Δημοσθένης Βουτυράς: Πιστός στον εαυτό του

Στις 27 Μαρτίου 1958, ύστερα από μακρά και οδυνηρή ασθένεια, έφυγε από τη ζωή ο Δημοσθένης Βουτυράς, αξιόλογος πέραν πάσης αμφιβολίας λογοτέχνης του περασμένου αιώνα.

Εξόχως παραγωγικός διηγηματογράφος, ο γεννημένος το 1872 Βουτυράς είχε τιμηθεί με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών, καθώς και με το Αριστείο του Δήμου Πειραιά.

Διηγήματά του είχαν μεταφραστεί και δημοσιευτεί σε ξένες ανθολογίες και περιοδικά, ενώ πολλά άρθρα ξένων ελληνιστών ήταν αφιερωμένα στο έργο του.

Ο δημοσιογράφος, συγγραφέας και θεατρικός κριτικός Μιχαήλ Ροδάς (1884-1948) είχε αφιερώσει στον Δημοσθένη Βουτυρά ένα από τα αναρίθμητα άρθρα του, δημοσιευμένο στο φύλλο του «Ελευθέρου Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Τετάρτη 13 Ιανουαρίου 1932.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 13.1.1932, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Αφορμή για τη σύνταξη τού εν λόγω κειμένου είχε σταθεί η πρόσφατη κυκλοφορία ενός βιβλίου του Βουτυρά, της συλλογής διηγημάτων υπό το γενικό τίτλο «Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της…» (εκδόσεις Δημητράκου).

Ιδού όσα είχε γράψει ο Ροδάς για το συγγραφικό έργο του Βουτυρά:

Το νέο βιβλίο του Δημοσθένη Βουτυρά δεν διαφέρει από τα προηγούμενά του στην τεχνοτροπία, στην σχολή του, ας πούμε, στην παράδοσί του. Νέα ρεύματα και νέες φιλοσοφικές τάσεις δεν τον συγκινούν, γιατί απλούστατα έχει ανέκαθεν τους δικούς του κόσμους, την δική του πνευματική αλήθεια. Από τον «Λαγκά» ως την «Επανάστασι των ζώων» και ως το τελευταίο του βιβλίο με τον ανωτέρω τίτλο (σ.σ. «Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της…»), ο Δημοσθένης Βουτυράς παραμένει πιστός στον εαυτό του. Επαναστάτης και ανθρωπιστής αυθόρμητος, πηγαίος, χωρίς εξωτερικές επιδράσεις.

Είνε ο διηγηματογράφος των ταπεινών ανθρώπων με την ζωηρή ψυχή, με τους πόνους και την μιζέρια, ο επαναστάτης και σαρκαστής του κοινωνικού ψεύδους. Ρεαλιστής και μεταφυσικός πολλές φορές, αναζητάει αδιάκοπα την αλήθεια και την ωμορφιά του κόσμου και μέσα στα αδιάκοπα όνειρά του βρίσκει κάποια ανακούφισι, κάποια απολύτρωσι ψυχική.

Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της τόβγαλε, φυσικά, και η όρνιθα είνε αυτός ο κόσμος με τις άπειρες εφευρέσεις του, θλίψεις και καταστροφές του. Από τον κόσμο που περιγράφει ο ήρωάς του «τίποτε δεν υπήρχε πια άλλο από νερό. Κρότοι όμως μεγάλοι, τρομεροί έσειαν, έσειαν τον πλανήτη, τον τάραζαν. Η γη ξαναζυμωνόταν για να φτιαχτή αλλοιώτικη, με βουνά ψηλά, ωκεανούς και να βγάλη πάλι πάνω της με σωρεία άλλων ζώων και το πιο παράδοξο ζώον, που λέγεται άνθρωπος…»

Ένα νέο κατακλυσμό αποζητάει ο συγγραφεύς και ένα νέο ζώο-άνθρωπο για μια νέα ζωή που δεν μπορεί κανείς να ξέρη αν θα είνε καλλίτερη ή χειρότερη από την σημερινή, την ξεθωριασμένη, την ναυαγισμένη. Στο νέο βιβλίο του Δημοσθένη Βουτυρά, που έχει το γενικό τίτλο «Η όρνιθα ξύνοντας το μάτι της…», υπάρχουν τρία ακόμα διηγήματα, «Σ’ ένα ακρογιάλι», «Μικρή ιστορία», «Και επί γης ειρήνη».

Ο Βουτυράς διά χειρός Κόντογλου

Το «Σ’ ένα ακρογιάλι» είνε περισσότερο ξαπλωμένο και θα μπορούσε ν’ αποτελέση ιδιαίτερο βιβλίο. Μια ιστορία ερωτική με τραγικό περιεχόμενο, στο τέλος, η αιώνια ιστορία του πικραμένου ναύτη όχι μονάχα στη θάλασσα αλλά και στην ξηρά, που βρίσκει απολύτρωσι με την αυτοθυσία και την αυτοκαταστροφή του. Το διήγημα αυτό έχει μια δραματική έξαρσι στο τέλος, που επί τέλους ανακουφίζει τον αναγνώστη. Γιατί η όλη σύνθεσίς του, η κάθε λεπτομέρειά του, αδυναμία ιδιαίτερη του συγγραφέα, είνε κουραστική και πληκτική, σχεδόν αφόρητη.

Γοργή, ζωηρή, ανταξία του συγγραφέα είνε η «Μικρή ιστορία», μια δραματική ερωτική σύνθεσις με πάντα αδικημένο το παιδί του λαού, με το αιώνιο ψέμμα της γυναίκας. Η «Μικρή ιστορία» είνε αληθινά μια πνευματική δημιουργία ανάμεσα στο νέο έργο του Δημοσθένη Βουτυρά, ψυχολογημένη και άρτια απ’ την αρχή ως το τέλος.

Το τελευταίο διήγημα του νέου βιβλίου είνε το «Και επί γης ειρήνη», με τον Χριστό κατεβασμένο στον κόσμο για να κυττάξη τα στραβοπατήματα και τα καμώματα των ανθρώπων του και το αλληλοφάγωμά των. Στο δρόμο του παρουσιάζεται ο Ιούδας και του περιγράφει τις ακολασίες και τις σφαγές των ανθρώπων, κάθε τι που σκοτεινιάζει το φως της αληθείας του. Και στο τέλος «ο Χριστός, σκυθρωπός, σκυθρωπός σαν την άγρια νύχτα, τη σιωπηλή, τη φουσκωμένη όμως για τρικυμία, για μπόρα, άκουγε. Είχε καταλάβη όμως ποιος του μιλούσε, ποιος ήταν αντικρύ του.

— Ο Εωσφόρος.

— Ναι, εγώ είμαι, του απάντησε αυτός κ’ έδειξε και τη μορφή του και το σώμα του.

Ο Εωσφόρος που είχε το βάθος του κόσμου και ο Χριστός την επιφάνεια…»

Ο Μιχαήλ Ροδάς

Το τελευταίο διήγημά του «Και επί γης ειρήνη» με όλη την απλότητα έχει μια θεία φιλοσοφική έξαρσι κι’ ένα σαρκασμό για τα τριγύρω μας ανθρώπινα, μια αλήθεια που μοιάζει σαν μαστίγωμα, αλήθεια που δεν έχει ανάγκη από ρουκέτες δημοκοπικές για να ξαπλώση το φως και την αγιωσύνη της.