Διευρύνονται τα όρια της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό

38

Η εικόνα της νεώτερης Ελλάδας, όπως την έχουν γνωρίσει οι ξένοι αναγνώστες μέσα από τους μεγάλους και περισότερο μεταφρασμένους ποιητές (Καβάφης, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος και Καζαντζάκης), φαίνεται να αλλάζει, αν κρίνει κανείς από τα έργα των νεοελλήνων συγγραφέων, που μεταφράστηκαν την τελευταία δεκαετία.

Οι περισσότερο μεταφρασμένοι νεοέλληνες συγγραφείς είναι οι Βασίλης Βασιλικός, Ρέα Γαλανάκη, Απόστολος Δοξιάδης, Μένης Κουμανταρέας, Παύλος Μάτεσις, Ανδρέας Στάικος, Θανάσης Βαλτινός, Ζυράννα Ζατέλη, Δημοσθένης Κούρτοβικ, Πέτρος Μάρκαρης, Κώστας Μουρσελάς, Διδώ Σωτηρίου και Ευγενία Φακίνου.

Τα παραπάνω προκύπτουν από την έρευνα που ξεκίνησε σχεδόν πριν από ένα μήνα το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, σε συνεργασία με ξένες πρεσβείες και εκδότες, για «ένα πανόραμα των μεταφρασμένων έργων της τελευταίας δεκαετίας».

Τα αποτελέσματα παρουσίασε την Τρίτη ο νεοελληνιστής και μεταφραστής νεοελληνικής λογοτεχνίας Ζακ Μπουσάρ, σχολιάζοντας μεταξύ άλλων πως «αντίθετα με την καθιερωμένη ιδέα ότι η ποίηση αντιπροσωπεύει τη νεώτερη Ελλάδα (Καβάφης, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος), σήμερα η πεζογραφία παίρνει τα πρωτεία και μαγεύει τους ξένους αναγνώστες».

Μέσω των μεταφράσεων, λέει ο Ζακ Μπουσάρ, οι ξένοι αναγνώστες φαντάζονται μια Ελλάδα εν μέρει στραμμένη προς το ελληνιστικό και βυζαντινό παρελθόν με τον Καβάφη, προς μια γραφική Κρήτη με τον Καζαντζάκη και προς την προπολεμική νεωτερικότητα με τους δύο νομπελίστες Σεφέρη και Ελύτη, ενώ αποκτούν μια γεύση από τη στρατευμένη λογοτεχνία με τον μαρξιστή Ρίτσο.

Αλλά, συνεχίζει ο ίδιος, παρ όλο που η κλασική αυτή εικόνα της νεοελληνικής λογοτεχνίας δεσπόζει ακόμα και αποδείχτηκε ωφέλιμη ως τώρα, τόσο η επαρχία όσο και η μεγαλούπολη συνθέτουν μια εικονοκλαστική τοιχογραφία, που ξαφνιάζει και θέλγει τον ξένο αναγνώστη, αφού είχε συνηθίσει σε τουριστικές αφίσες με τα λιτά νησιά και τις κλασικές εικόνες.

Η επαρχία του Μάτεσι, του Βαλτινού ή της Ζατέλη δεν αναπαριστάνει βέβαια τη γαλήνη της Αρκαδίας, ενώ η Αθήνα, που ανακαλύπτει ο ξένος αναγνώστης στον Κουμανταρέα ή τον Μουρσελά, παρουσιάζει μια περίπλοκη υφή της πρωτεύουσας στη μοναδικότητά της.

Από τους σύγχρονους ποιητές οι ξένοι αναγνώστες βρίσκουν σε τουλάχιστον πέντε γλώσσες ποίηση των Μανώλη Αναγνωστάκη, Νάσου Βαγενά, Κικής Δημουλά, Αντώνη Φωστιέρη.

Από τα 1.400 μεταφρασμένα έργα ελληνικής λογοτεχνίας, που κυκλοφόρησαν την τελευταία δεκαετία στο εξωτερικό σε 40 γλώσσες ευρωπαϊκές και άλλων ηπείρων, σχεδόν απουσιάζει το θέατρο, εκτός από λίγες μεταφράσεις του Ιάκωβου Καμπανέλη και του Παύλου Μάτεσι.

