O Ντόναλντ Ντακ και η ενεργειακή κρίση: Τι μας δίδαξαν τα Μίκυ Μάους για όσα συμβαίνουν σήμερα

Αν αντί για τα μαθήματά σου διαβάζεις Μίκυ Μάους, όταν μεγαλώσεις δεν θα βρεις καμιά δουλειά της προκοπής, μόνο σκουπιδιάρη θα σε πάρουν. Με αυτή την απειλή προσπαθούσαν οι γονείς των 80s να τρομάξουν τα παιδιά τους, για να μη χαζολογάνε διαβάζοντας κόμιξ, ενώ θα έπρεπε κανονικά να μελετάνε για το σχολείο.

Δεκαετίες πριν τo ίντερνετ, τα smartphones και τα social media , η συνήθης γκρίνια ήταν ότι τα παιδιά «αφαιρούνται» με τα «μίκυ μάου», όπως τα έλεγαν περιφρονητικά κάποιοι μεγάλοι, παίρνοντας σβάρνα ό,τι είχε καρεδάκια με σκίτσα και συννεφάκια με διαλόγους.

Ήταν η εποχή που αποκαλούσαν την τηλεόραση «χαζοκούτι», υποστηρίζοντας ότι αν βλέπεις πολλές ώρες χαζεύεις, κι ας μην είχες και τόσα πράγματα να δεις αφού υπήρχαν μόνο δύο κρατικά κανάλια ΕΡΤ και ΥΕΝΕΔ.

O Θείος Σκρουτζ και η κρίση του πετρελαίου – Ιταλικό Μίκυ Μάους (Topolino), 1981 – πηγή: inducks.org

Τότε ήταν τα Μίκυ Μάους, τώρα είναι τα κινητά

Σήμερα αντί για την τηλεόραση και τα κόμιξ ο μπαμπούλας είναι ο εθισμός στο διαδίκτυο, το cyberbullying, για να μη μιλήσουμε για τη  φιλολογία περί βίας και εγκληματικότητας των ανηλίκων. Οι ανησυχίες δεν είναι αβάσιμες. Όμως συνήθως τα παραπάνω είναι συμπτώματα της γενικότερης κρίσης, που «ξεβάφει» και στα παιδιά, όχι οι αιτίες της.

Τα δε φάρμακα που προτείνονται (απαγόρευση κινητών στα σχολεία, ηλικιακός «κόφτης» στα social media, αυστηροποίηση ποινών), δεν βοηθάνε τόσο στην αντιμετώπιση του προβλήματος, όσο στην ενίσχυση του ηθικού πανικού και τη στοχοποίηση των ίδιων των ανηλίκων, των γονιών και των εκπαιδευτικών, σύμφωνα με το δόγμα της «ατομικής ευθύνης».

πηγή: Vendora

Τα Μίκυ Μάους και η πετρελαϊκή κρίση

Αν αποτελεί παρηγοριά για το σήμερα, ας θυμίσουμε ότι τα παιδιά του χθες δεν χάζεψαν από τα Μίκυ Μάους ή αν κάποιοι χάζεψαν ήταν από άλλα πράγματα. Ούτε έγιναν όλοι σκουπιδιάρηδες. Άσε που το επάγγελμα του σκουπιδιάρη ή μάλλον του εργαζόμενου καθαριότητας είναι από τα πλέον χρήσιμα στην κοινωνία, σε αντίθεση με άλλα πιο ευυπόληπτα επαγγέλματα.

Τα Μίκυ Μάους, και η έννατη τέχνη γενικότερα, δεν χρήζουν υπεράσπισης ούτε εξωραϊσμού. Είναι κομμάτι της σύγχρονης κουλτούρας, διδάσκονται σε σχολές και πανεπιστήμια, γίνονται αντικείμενο συνεδρίων, φεστιβάλ και φυσικά κριτικής.

Όσοι και όσες διατηρούν κάτι από τις παιδικές τους μνήμες, ίσως θυμούνται ότι τα ελληνικά Μίκυ Μάους των περασμένων δεκαετιών, των εκδόσεων Τερζόπουλου, τα οποία στην πλειονότητά τους ήταν μεταφράσεις από τα ιταλικά Topolino, δεν ήταν ούτε απολίτικα ούτε εκτός της κοινωνίας.

