Η Ευρώπη εκτεθειμένη και ευάλωτη – Η κρίση στο Ιράν αποδεικνύει τα ρήγματα στην ενεργειακή πολιτική

Ο κόσμος ήταν ήδη πολύ ασταθής πριν ΗΠΑ και Ισραήλ αποφασίσουν να επιτεθούν στο Ιράν και να βάλουν φωτιά στη Μέση Ανατολή, κλιμακώνοντας περαιτέρω τους παγκόσμιους κινδύνους, με επίκεντρο την ενέργεια. Και ταυτόχρονα φέρνουν για μια ακόμη φορά την Ευρώπη προ των ευθυνών της, αλλά και της αδήριτης ανάγκης να δράσει.

Τόσο για να εξασφαλίσει ενεργειακή αυτονομία, να αναδιαρθρωθεί βιομηχανικά και να πάψει να είναι εκτεθειμένη στις στρατηγικές επιλογές άλλων διεθνών παικτών.

Σε περιόδους κρίσης, οι εταιρείες έχουν χαμηλό κόστος παραγωγής, αλλά οι τιμές στην αγορά εκτοξεύονται

Με άρθρο της στο Social Europe, η γενική γραμματέα του συνδικάτου industriALL European Trade Union, Τζούντιθ Κέρτον-Ντάρλινγκ, επισημαίνει ότι οι επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και υπονομεύουν τη διπλωματία. Και επιπλέον θα βυθίσουν την περιοχή σε έναν ευρύτερο, καταστροφικό πόλεμο.

Παγκόσμιοι κραδασμοί

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ενέργειες ΗΠΑ και Ισραήλ προκάλεσαν ιρανικά αντίποινα. Η Τεχεράνη εκτόξευσε πυραύλους στο Ισραήλ και στις αμερικανικές βάσεις σε όλη την περιοχή. Έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ, διακόπηκε η μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι ασφαλιστικές εταιρείες απέσυραν την κάλυψη στα δεξαμενόπλοια.

Όλα αυτά τα γεγονότα, επισημαίνει η Κέρτον-Ντάρλινγκ, αποδεικνύουν πόσο γρήγορα μπορούν να επιδεινώσουν οι παγκόσμιοι κραδασμοί την οικονομία και τη βιομηχανική βάση στην Ευρώπη.

Και καθιστούν τόσο ισχυρά όσο ποτέ τα επιχειρήματα για μεγάλες επενδύσεις και μια προληπτική ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Η Ευρώπη, σημειώνει, αντιμετωπίζει επείγουσα ανάγκη. Πρέπει να ενισχύσει τη στρατηγική της ανθεκτικότητα, να διασφαλίσει το ενεργειακό της μέλλον και να προστατεύσει τη βιομηχανική της ραχοκοκαλιά.

Στρατηγική ευπάθεια λόγω ενεργειακής εξάρτησης

Η Ευρώπη είναι εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ της αγοράς ορυκτών καυσίμων. Καλύπτει το 60% των ενεργειακών της αναγκών μέσω εισαγωγών. Ωστόσο, όλες οι ανάγκες της σε πετρέλαιο και το 90% των αναγκών της σε φυσικό αέριο καλύπτονται από εισαγωγές. Αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο κίνδυνος περαιτέρω αστάθειας σε όλα τα ενεργειακά προϊόντα παραμένει υψηλός.

Και η απότομη αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου αποκαλύπτει τους κινδύνους της εξάρτησης στην Ευρώπη από την εισαγόμενη ενέργεια από ορυκτά καύσιμα. Συνεπώς, η αναπλήρωση των στρατηγικών αποθεμάτων, ο συντονισμός της διαφοροποίησης, η ενίσχυση των κοινών προσπαθειών για τη διαχείριση της ζήτησης και η οργάνωση κοινών αγορών είναι εξίσου ζωτικής σημασίας σήμερα όσο ήταν στην ενεργειακή κρίση του 2022.

Επιπλέον, οι εξελίξεις και οι αυξανόμενες τιμές υπογραμμίζουν τη στρατηγική αναγκαιότητα της ενίσχυσης της ενεργειακής απόδοσης, της επιτάχυνσης της μετάβασης σε ενέργεια χωρίς άνθρακα, της ενίσχυσης των εγχώριων αλυσίδων εφοδιασμού και της οικοδόμησης πραγματικής ενεργειακής κυριαρχίας. Διαφορετικά, η Ευρώπη θα βρίσκεται διαρκώς στο έλεος της παγκόσμιας πολιτικής ισχύος, σε σημείο στραγγαλισμού.

Κρίση και υπερκέρδη στην ενέργεια

Για να επιτευχθεί μια βιομηχανική πολιτική με προσανατολισμό στο μέλλον στην Ευρώπη, είναι απαραίτητη η κλιμάκωση της παραγωγής καθαρής ενέργειας. Αλλά και η ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών και τη διασφάλιση της πρωτοπορίας της Ευρώπης στις τεχνολογίες του μέλλοντος.

Όλα αυτά, επισημαίνει η συγγραφέας, πρέπει να γίνουν με δικαιοσύνη και με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Διότι, σε περιόδους κρίσης, οι εταιρείες έχουν χαμηλό κόστος παραγωγής, αλλά οι τιμές στην αγορά εκτοξεύονται. Έτσι συσσωρεύουν υπερβολικά κέρδη. Η Τζούντιθ Κέρτον-Ντάρλινγκ επισημαίνει ότι αυτό δεν είναι ούτε οικονομικά αποδοτικό ούτε κοινωνικά αποδεκτό. Η ανακατεύθυνση τέτοιων απροσδόκητων κερδών σε δημόσιες επενδύσεις, ειδικά σε καθαρές υποδομές, ενισχύει τόσο την ανθεκτικότητα όσο και τη δικαιοσύνη.

