Ναρκισσιστής, παράφρων ή αφοσιωμένος εραστής; Το αίνιγμα του κοινωνικού παρία Χίθκλιφ στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη»
Δύο αιώνες μετά την Έμιλι Μπροντέ, ο Χίθκλιφ παραμένει ένας ήρωας που διχάζει: εραστής ή εκδικητής, θύμα ή τιμωρός; Κάθε εποχή τον ερμηνεύει αλλιώς — και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μυστικό της διαχρονικότητάς του.
Ο Χίθκλιφ δεν είναι απλώς ένας ρομαντικός ήρωας. Είναι εμμονή, απειλή, τραύμα και επιθυμία μαζί. Μπορεί να ιδωθεί ως ο απόλυτα αφοσιωμένος εραστής ή ως ένας τοξικός εκδικητής. Ως κοινωνικός παρίας ή ως πρόδρομος επανάστασης. Ως θύμα ενός συστήματος που τον απέρριψε ή ως ο άνθρωπος που επιστρέφει για να το διαλύσει.
Αυτή η αμφισημία είναι που κρατά ζωντανά τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» της Έμιλι Μπροντέ από το 1847 μέχρι σήμερα — και εξηγεί γιατί κάθε νέα μεταφορά του μυθιστορήματος μοιάζει λιγότερο με απλή διασκευή και περισσότερο με ιδεολογική τοποθέτηση.
Η νέα κινηματογραφική εκδοχή της Έμεραλντ Φένελ, με τη Μάργκο Ρόμπι και τον Τζέικομπ Έλορντι, επαναφέρει το έργο στο προσκήνιο, αλλά ο θόρυβος γύρω από το καστ δεν αφορά μόνο το star power. Αγγίζει ένα παλιό ερώτημα: ποιος είναι τελικά ο Χίθκλιφ;
Ένα μυθιστόρημα που αρνείται να εξημερωθεί
Όταν το βιβλίο κυκλοφόρησε, η υποδοχή ήταν ψυχρή έως εχθρική. Θεωρήθηκε ωμό, βίαιο, σχεδόν ανήθικο. Δεν είχε τη δημοφιλία της «Τζέιν Έιρ» της Σάρλοτ Μπροντέ, ούτε την άμεση αποδοχή που θα του εξασφάλιζε μια «ευπρεπέστερη» αφήγηση.
Κι όμως, με τον χρόνο αναδείχθηκε σε κεντρικό κείμενο του Ρομαντισμού. Η Βιρτζίνια Γουλφ διέκρινε στη γραφή της Έμιλι Μπροντέ μια άγρια, αδάμαστη ενέργεια. Οι Σουρεαλιστές γοητεύτηκαν από την εμμονή, το πάθος και τη σχεδόν μεταφυσική ένταση του δεσμού ανάμεσα στον Χίθκλιφ και την Κάθι.
Παρά τις αμέτρητες αναγνώσεις, το έργο αντιστέκεται. Δεν είναι μια ιστορία αγάπης με την κλασική έννοια. Είναι μια ιστορία συγχώνευσης και αυτοκαταστροφής. Η διάσημη φράση «Εγώ είμαι ο Χίθκλιφ» δεν εκφράζει ρομαντική υπερβολή, αλλά διάλυση ταυτότητας.
Το σώμα του παρία και η πολιτική του ανάγνωση
Στο μυθιστόρημα, ο Χίθκλιφ εισβάλλει σε έναν κλειστό αγγλικό μικρόκοσμο ως παιδί άγνωστης καταγωγής. Περιγράφεται ως ένας ξένος που δεν αφομοιώνεται ποτέ πλήρως. Αυτή η ασάφεια γύρω από την προέλευσή του έχει τροφοδοτήσει πλήθος θεωριών για ρομανικές, ινδικές ή καραϊβικές ρίζες.
Η επιλογή του Τζέικομπ Έλορντι, με την καθιερωμένη εικόνα του χολιγουντιανού ειδώλου, φέρνει μαζί της μια αντίφαση. Από τη μία, η φυσική του γοητεία βοηθά να αποδοθεί ο μαγνητισμός του ήρωα. Από την άλλη, απομακρύνει τον χαρακτήρα από την περιθωριακή του διάσταση.
Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη δυτική κινηματογραφική μεταφορά που ανέθεσε τον ρόλο σε μη λευκό ηθοποιό ήταν εκείνη της Άντρια Άρνολντ το 2011, με τον Τζέιμς Χάουσον. Η επιλογή αυτή επανέφερε το ερώτημα της φυλετικής και κοινωνικής ταυτότητας στον πυρήνα του έργου.
Παράλληλα, πολιτικές αναγνώσεις βλέπουν στον Χίθκλιφ μια μορφή εκρηκτική: έναν παρείσακτο που εισχωρεί στον κόσμο της αγγλικής γαιοκτησίας και τον αποδομεί από μέσα. Σε αυτή την οπτική, θυμίζει τον μυστηριώδη ήρωα του «Θεωρήματος» του Πιερ Πάολο Παζολίνι — μια παρουσία που αποκαλύπτει τις ρωγμές της αστικής ηθικής.
Από το γοτθικό δράμα στο ποπ σύμβολο
Η κινηματογραφική ιστορία των «Ανεμοδαρμένων Υψών» δείχνει πώς το έργο μεταμορφώθηκε. Η ταινία του Γουίλιαμ Γουάιλερ το 1939 με τον Λόρενς Ολίβιε έδωσε στον Χίθκλιφ ρομαντική λάμψη και απάλυνε την αγριότητά του. Μεταγενέστερες εκδοχές, με ηθοποιούς όπως ο Ραλφ Φάινς ή ο Τομ Χάρντι, κινήθηκαν ανάμεσα στον μελοδραματισμό και τη σκοτεινή εσωστρέφεια.
Η πιο ανατρεπτική μεταφορά παραμένει ίσως το «Abismos de pasión» του Λουίς Μπουνιουέλ (1954), που ανέδειξε τη νεκροφιλική και παραληρηματική διάσταση της ιστορίας.
Και έπειτα, υπάρχει η Κέιτ Μπους. Το 1978, με το τραγούδι «Wuthering Heights», μετέφερε την ιστορία στο πεδίο της ποπ. Η φωνή της, σχεδόν φασματική, και η χορογραφία της, εμμονική, επανέφεραν στο προσκήνιο την ιδέα ενός έρωτα που δεν σβήνει ούτε με τον θάνατο.
Ο Χίθκλιφ, τελικά, είναι κάτι περισσότερο από λογοτεχνικός χαρακτήρας. Είναι αρχέτυπο. Ο κοινωνικά αποκλεισμένος που γίνεται απειλή. Ο εραστής που μετατρέπεται σε καταστροφέα. Ο άνθρωπος που δεν ζητά απλώς αγάπη, αλλά απόλυτη ταύτιση.
Και ίσως γι’ αυτό, κάθε γενιά νιώθει την ανάγκη να τον ξαναδιαβάσει — και να τον ξαναερμηνεύσει από την αρχή.
Το δυναμικό stretching χαρακτηρίζεται από συνεχή ροή κίνησης, σε αντίθεση με τις στατικές διατάσεις που είναι πιο πιθανό να γίνουν στο τέλος μιας προπόνησης.