«A House of Dynamite»: Tι θα έκανε ένας πρόεδρος μπροστά σε μια πυρηνική επίθεση; – Ειδικοί απαντούν

Τι θα έκανε ένας πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών αν είχε μόλις λίγα λεπτά για να αποφασίσει πώς θα απαντήσει σε μια πυρηνική επίθεση που κατευθύνεται προς αμερικανικό έδαφος;

Αυτό ακριβώς το ερώτημα θέτει η νέα ταινία «A House of Dynamite», που είναι διαθέσιμη στο Netflix από τις 24 Οκτωβρίου του περασμένου έτους. Η ταινία επιχειρεί να αποτυπώσει, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, τη στιγμή που η πολιτική εξουσία έρχεται αντιμέτωπη με την απόλυτη καταστροφή.

Το φιλμ επιχειρεί να αποτυπώσει, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, τη στιγμή που η πολιτική εξουσία έρχεται αντιμέτωπη με την απόλυτη καταστροφή. Δεν προσφέρει όμως καμία τελική απάντηση.

Η σκηνοθέτις Κάθριν Μπίγκελοου και ο σεναριογράφος Νόα Όπενχαϊμ έχουν εξηγήσει ότι η επιλογή αυτή ήταν συνειδητή, με στόχο να πυροδοτήσει δημόσια συζήτηση — κάτι που τελικά συνέβη, καθώς ένα σημαντικό μέρος της κριτικής στάθηκε αρνητικά ακριβώς σε αυτή την απουσία κατάληξης.

Ένα τηλεφώνημα πριν από την καταστροφή

Σε σκηνοθεσία της Κάθριν Μπίγκελοου, βραβευμένης με Όσκαρ για το The Hurt Locker, και σενάριο του Νόα Όπενχαϊμ, πρώην προέδρου του NBC News, η ταινία εκτυλίσσεται γύρω από μια αγωνιώδη τηλεδιάσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ με τους κορυφαίους συμβούλους του.

Στρατιωτικοί αξιωματούχοι εντοπίζουν εκτόξευση πυραύλου στον Ειρηνικό Ωκεανό. Αρχικά εκτιμούν ότι πρόκειται για δοκιμή. Σύντομα, όμως, επιβεβαιώνεται ότι είναι διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος με πυρηνική κεφαλή, με πορεία προς τις Ηνωμένες Πολιτείες — και τελικό στόχο, όπως προκύπτει, το Σικάγο.

Από εκείνη τη στιγμή, ο πρόεδρος και το επιτελείο του έχουν 19 λεπτά για να αποφασίσουν πώς θα αντιδράσουν.

Το πρώτο και καθοριστικό πρόβλημα: κανείς δεν γνωρίζει ποιος εξαπέλυσε την επίθεση. Τα σενάρια περιλαμβάνουν τη Βόρεια Κορέα, την Κίνα, τη Ρωσία, έναν «αποστάτη» στρατιωτικό διοικητή ή ακόμη και ακούσια εκτόξευση.

Οι αμερικανικές αντιπυραυλικές άμυνες αποτυγχάνουν. Το πλήγμα θεωρείται πλέον αναπόφευκτο.

Με επτά λεπτά να απομένουν μέχρι την πρόσκρουση, ο στρατιωτικός υπασπιστής του προέδρου, ο υποπλοίαρχος Ριβς (τον οποίο υποδύεται ο Τζόνα Χάουερ-Κινγκ), παραδίδει στον πρόεδρο — ρόλο που ενσαρκώνει ο Ίντρις Έλμπα — τον γνωστό «πυρηνικό φάκελο». Εκεί περιγράφονται τα ενδεχόμενα πυρηνικής απάντησης: επιλεκτική, περιορισμένη και μαζική.

Η πίεση για άμεσο πυρηνικό πλήγμα

Καθοριστικό ρόλο στη συζήτηση παίζει ο επικεφαλής της Στρατηγικής Διοίκησης των ΗΠΑ (STRATCOM), στρατηγός Άντονι Μπρέιντι (Τρέισι Λετς).

Ο Μπρέιντι προειδοποιεί ότι οι αντίπαλες δυνάμεις έχουν ήδη κινητοποιηθεί: «Ίσως απλώς και αθώα να ανταποκρίνονται στη δική μας στάση. Είναι επίσης πιθανό να έχουν δει ότι η πατρίδα μας ετοιμάζεται να δεχθεί ένα καταστροφικό πλήγμα και να προετοιμάζονται να το εκμεταλλευτούν. Ή μπορεί όλα αυτά να αποτελούν μέρος μιας συντονισμένης, κλιμακούμενης επίθεσης με πολύ χειρότερα να ακολουθούν. Απλώς δεν το γνωρίζω».

Το συμπέρασμά του είναι σαφές: «Αν δεν λάβουμε τώρα μέτρα για να εξουδετερώσουμε τους εχθρούς μας, θα χάσουμε το χρονικό παράθυρο για να το κάνουμε».

«Πόσες πόλεις θέλετε να ρισκάρετε;»

Όταν ο πρόεδρος θέτει το ενδεχόμενο η επίθεση στο Σικάγο να είναι μεμονωμένη, ο Μπρέιντι απαντά με ένα από τα πιο σκληρά αποσπάσματα της ταινίας: «Θα δεχόμουν την απώλεια 10 εκατομμυρίων Αμερικανών αν μπορούσα να είμαι απολύτως βέβαιος ότι θα σταματούσε εκεί».

