθωρισμός; Δεν είναι αυτό που νομίζετε

Παρά το δυσμενές κλίμα, οι πιο ψύχραιμες φωνές ξορκίζουν τον φόβο του στασιμοπληθωρισμού.

«Άκουσα πολύ τη λέξη στασιμοπληθωρισμός, που θα ήταν ταυτόχρονα μια στασιμότητα της οικονομικής δραστηριότητας και μετά ένας μόνιμος πληθωρισμός. Δεν πρόκειται γι’ αυτό», επέμεινε ο Βιλερουά ντε Γκαλό, ο Κεντρικός Τραπεζίτης της Γαλλίας, απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις δημοσιογράφων, μετά τις ανακοινώσεις ης ΕΚΤ. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι κανένα σενάριο για την οικονομία της Ευρωζώνης δεν προβλέπει ύφεση, και συνέστησε εγρήγορση και ψυχραιμία.

Ο διευθυντής της Τράπεζας της Ελλάδας Γιάννης Στουρνάρας ήταν λιγότερο καθησυχαστικός. Είπε ξεκάθαρα ότι αν η σύγκρουση στην Μέση Ανατολή παραταθεί, «θα βιώσουμε για ακόμα μια φορά στασιμοπληθωριστικές πιέσεις», ιδίως βραχυπρόθεσμα.

Σε επίπεδο αγορών, οι διεθνείς επενδυτές στοιχηματίζουν, για το πόσο πιθανός ή όχι είναι ο στασιμοπληθωρισμός.

Σύμφωνα με τους Financial Times, ενώ στην αρχή οι ανησυχίες επικεντρώνονταν στις αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, πλέον υπερισχύουν οι φόβοι για την επιβράδυνση στην ανάπτυξη.

«Σε ένα παγκόσμιο πετρελαϊκό σοκ, οι παράγοντες κινδύνου οικονομικής στασιμότητας, ξεπερνάνε τους παράγοντες του πληθωρισμού», δηλώνει χαρακτηριστικά ο Έλιοτ Χέντοβ, επικεφαλής μακροοικονομικής στρατηγικής στην State Street Ιnvestment Management, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαχείρισης επενδύσεων παγκοσμίως.

Ο όρος «στασιμοποληθωρισμός» ανήκει στη δεκαετία του ’70, επιμένει ο Τζέρομ Πάουελ

Τζέρομ Πάουελ: Ο στασιμοπληθωρισμός ανήκει στο παρελθόν

«Όταν χρησιμοποιούμε τον όρο στασιμοπληθωρισμός, οφείλω πάντα να επισημαίνω ότι ήταν ένας όρος της δεκαετίας του 1970», δήλωσε πρόσφατα ο Τζέρομ Πάουελ, ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. «Θα φύλαγα τον όρο ‘στασιμοπληθωρισμός’ για  μια πολύ πιο σοβαρή κατάσταση. Δεν βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο σήμερα. Αυτό που έχουμε είναι μια ένταση, την οποία προσπαθούμε να διαχειριστούμε, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μοιάζει με ό,τι αντιμετώπιζαν στα ‘70s», συμπλήρωσε ο επικεφαλής της FED.

Μαδώντας την μαργαρίτα για τον στασιμοπληθωρισμό

Το Βloomberg, σε κεντρικό άρθρο γνώμης,  συμμερίζεται ως ένα βαθμό το επιχείρημα του Πάουελ.

Πράγματι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου έχει υποστεί ένα τεράστιο σοκ, το οποίο περιγράφεται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας ως «το μεγαλύτερο που έχει συμβεί στην πρόσφατη ιστορία». Άρα είναι λογικό να ξυπνάνε μνήμες και παραλληλισμοί με τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του ’70.

Ωστόσο υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, που καθορίζουν πόσο έντονη θα είναι η επίδραση ενός οποιουδήποτε πλήγματος στην προσφορά. Το Βloomberg θεωρεί, ότι για τις ΗΠΑ δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού, αφού η οικονομία βρίσκεται σε πολύ καλύτερη κατάσταση, από ό,τι πριν 50 χρόνια. Ο πληθωρισμός είναι μισή ποσοστιαία μονάδα πάνω από τον στόχο του 2%, ενώ τη δεκαετία του ’70 κυμαινόταν σε διψήφια ποσοστά. Αντίστοιχα, η ανεργία αυξάνεται μεν, αλλά παραμένει σχετικά χαμηλή.

Η FED μάλιστα αναθεώρησε ανοδικά τις προβλέψεις για ανάπτυξη το 2026, έστω και και οριακά (0,1%).  Άλλες Κεντρικές Τράπεζες ακολούθησαν διαφορετική πορεία.