Η Λιμνούπολη και το Μίκυ Σίτι ήταν μικρογραφίες του κόσμου των ανθρώπων, ενώ οι ιστορίες τους  συχνά διαπραγματεύονταν – με παιγνιώδη τρόπο – ζητήματα της επικαιρότητας.

Ένα από τα μοτίβα που επαναλαμβάνονταν, ιδίως στις ιστορίες που προέρχονταν από τα ιταλικά fumetti (κόμιξ) της δεκαετίας του ’70 και του ’80, ήταν η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός, η οικονομική και εργασιακή αβεβαιότητα. Ο πάντα άφραγκος και άνεργος Ντόναλντ Nτακ ήταν υποχείριο του πλούσιου και τσιγγούνη θείου Σκρουτζ, που πάντα τον εκμεταλλευόταν και τον κορόιδευε, τάζοντάς του μερίδιο στην αμύθητη περιουσία του.

Η αυθεντική ιταλική έκδοση της ιστορίας «Ο Ντόναλντ και η ενεργειακή κρίση» πηγή: inducks.org

Τα χρόνια του μολυβιού στα καρέ του Μίκυ Μάους

Τα ελληνικά ‘80ς, σε αντίθεση με την ωραιοποιημένη και διαστρεβλωμένη εικόνα που συχνά παρουσιάζεται, δεν ήταν εποχή ευμάρειας και αφθονίας, τουλάχιστον όχι για όλους. Λέξεις όπως τιμάριθμος, λιτότητα, ανεργία, ακρίβεια, ήταν στην καθημερινή ειδησεογραφία, μαζί με τον πόλεμο (Ιράν-Ιράκ, Λίβανος, Αφγανιστάν) και τις νωπές μνήμες των δίδυμων πετρελαϊκών κρίσεων του 1973-74 και 1979-80.

Οι τελευταίες, πέρναγαν στα καρεδάκια των Μίκυ Μάους, ιδίως στις ιστορίες με τα παπιά. Τίτλοι όπως «Ο Ντόναλντ και η Ενεργειακή Κρίση» ή «Ο Σκρουτζ και η Πετρελαϊκή Κρίση», είναι χαρακτηριστικοί.

Τα ιταλικά Τοpolino, επηρεασμένα από το ανήσυχο κλίμα της δεκαετίας του ’70, έρχονταν στην Ελλάδα με χρονοκαθυστέρηση, περνώντας όχι άμεσα «κοινωνικά μηνύματα», αλλά εικόνες που μας ήταν οικείες: Κλειστά βενζινάδικα, αυτοκίνητα με άδεια ρεζερβουάρ και ένα διαρκές κυνήγι για χρήμα, πετρέλαιο αλλά και εναλλακτικές πηγές ενέργειας, για να γίνει ο θείος Σκρουτζ ακόμα πιο ζάπλουτος.

Εικόνες που επανέρχονται δριμύτερες στην επικαιρότητα καθώς έχει ξεσπάσει «η μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου που έχει συμβεί ποτέ στην ιστορία», όπως υπογραμμίζει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας.

πηγή: inducks.org

Ο Ντόναλντ Ντακ και η ενεργειακή κρίση

Αναζητώντας παλιά τεύχη του Μίκυ Μάους με το ενεργειακό ζήτημα στο προσκήνιο, βρήκαμε την ιστορία «Ο Ντόναλντ και η Ενεργειακή Κρίση» –  από το «Paperino e La Crisi Energetica», του ιταλικού Μίκου Μάους (Topolino), τεύχος του Ιουλίου του 1980 (ιστορία Guido Martina – σχέδιο Giovan Battista Carpi).  Στην Ελλάδα επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νέα Ακτίνα του Τερζόπουλου (τεύχος 1328, 27 Δεκεμβρίου 1991).

