Παιδιά: Καθώς τα βιβλία χάνουν έδαφος από τις οθόνες, το λεξιλόγιο συρρικνώνεται

Η λεξικογράφος και συγγραφέας Susie Dent, γνωστή για την παρουσία της στη βρετανική τηλεοπτική εκπομπή «Countdown», προειδοποιεί ότι το λεξιλόγιο των παιδιών συρρικνώνεται καθώς η ανάγνωση χάνει έδαφος έναντι του χρόνου που περνούν μπροστά σε οθόνες.

Σύμφωνα με την Dent, η καθημερινή αλληλεπίδραση, η ανάγνωση και τα παιχνίδια με λέξεις μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ανάπτυξη της γλώσσας των παιδιών.

Η πρόκληση της ψηφιακής εποχής

Στη σύγχρονη εποχή, το ψηφιακό έχει κυριαρχήσει στη ζωή των παιδιών.

Τα κινητά τηλέφωνα, τα tablet και οι υπολογιστές προσφέρουν ατελείωτες επιλογές ψυχαγωγίας, αλλά συχνά αυτό έρχεται σε βάρος της ανάγνωσης και της γλωσσικής ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τον Guardian, η Dent τονίζει ότι πολλοί γονείς παρατηρούν πως τα παιδιά τους μένουν πίσω σε βασικές δεξιότητες λεξιλογίου, καθώς ο χρόνος μπροστά στην οθόνη περιορίζει την έκθεσή τους σε νέες λέξεις και έννοιες.

Αν και η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει εκπαιδευτικά εργαλεία και εφαρμογές, η υπερβολική χρήση της μπορεί να δημιουργήσει ένα χάσμα μεταξύ των παιδιών που αναπτύσσουν πλούσιο λεξιλόγιο και εκείνων που δεν έχουν την ίδια ευκαιρία.

Όπως επισημαίνει η Dent, το πρόβλημα δεν είναι η οθόνη καθαυτή, αλλά η ισορροπία και ο τρόπος που τα παιδιά χρησιμοποιούν την τεχνολογία.

Η ιστορική αντίληψη για τη νέα τεχνολογία

Η ανησυχία για την επίδραση νέων τεχνολογιών στη γλώσσα δεν είναι κάτι νέο.

Ήδη από τη Βικτωριανή εποχή οι άνθρωποι φοβούνταν τις νέες μορφές επικοινωνίας, όπως τις καρτ-ποστάλ και τον τηλεγράφημα, θεωρώντας ότι περιορίζουν την ευγλωττία.

Η ίδια τάση επανεμφανίζεται με το διαδίκτυο και τα ψηφιακά μέσα, αν και σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία τρόπων με τους οποίους οι νέες τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν τη γλώσσα, εφόσον χρησιμοποιούνται σωστά.

Η βασική πρόκληση παραμένει η εύρεση της «χρυσής τομής» ανάμεσα στην υπερβολική έκθεση στην τεχνολογία και στη δημιουργική, εποικοδομητική της χρήση, που μπορεί να εμπλουτίσει το λεξιλόγιο των παιδιών.

Η σημασία της ανάγνωσης και της συζήτησης

Η ανάγνωση παραμένει η πιο αποτελεσματική μέθοδος για την ανάπτυξη πλούσιου λεξιλογίου.

Η Dent επισημαίνει ότι τα παιδιά που διαβάζουν μαθαίνουν νέες λέξεις ταχύτερα και με μεγαλύτερη ευκολία, ενώ η απουσία ανάγνωσης δημιουργεί σημαντικό κενό στη γλωσσική ανάπτυξη.

Η καθημερινή συζήτηση με τα παιδιά και τα παιχνίδια με λέξεις θεωρούνται εξίσου κρίσιμα εργαλεία, καθώς τα παιχνίδια και οι δημιουργικές δραστηριότητες ενθαρρύνουν τη γλωσσική περιέργεια και δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να χρησιμοποιούν νέες λέξεις σε διασκεδαστικό και βιωματικό πλαίσιο.

Για παράδειγμα, η Dent ηγείται πρωτοβουλιών στη Βρετανία που στοχεύουν στην ενίσχυση του λεξιλογίου με δημιουργικούς τρόπους.

Ένα παράδειγμα είναι η συνεργασία της με εταιρείες τροφίμων για την ενσωμάτωση διασκεδαστικών λέξεων σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, ώστε τα παιδιά να εκτίθενται σε νέες λέξεις και έννοιες κατά τη διάρκεια του σνακ.

Η χρήση της γλώσσας με δημιουργικό τρόπο, όπως η εισαγωγή λέξεων με ορισμούς και προέλευση, όχι μόνο ενισχύει το λεξιλόγιο, αλλά καλλιεργεί και την αγάπη για την ανάγνωση και την εξερεύνηση της γλώσσας.

Ο ρόλος της οικογένειας

Η Dent επισημαίνει ότι τα παιδιά μαθαίνουν από τις συνήθειες των γονιών τους.

Η συνεχής ενασχόληση των ενηλίκων με τις οθόνες, όπως η ανάγνωση επαγγελματικών email ή η χρήση των κοινωνικών μέσων, επηρεάζει τα παιδιά, μειώνοντας τις ευκαιρίες για διάλογο και γλωσσική αλληλεπίδραση.

Η ενεργή συμμετοχή των γονιών, η συζήτηση και η κοινή ανάγνωση μπορούν να αντισταθμίσουν αυτό το φαινόμενο.

Μάλιστα, η μεγαλύτερη ανησυχία είναι το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των παιδιών που εκτίθενται σε πλούσιο λεξιλόγιο και εκείνων που δεν το κάνουν, δημιουργώντας μακροπρόθεσμες διαφορές στην ακαδημαϊκή και κοινωνική τους ανάπτυξη.

Οι ξένες γλώσσες

Η εκμάθηση ξένων γλωσσών αποτελεί ακόμα ένα εργαλείο για την ανάπτυξη της γλωσσικής κατανόησης.

Η Dent υπογραμμίζει ότι η επαφή με μια άλλη γλώσσα ενισχύει την αντίληψη των παιδιών για τη γλώσσα γενικότερα, βελτιώνοντας την κατανόηση της μητρικής τους γλώσσας και εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιό τους.

Η εκμάθηση ξένων γλωσσών, αν και συχνά θεωρείται αγγαρεία, προσφέρει μακροπρόθεσμα σημαντικά οφέλη, αυξάνοντας τις επικοινωνιακές δεξιότητες και την πολιτισμική κατανόηση των παιδιών.

Τι πρέπει να γίνει;

Η κατάσταση δεν είναι μη αναστρέψιμη. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να ενισχυθεί το λεξιλόγιο των παιδιών, όπως η ανάγνωση, οι συζητήσεις, τα παιχνίδια με λέξεις και η στοχευμένη χρήση της τεχνολογίας.

Η ισορροπία ανάμεσα στη χρήση των οθονών και τις παραδοσιακές δραστηριότητες γλώσσας είναι το κλειδί για μια υγιή ανάπτυξη.

Η πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί είναι να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά έχουν πρόσβαση σε πλούσιες γλωσσικές εμπειρίες καθημερινά, προάγοντας την περιέργεια, τη δημιουργικότητα και την αγάπη για τις λέξεις.

Με στοχευμένες πρωτοβουλίες, η ανάπτυξη του λεξιλογίου μπορεί να ενισχυθεί ακόμα και σε μια εποχή που οι οθόνες κυριαρχούν στη ζωή των παιδιών.