Η Κριστίν Λαγκάρντ της ΕΚΤ απέφυγε να χρησιμοποιήσει τον όρο «στασιμοπληθωρισμός», αλλά παρουσίασε ένα σενάριο όπου οι κίνδυνοι πληθωρισμού και οικονομικής στασιμότητας έχουν αυξηθεί.

Το μάθημα από τα ‘70ς

Σύμφωνα με το Bloomberg,  ένα μάθημα που αξίζει να κρατήσουμε από τα ‘70s είναι ότι  όταν οι τιμές του πετρελαίου πλήττουν μια οικονομία όπου ο πληθωρισμός είναι ήδη πάνω από τον στόχο, οι Κεντρικές Τράπεζες θα χρειαστεί να είναι πολύ επιθετικές για να επαναφέρουν τα πράγματα υπό έλεγχο.

Παραδέχεται ότι «με τον πληθωρισμό να παραμένει επίμονα πάνω από τις προβλέψεις και την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών να δέχεται μεγαλύτερη πίεση από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από τη δεκαετία του 1970, οι συνθήκες για ένα κύμα στασιμόπληθωρισμού είναι πλέον διαμορφωμένες».

Έχει μειωθεί η εξάρτηση από το πετρέλαιο

Ωστόσο, ο κόσμος εξαρτάται πολύ λιγότερο από το πετρέλαιο σε σύγκριση με 60 χρόνια πριν. Σύμφωνα με την Deutsche Bank AG, η συνολική παγκόσμια κατανάλωση πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά 1,8% ετησίως από το 1965, ενώ η συνολική οικονομία έχει αναπτυχθεί με ρυθμό 4,6%. Οποιαδήποτε αύξηση της τιμής του πετρελαίου επιβαρύνει πολύ λιγότερο την οικονομία σήμερα από ό,τι στο παρελθόν, οπότε μια διαταραχή στην προσφορά πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερη για να έχει οικονομικό αντίκτυπο αντίστοιχο με αυτό της δεκαετίας του 1970.

Τι πρέπει να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες;

Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου είναι ένας εφιάλτης για τις κεντρικές τράπεζες, καθώς τείνει να αυξάνει τις τιμές (δικαιολογώντας υψηλότερα επιτόκια) ενώ ταυτόχρονα περιορίζει την ανάπτυξη (κάτι που θα οδηγούσε σε χαλάρωση).

Η πρόβλεψη γεωπολιτικών γεγονότων υπερβαίνει τις αρμοδιότητες των νομισματικών οικονομολόγων που διευθύνουν τις κεντρικές τράπεζες, ενώ η ίδια η τιμή του πετρελαίου βρίσκεται εκτός της εμβέλειας των εργαλείων τους.

Οι πετρελαϊκές κρίσεις βρίσκονται πίσω από πολλά από τα πιο διαβόητα λάθη των κεντρικών τραπεζών στην ιστορία.

Τον Απρίλιο του 1980, η Fed άρχισε να μειώνει το επιτόκιο των ομοσπονδιακών κεφαλαίων. Ήταν ένα καταστροφικό λάθος που διορθώθηκε σύντομα, αλλά έβλαψε την οικονομία.

Τα λάθη της ΕΚΤ

Μια γενιά αργότερα, η ΕΚΤ συνέβαλε σε ένα λάθος προς την αντίθετη κατεύθυνση, όταν το μπρεντ  ανέβηκε στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγράψει μέχρι σήμερα, στα 147 δολάρια το βαρέλι τον Ιούλιο του 2008.

Αυτό ώθησε την τράπεζα υπό τον Ζαν-Κλοντ Τρισέ να ψηφίσει ομόφωνα υπέρ της αύξησης των επιτοκίων, η οποία, όπως είπε, ήταν απαραίτητη για τη «σταθερότητα των τιμών μεσοπρόθεσμα».

Μέχρι το τέλος του έτους, το πετρέλαιο θα έπεφτε στα 40 δολάρια εν μέσω της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Διδάγματα από το παρελθόν

Τα διδάγματα από το παρελθόν δίνουν  στους κεντρικούς τραπεζίτες άφθονους λόγους να είναι επιφυλακτικοί ως προς την αντίδρασή τους στις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας και να επιδείξουν υπομονή. Εξηγεί επίσης τις διαφορετικές αντιδράσεις των κεντρικών τραπεζών.

Ωστόσο, δεν υπάρχει τίποτα στα αρχεία της ιστορίας που να αποδεικνύει ότι ο στασιμοπληθωρισμός θα παραμείνει ένα φαινόμενο που αφορά αποκλειστικά τη δεκαετία του 1970. Μια παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση και μια αποτυχημένη πολιτική αντίδραση θα μπορούσαν και τώρα να μας οδηγήσουν σε αντίστοιχες καταστάσεις.