Αναζητήσαμε το πρωτότυπο ελληνικό τεύχος από τη Λέσχη Φίλων Κόμιξ, αλλά μέχρι να το βρουν, κατεβάσαμε το ιταλικό τεύχος, από χρήστη του Facebook.  Η μετάφραση της ιστορίας στα ελληνικά (με τη βοήθεια του ΑΙ), επιβεβαιώνει ότι τα ιταλικά fumetti ήταν άριστος παλμογράφος μιας εποχής που σημαδεύτηκε από τη «στρατηγική της έντασης».

Ο Ντόναλντ τρώει ξύλο από απλήρωτους εργάτες σε πετρελαιοπηγή

Ζητείται πετρέλαιο

Ακόμα και το χαζοχαρούμενο Topolinο αντανακλούσε την περιρρέουσα ατμόσφαιρα ανασφάλειας, συγκρούσεων και υφέρπουσας (ακόμα και ανοιχτής) βίας.

Η ιστορία ξεκινάει στον απόηχο της δεύτερης πετρελαϊκής κρίσης του 1979. Καθώς υπάρχει έλλειψη πετρελαίου και καυσίμων και έντονος πληθωρισμός, ο Σκρουτζ ψάχνει πηγές ενεργειακού πλουτισμού.

Θυμάται ότι σε μια εφημερίδα (που μάζεψε από το πάρκο, αφού ποτέ δεν αγοράζει) πριν έξι μήνες, υπήρχε αγγελία για πώληση πετρελαιοπηγής, που έβγαζε «μόνο 1000 βαρέλια τη μέρα». Πριν την κρίση δεν θα το σκεφτόταν καν, αλλά τώρα κάθε σταγόνα είναι πολύτιμη. Στέλνει τον Ντόναλντ ταξίδι, να την αγοράσει, δανείζοντάς του χρήματα (με 25% τόκο) και τάζοντάς του τη θέση του διευθυντή, με αντάλλαγμα 0,005 τις χιλίοις από τα κέρδη.

Ο Ντόναλντ κλέβει βενζίνη, εν μέσω της πετρελαϊκής κρίσης

Υποψήφιος μεγιστάνας πετρελαίου, δαρμένος και κυνηγημένος

Έτσι ξεκινάει ένα κυνήγι θησαυρού, με τον Ντόναλντ υποψήφιο «μεγιστάνα του πετρελαίου» και τον Χιούι, τον Λιούι και τον Ντιούι, να τον σιγοντάρουν. Ο Ντόναλντ δεν έχει χρήματα για βενζίνη και του έχει δώσει κουπόνια ο θείος, για τα δικά του πρατήρια.

Το σαραβαλάκι μένει από καύσιμα, αλλά το ένα πρατήριο δεν του πουλάει, γιατί ανήκει σε ανταγωνιστή ολιγάρχη. Το δεύτερο έχει κλείσει τις αντλίες και κηρύσσει αργία.

Τα παπιά αναγκάζονται να κλέψουν βενζίνη για να φτάσουν στον προορισμό τους. Εκεί τους λένε ότι  το πετρελαιοπήγαδο είναι σε άθλια κατάσταση και πωλείται επειδή δεν είναι αποδοτικό.

Παρ’όλα αυτά ο Ντόναλντ το αγοράζει, για να μάθει εκ των υστέρων ότι η πηγή άνηκε ήδη στον θείο Σκρουτζ.

Με τα χρήματα ο διαχειριστής αποζημιώνει τους εργάτες που είναι απλήρωτοι έξι μήνες και κυνηγάνε όλοι μαζί  τον Ντόναλντ που θέλει τα λεφτά του πίσω.

Επιστρέφοντας από ένα μάταιο ταξίδι, ο Ντόναλντ είναι και κερατάς και δαρμένος, αφού θα πρέπει να δουλεύει τζάμπα 25 χρόνια για να ξεπληρώσει με τόκους τον θείο. Η ιστορία κλείνει με τη σαρκαστική διαπίστωση των ανιψιών ότι «Αυτή τη φορά ο θείος Ντόναλντ δεν υποφέρει από ενεργειακή κρίση». Υποφέρει από διαρκή εκμετάλλευση και εθελοδουλεία.

κεντρική φωτογραφία: Danique Godwin, unsplash.com

κατεβάστε την πλήρη ιστορία «Ο Nτόναλντ και η ενεργειακή κρίση» (στα ιταλικά): ΕΔΩ