Προϊστορικός οργανισμός των 8 μέτρων ανήκε σε «χαμένο παρακλάδι της ζωής»

Πριν από περίπου 400 εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν εμφανιστούν οι δεινόσαυροι, μυστηριώδεις οργανισμοί που είχαν σχήμα όρθιου κύλινδρου υψώνονταν έως και 8 μέτρα πάνω από τη χαμηλή βλάστηση. Τα αινιγματικά πλάσματα του γένους Prototaxites ήταν οι πρώτοι γίγαντες που εμφανίστηκαν στην ξηρά.

Από τότε που ανακαλύφθηκαν το 1889, τα απολιθώματα Prototaxites αφήνουν τους παλαιοντολόγους να ξύνουν τα κεφάλια τους: κάποιοι πρότειναν ότι επρόκειτο για αρχαία κωνοφόρα δέντρα, άλλοι υποψιάζονταν ότι ήταν μάζες από μονοκύτταρα φύκη ή πρωτόγονα ηπατόφυτα. Μια άλλη θεωρία προέκυψε από χημική ανάλυση το 2007, η οποία έδειχνε ότι ίσως επρόκειτο για μύκητες, τα μεγαλύτερα μανιτάρια που έζησαν ποτέ.

Όμως όχι: νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Science Advances καταλήγει ότι οι προϊστορικοί γίγαντες δεν μπορεί να ήταν μύκητες και πιθανότατα ανήκουν σε κάποια άγνωστη μορφή πολυκύτταρης ζωής που εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει άλλα ίχνη

«Πρόκειται για ζωή, όχι όμως όπως την γνωρίζουμε, καθώς παρουσιάζει ανατομικά και χημικά χαρακτηριστικά που διαφέρουν από τους μύκητες και τα φυτά και επομένως ανήκει σε ένα εξαφανισμένο εξελικτικό παρακλάδι» δήλωσε σε δελτίο Τύπου η Σάβτι Χέδερινγκτον του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, μέλος της ερευνητικής ομάδας.

Καλλιτεχνική απεικόνιση του Prototaxires ανάμεσα σε μικρά είδη προϊστορικών φυτών (Matt Humpage)

Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί χωρίζονται σε τρεις μεγάλες ομάδες, τα βακτήρια, τα αρχαία (ή αρχαιοβακτήρια) και τους ευκαρυώτες, την ομάδα που περιλαμβάνει όλους τους πολυκύτταρους οργανισμούς, οι οποίοι με τη σειρά τους χωρίζονται σε ζώα, φυτά και πρώτιστα (τα βακτήρια και τα αρχαία είναι αποκλειστικά μονοκύτταροι οργανισμοί χωρίς διακριτό πυρήνα).

Η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι τα είδη του γένους Prototaxa μπορεί να ανήκαν σε μια τέταρτη ομάδα ευκαρυωτικών οργανισμών, η οποία δεν άφησε απογόνους μέχρι σήμερα.

Οι ερευνητές που υπογράφουν τη νέα μελέτη εξέτασαν ένα ασυνήθιστα καλοδιατηρημένο απολίθωμα που βρέθηκε στη Σκωτία και χρονολογήθηκε στα 407 εκατ. χρόνια πριν, όταν η Βρετανία βρισκόταν κοντά στον ισημερινό και είχε τροπικό κλίμα.

Σε αντίθεση με άλλα μέλη του γένους, το είδος Prototaxites taiti ήταν πολύ μικρό, με ύψος μερικών εκατοστών, είχε όμως παρόμοια δομή με τους γιγάντιους συγγενείς τους. Στην ίδια περιοχή είχαν βρεθεί απολιθώματα προϊστορικών μυκήτων, τα οποία διευκόλυναν τη σύγκριση.

Το απολίθωμα που εξετάζει η μελέτη είναι μικρό αλλά εξαιρετικά καλοδιατηρημένο (Καλλιτεχνική απεικόνιση του Prototaxires ανάμεσα σε μικρά είδη προϊστορικών φυτών (Neil Hanna)

Το απολιθωμένο Prototaxites έκρυβε στο εσωτερικό του μικροσκοπικούς σωλήνες, παρόμοιους με τις υφές που απλώνουν οι μύκητες στο υπέδαφος για να βρουν τις οργανικές ύλες με τις οποίες τρέφονται. Η παρουσία των σωληνίσκων σε άλλα δείγματα του γένους είχαν οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για μύκητα.

Η νέα μελέτη διαψεύδει αυτό το σενάριο, καθώς δείχνει ότι οι μικροσκοπικοί σωλήνες του Prototaxites διακλαδίζονταν με εντελώς διαφορετικό τρόπο από ό,τι οι υφές των μυκήτων. Αντίθετα, κάποια χαρακτηριστικά τους παραπέμπουν στον αγγειακό ιστό των φυτών, λένε οι ερευνητές,

Επιπλέον, οι χημικές αναλύσεις υποδεικνύουν ότι το Prototaxites δεν παρήγαγε χητίνη, ένα δομικό στοιχείο όλων των σημερινών μηκήτων.

Το συμπέρασμα είναι ότι το γένος Protaxites «ήταν διέφεραν χημικά από τους μύκητες της ίδιας περιόδου και δομικά διαφορετικοί από όλους τους γνωστούς μύκητες» γράφει η ερευνητική ομάδα.

«Δεδομένου ότι άλλοι ερευνητές έχουν αποκλείσει το Prototaxites από άλλες ομάδες μεγάλων, σύνθετων οργανισμών, καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ανήκε σε μια ξεχωριστή και πλέον εξαφανισμένη εξελικτική γραμμής» δήλωσε η Λόρα Κούπερ του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου.

«Το Protaxites επομένως αντιπροσωπεύει ένα ανεξάρτητο πείραμα της ζωής για τη δημιουργία μεγάλων, σύνθετων οργανισμών, τους οποίους μπορούμε να γνωρίζουμε μόνο από εξαιρετικά καλοδιατηρημένα απολιθώματα».