Εξίσου απούσες είναι οι μεταφράσεις διηγημάτων, ενώ λείπει η κρητική λογοτεχνία και τα δοκίμια του διαφωτισμού. Ακόμα, ελάχιστα έχουν μεταφραστεί, σε μια ή δυο γλώσσες, οι Διονύσιος Σολωμός, Ανδρέας Κάλβος, Κωστής Παλαμάς και Αγγελος Σικελιανός, οι πεζογράφοι Γεώργιος Βιζυηνός και Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, σε αντίθεση με τον Εμμανουήλ Ροΐδη, που το μυθιστόρημά του Πάπισσα Ιωάννα εξακολουθεί να διαβάζεται στο εξωτερικό.

Στην παιδική μεταφρασμένη νεοελληνική λογοτεχνία, δεσπόζει ο Ευγένιος Τριβιζάς και στη νεολαία η Αλκη Ζέη.

Όπως προκύπτει από την έρευνα, τα πρωτεία της μετάφρασης νεοελληνικής λογοτεχνίας κατέχει η γαλλική γλώσσα, με 264 τίτλους, δεύτερη έρχεται η αγγλική με 215 τίτλους, ακολουθεί η γερμανική με 179, οι ισπανόφωνες χώρες με 132 και πέμπτη η ιταλική με 90 τίτλους.

Στις σλαβικές γλώσσες έχουν μεταφραστεί 165 έργα, ενώ για τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ ο Ζακ Μπουσάρ σχολίασε πως τώρα που τα σύνορα είναι ανοιχτά, τείνει να εξαφανιστεί το φαινόμενο, που είχε παρουσιαστεί, να μεταφράζονται πολύ συχνά Έλληνες συγγραφείς και ποιητές για λόγους πολιτικούς, παρά αισθητικούς, ενώ δεν έχουν μεταφραστεί καθόλου σε δυτικές χώρες.

Επίσης, σύμφωνα με τα στοιχεία, έχουν αυξηθεί σημαντικά οι μεταφράσεις στην τουρκική γλώσσα τα τελευταία δέκα χρόνια, ανεβάζοντας τον αριθμό σε 67 τίτλους κι ανάμεσα τους βιβλία -εκτός από Καζαντζάκη- των Στρατή Δούκα, Έλλης Αλεξίου, Ρέας Γαλανάκη, Βασίλη Βασιλικού, Νίκου Θέμελη, Φρέντυ Γερμανού, Πέτρου Μάρκαρη, Μένη Κουμανταρέα, διαμορφώνοντας μια εικόνα της Ελλάδας πιο σύγχρονη.

Στα εβραϊκά έχουν μεταφραστεί οι δυο περισότερο μεταφρασμένοι Έλληνες λογοτέχνες στον κόσμο, ο Καβάφης και ο Καζαντζάκης, ενώ από τους νεώτερους οι Β.Αλεξάκης, Χρ.Βακαλόπουλος, Γ.Γιατρομανωλάκης, Απ.Δοξιάδης, Γ.Ιωάννου κ.ά.

Στα κινεζικά, εκτός από την αρχαία ελληνική λογοτεχνία, έχουν μεταφραστεί εννέα σύγχρονοι, μεταξύ των οποίων οι Σεφέρης, Ελύτης, Καζαντζάκης, Νέστορας Μάτσας, Μάρω Βαμβουνάκη, Απόστολος Δοξιάδης, Ευγένιος Τριβιζάς.

Τέλος, στα αλβανικά υπάρχουν λίγες οι μεταφράσεις. Για παράδειγμα, η νεοελληνική γραμματική του Μανώλη Τριανταφυλίδη, το βιβλίο της Μελίνας Μερκούρη Γεννήθηκα Ελληνίδα, η μυθολογία της Σοφίας Ζαραμπούκα και οι ποιητές Καβάφης, Σεφέρης, Ρίτσος και Καζαντζάκης.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