Και συνεχίζει: «Έχουμε ήδη χάσει μία αμερικανική πόλη σήμερα. Πόσες ακόμη θέλετε να ρισκάρετε;»

Στο εσωτερικό της λογικής της ταινίας, το επιχείρημα μοιάζει ψυχρά συνεπές: αν πρόκειται για την επιβίωση του κράτους, ίσως δεν υπάρχει χρόνος για ηθικά διλήμματα.

Η φωνή της αναστολής

Απέναντι σε αυτή τη γραμμή, στέκεται ο αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, Τζέικ Μπέρινγκτον (Γκάμπριελ Μπάσο), ο οποίος αναλαμβάνει προσωρινά καθήκοντα καθώς ο προϊστάμενός του βρίσκεται υπό αναισθησία για προγραμματισμένη ιατρική επέμβαση.

Με έξι λεπτά να απομένουν και αφού έχει μιλήσει τηλεφωνικά με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών, ο οποίος διαβεβαιώνει ότι η Ρωσία δεν ευθύνεται, ο Μπέρινγκτον προτείνει αυτοσυγκράτηση.

Όταν ο στρατηγός αντιδρά λέγοντας ότι «δεν μάθαμε τίποτα καινούργιο», η απάντηση είναι κοφτή: «Λάθος, στρατηγέ. Κάνουμε αυτό που μας ζητά. Αν συγκρατηθούμε, υπάρχει τουλάχιστον μια πιθανότητα».

Στο κρίσιμο ερώτημα του προέδρου — αν αυτό ισοδυναμεί με παράδοση — ο Μπέρινγκτον απαντά: «Αν θέλετε να το δείτε έτσι, τότε σας λέω ότι οι επιλογές σας είναι η παράδοση ή η αυτοκτονία».

Με δύο λεπτά μέχρι την πρόσκρουση, ο πρόεδρος αποχωρεί από την κλήση. Όταν επιστρέφει για να δώσει εντολές, η ταινία σταματά.

Τι θα έκαναν οι ειδικοί στην πραγματικότητα

Το Responsible Statecraft, απευθύνθηκε σε ειδικούς για να απαντήσουν τι θα έκαναν οι ίδιοι σε αυτή τη θέση.

Ο Στίβεν Σβαρτς, ανώτερος ερευνητής στο Bulletin of the Atomic Scientists, δήλωσε ότι δεν θα υπέκυπτε στην πίεση της STRATCOM: «Ως πρόεδρος δεν θα βιαζόμουν να πάρω μια αμετάκλητη απόφαση που θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει στο τέλος της χώρας και του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε».

Ο Ντάριλ Κίμπαλ, εκτελεστικός διευθυντής της Arms Control Association, υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν σχεδόν 1.000 υποβρύχια πυρηνικά όπλα, πρακτικά άτρωτα: «Θα ήταν αδύνατο να καταστραφούν όλα ή έστω τα περισσότερα εχθρικά όπλα με ένα προληπτικό πλήγμα».

Και κατέληξε: «Αυτό θα ήταν αυτοκτονία και παράδοση μαζί».

Ο Μπιλ Χάρτουνγκ, ανώτερος ερευνητής στο Quincy Institute, παραδέχθηκε ότι η μη αντίδραση θα προκαλούσε πολιτικό κόστος, αλλά: «Θα ήταν προτιμότερη από μια αντεπίθεση που θα έθετε ακόμη περισσότερους κατοίκους των ΗΠΑ σε κίνδυνο».

Ο Κέβιν Μάρτιν, πρόεδρος της οργάνωσης Peace Action, ήταν κατηγορηματικός: «Μια αντεπίθεση θα σκότωνε περισσότερους αθώους ανθρώπους και πιθανότατα θα οδηγούσε σε έναν ολοκληρωτικό πυρηνικό πόλεμο».

Όταν ο κινηματογράφος άλλαξε την πολιτική

Η ταινία εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση έργων που έθεσαν το ζήτημα του πυρηνικού πολέμου στο δημόσιο προσκήνιο. Το War Games (1983) κατέληγε στο συμπέρασμα ότι «ο μόνος τρόπος να κερδίσεις ένα πυρηνικό παιχνίδι είναι να μην παίξεις».

Την ίδια χρονιά, το τηλεοπτικό The Day After συγκλόνισε εκατομμύρια Αμερικανούς — σε βαθμό που, όπως έχει ειπωθεί, ο τότε πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν άρχισε να μιλά με όρους «σχεδόν γκαντικούς».

Τρία χρόνια αργότερα, ο Ρίγκαν και ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ υπέγραψαν τη Συνθήκη INF, την πρώτη συμφωνία που κατήργησε ολόκληρη κατηγορία πυρηνικών όπλων.

Ένας κόσμος ακόμη οπλισμένος μέχρι τα δόντια

Σήμερα, η New START είναι η τελευταία διεθνής συνθήκη που θέτει νομικά όρια στα πυρηνικά οπλοστάσια ΗΠΑ και Ρωσίας — και κινδυνεύει να λήξει χωρίς αντικατάσταση, σύμφωνα με το Responsible Statescraft.

Κι όμως, ακόμη και με περιορισμούς, εννέα χώρες διαθέτουν χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές, αρκετές για να καταστρέψουν τον πλανήτη πολλές φορές, σημειώνει το ίδιο μέσο.

Ίσως το «A House of Dynamite» να μην δίνει απαντήσεις. Ίσως όμως — όπως ελπίζουν οι δημιουργοί του — να υπενθυμίζει πόσο κοντά βρισκόμαστε πάντα στο σημείο χωρίς επιστροφή. Και πόσο αναγκαίο είναι, κάποια στιγμή, να ειπωθεί πολιτικά και συλλογικά: φτάνει πια.