Τα στρατιωτικά πλήγματα θα επηρεάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις διπλωματικές σχέσεις, αλλά και τις παγκόσμιες αγορές για χρόνια

Το τρέχον σύστημα συνδέει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας με το κόστος της πιο ακριβής οριακής παραγωγής φυσικού αερίου, ακόμη και όταν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πολύ φθηνότερες. Έτσι, νοικοκυριά και βιομηχανίες να πληρώνουν πολύ περισσότερα για την ηλεκτρική ενέργεια από ό,τι δικαιολογεί το κόστος παραγωγής της. Η αποσύνδεση αυτών των αγορών θα προστάτευε τους καταναλωτές, θα υποστήριζε τους κλιματικούς στόχους της Ευρώπης και θα αντανακλούσε καλύτερα την τεχνολογική πραγματικότητα.

Η συγγραφέας επισημαίνει ότι αυτές οι υψηλές τιμές θέτουν το εμπόδιο για τις βιομηχανίες που προσπαθούν να απαλλαγούν από τις εκπομπές άνθρακα. Για τους ενεργοβόρους κατασκευαστές – στον χάλυβα, τα χημικά και το τσιμέντο – τα οικονομικά της μετάβασης δεν εξαρτώνται μόνο από το κόστος της καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας ή του υδρογόνου. Εξαρτώνται και από το εάν η υποδομή που τους επιτρέπει να την αξιοποιήσουν, είναι προσβάσιμη.

Χωρίς αυτήν την υποδομή, και με τις τιμές της ενέργειας να εκτοξεύονται, γίνεται δύσκολο να πειστούν οι βιομηχανίες να υιοθετήσουν καθαρές μορφές ενέργειας. Η Ευρώπη χρειάζεται τις επενδύσεις σε υποδομές που καθιστούν εφικτή τη μετάβαση.

Ανάγκη για βιομηχανικό βάθος

Ο πόλεμος θα έχει και άλλου είδους επιπτώσεις στην Ευρώπη. Τα στρατιωτικά πλήγματα θα επηρεάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις διπλωματικές σχέσεις, αλλά και τις παγκόσμιες αγορές για χρόνια.

Η Ευρώπη πρέπει να διασφαλίσει ότι δεν θα εξαχθούν απροσδόκητα κέρδη από την κρίση και θα προστατευθούν οι καταναλωτές από στρεβλωμένες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας

Και η Ευρώπη θα βρεθεί για ακόμη φορά εκτεθειμένη, καθώς η βιομηχανία της βασίζεται υπερβολικά σε ξένους προμηθευτές για βασικά προϊόντα. Μεταξύ αυτών υδρογόνο, αμμωνία, λιπάσματα, βιομάζα ή βασικά μέταλλα.

Η Τζούντιθ Κέρτον-Ντάρλινγκ τονίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμείνει εξαρτημένη από εξωτερικούς παράγοντες για κρίσιμες τεχνολογίες και προϊόντα. Δηλαδή για ημιαγωγούς, τεχνολογίες μπαταριών και υδρογόνου, κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταποίηση σχετική με την άμυνα και την ασφάλεια, καθαρό χάλυβα και πράσινες βιομηχανικές εισροές. Είναι απαραίτητη μια προληπτική βιομηχανική πολιτική, σε συνδυασμό με μεγάλης κλίμακας δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις. Έτσι θα διασφαλίσει την ανταγωνιστικότητα, την προστασία των στρατηγικών συμφερόντων της και τη διατήρηση της τεχνολογικής ηγεσίας.

Οι επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και η επακόλουθη περιφερειακή αστάθεια ενισχύουν την ανάγκη για στήριξη της βιομηχανικής πολιτικής της Ευρώπης. Είναι απαραίτητη σε κάθε μέτωπο. Κατ’ αρχάς για την κυριαρχία, διότι θα μειώσει την έκθεση της Ευρώπης σε εξωτερικούς ενεργειακούς κραδασμούς. Για τη δικαιοσύνη, διασφαλίζοντας ότι δεν θα εξαχθούν απροσδόκητα κέρδη από την κρίση και θα προστατευθούν οι καταναλωτές από στρεβλωμένες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Αλλά και για την ανταγωνιστικότητα. Διότι θα παράσχει τις υποδομές και τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη μετάβαση και την ευημερία των βιομηχανιών.

Συνεπώς, επισημαίνει η γενική γραμματέας του ευρωπαϊκού εργατικού συνδικάτου, σε αυτές τις στιγμές γεωπολιτικών αναταραχών, υπάρχει μια αδιαμφισβήτητη επιτακτική ανάγκη. Η Ευρώπη πρέπει να οικοδομήσει ανθεκτικότητα στο εσωτερικό της και να ενισχύσει τη συνεργασία με αξιόπιστους εταίρους. Παράλληλα πρέπει να εργάζεται για την ανοικοδόμηση της παγκόσμιας διακυβέρνησης και σταθερότητας. Αυτό απαιτεί αποφασιστικές επενδύσεις και μια τολμηρή, στρατηγική βιομηχανική πολιτική.