Στενά του Ορμούζ: Το στρατηγικό πέρασμα για το πετρέλαιο στη μέγγενη του πολέμου

Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα στρατηγικό σημείο για τη θαλάσσια μεταφορά πετρελαίου, το οποίο το Ιράν χρησιμοποιεί από καιρό ως γεωπολιτικό διαπραγματευτικό χαρτί, με την Τεχεράνη να απειλεί επανειλημμένα να το κλείσει σε περιόδους κρίσης.

Τα Στενά του Ορμούζ είναι «ένα από τα σημαντικότερα σημεία διακίνησης πετρελαίου στον κόσμο»

To Σάββατο ένας ανώτερος διοικητής του ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν απείλησε εκ νέου με το κλείσιμό του σε περίπτωση επίθεσης στα τέλη Ιανουαρίου, ενώ την Κυριακή οι Φρουροί της Επανάστασης διαμήνυσαν σε πλοία που προσέγγιζαν το θαλάσσιο πέρασμα να μην το περάσουν με αποτέλεσμα στην πράξη να έχει διακοπεί η διέλευση πλοίων από την περιοχή.

Το Σάββατο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έκανε πράξη τις προειδοποιήσεις του για στρατιωτική δράση σε περίπτωση που η Ισλαμική Δημοκρατία δεν καταλήξει σε συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος, με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να ξεκινάνε μια κοινή επιχείρηση εναντίον εγκαταστάσεων του καθεστώτος και στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρο το Ιράν.

Σημειώνεται ότι δέκα δεξαμενόπλοια με ελληνική σημαία και 85 Έλληνες ναυτικούς παραμένουν «εγκλωβισμένα» μέσα στον Περσικό Κόλπο, καθώς δεν ρισκάρουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ. Τα παραπάνω αναφέρουν πληροφορίες από το ελληνικό Υπουργείο Ναυτιλίας, το οποίο παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην περιοχή.

Ακολουθούν τα βασικά σημεία που πρέπει κανείς να γνωρίζει για τη θαλάσσια αυτή οδό, σύμφωνα με το AFP.

Στενά του Ορμούζ: Πύλη προς τον Κόλπο

Τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και βρίσκονται μεταξύ του Ιράν και του θύλακα Μουσάνταμ του Ομάν, στην άκρη μιας χερσονήσου.

Το στενό πλάτος του θαλάσσιου αυτού περάσματος, περίπου 50 χιλιόμετρα, και τα ρηχά νερά, με βάθος που δεν υπερβαίνει τα 60 μέτρα, το καθιστούν ευάλωτο σε στρατιωτικό αποκλεισμό. Είναι διάσπαρτο με αραιοκατοικημένα ή έρημα νησιά, τα οποία είναι στρατηγικά σημαντικά, ιδίως τα ιρανικά νησιά Ορμούζ, Κέσμ και Λάρακ.

Μεταξύ αυτών είναι και τα αμφισβητούμενα νησιά Μεγάλο Τουνμπ, Μικρό Τουνμπ και Αμπού Μούσα, τα οποία βρίσκονται μεταξύ των ΗΑΕ και του Ιράν και προσφέρουν πλεονεκτική θέση πάνω από τον Κόλπο, ενώ βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Ιράν από το 1971.

Σημείο διέλευσης πετρελαίου

Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένας ζωτικής σημασίας διάδρομος που συνδέει τον πλούσιο σε πετρέλαιο Κόλπο με τις αγορές της Ασίας, της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και άλλων περιοχών.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Υπηρεσία Ενέργειας (EIA), τα Στενά του Ορμούζ είναι «ένα από τα σημαντικότερα σημεία διακίνησης πετρελαίου στον κόσμο».

Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ, με μέσο όρο 20 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2024, σύμφωνα με την EIA.

Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέσχισε επίσης το στενό πέρασμα το 2024, κυρίως από το Κατάρ, ανέφερε.

Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν υποδομές για να παρακάμψουν τα Στενά, μετριάζοντας ενδεχομένως τις διαταραχές, αλλά η διαμεταφορική τους ικανότητα παραμένει πολύ περιορισμένη — περίπου 2,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

«Μεγάλοι όγκοι πετρελαίου ρέουν μέσω των Στενών  του Ορμούζ και υπάρχουν πολύ λίγες εναλλακτικές επιλογές για τη μεταφορά πετρελαίου εκτός του στενού σε περίπτωση που αυτό κλείσει», προειδοποίησε η EIA.

Πάνω από το 80% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που διακινείται μέσω των Στενών του Ορμούζ προορίζεται για τις αγορές της Ασίας, σύμφωνα με την EIA.

Η Κίνα, βασικός υποστηρικτής της Τεχεράνης, αγοράζει πάνω από το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης Kpler.

Στρατιωτική παρουσία

Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν, ο ιδεολογικός βραχίονας του στρατού της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ελέγχει τις ναυτικές επιχειρήσεις στον Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα επικρίνει την παρουσία ξένων δυνάμεων στην περιοχή — όπου βρίσκεται ο Πέμπτος Στόλος των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν και η μεγαλύτερη αμερικανική βάση στη Μέση Ανατολή στο Κατάρ.

Το 2023, οι δυτικές ναυτικές δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στον Κόλπο προειδοποίησαν τα πλοία που διέπλεαν το στενό να μην πλησιάζουν τα ιρανικά ύδατα για να αποφύγουν τον κίνδυνο κατάσχεσης.

Από το 2018, όταν ο Τραμπ αποχώρησε από μια ιστορική πυρηνική συμφωνία με το Ιράν και επέβαλε εκ νέου αυστηρές κυρώσεις στην Ισλαμική Δημοκρατία, προκαλώντας έντονη ένταση, έχουν σημειωθεί μια σειρά από παρόμοια περιστατικά.

Η διακίνηση πετρελαίου διακόπηκε το 1984 κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, όταν οι δύο πλευρές επιτέθηκαν στα πλοία της άλλης, προκαλώντας ζημιές ή καταστρέφοντας περισσότερα από 500 σκάφη στον λεγόμενο «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων».

Και αφού η Τεχεράνη έβαλε νάρκες στο στενό, η φρεγάτα USS Samuel B. Roberts χτύπησε μία από αυτές τον Απρίλιο του 1988 και σχεδόν βυθίστηκε.

Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ένα Airbus A300 της Iran Air που εκτελούσε πτήση από το Μπαντάρ Αμπάς προς το Ντουμπάι καταρρίφθηκε από δύο πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από μια αμερικανική φρεγάτα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 290 άτομα.

Το πλήρωμα του USS Vincennes δήλωσε ότι είχε μπερδέψει το αεροσκάφος με ένα ιρανικό μαχητικό αεροσκάφος με εχθρικές προθέσεις.

Ναυτικά περιστατικά

Τα Στενά του Ορμούζ είναι συχνά θέατρο κατασχέσεων και επιθέσεων σε πλοία.

Τα περιστατικά πολλαπλασιάστηκαν μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα το 2018.

Το 2019, ανεπιθύμητες επιθέσεις σε πλοία στην περιοχή του Κόλπου, η κατάρριψη ενός drone και η κατάσχεση δεξαμενόπλοιων προκάλεσαν φόβους για κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Στις 29 Ιουλίου 2021, μια επίθεση στον Κόλπο του Ομάν σε ένα δεξαμενόπλοιο που λειτουργούσε μια εταιρεία ιδιοκτησίας ενός ισραηλινού δισεκατομμυριούχου είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δύο ανθρώπων. Το Ισραήλ, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Ρουμανία κατηγόρησαν την Τεχεράνη, η οποία αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή.

Τον Απρίλιο του 2024, οι Φρουροί της Επανάστασης κατάσχεσαν το πορτογαλικό πλοίο MSC Aries, κατηγορώντας τον ιδιοκτήτη του ότι «συνδέεται με το Ισραήλ».

Στις αρχές Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους, ένα αμερικανικό δεξαμενόπλοιο προσεγγίστηκε και αμφισβητήθηκε από ιρανικά πολεμικά πλοία στα Στενά, προτού συνεχίσει την πορεία του, σύμφωνα με το Αμερικανικό Κεντρικό Στρατηγείο.

Πηγή: ΟΤ