Χρυσός: Γιατί οι κεντρικές τράπεζες τον…μαζεύουν

Δεκαπέντε λεπτά μετά την απογείωση, έφτασε η κλήση για τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας της Σερβίας: ράβδοι χρυσού αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, με προορισμό ένα θησαυροφυλάκιο υψηλής ασφάλειας στο Βελιγράδι, είχαν αφεθεί στον διάδρομο προσγείωσης ενός ελβετικού αεροδρομίου, σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC.

Στις αεροπορικές μεταφορές – παρά την εξαιρετική αξία των ράβδων χρυσού – τα φρέσκα λουλούδια, τα τρόφιμα και άλλα ευπαθή προϊόντα εξακολουθούν να έχουν προτεραιότητα. «Το μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο», δήλωσε η Jorgovanka Tabaković σε μια συνέντευξη τύπου στα τέλη του περασμένου έτους.

Η Σερβία και ο χρυσός

Η Σερβία είναι μία από τις όλο και περισσότερες κεντρικές τράπεζες που συσσωρεύουν βιαστικά τεράστια αποθέματα χρυσού, ανατρέποντας δεκαετίες συμβατικής οικονομικής λογικής και τροφοδοτώντας την αύξηση της τιμής του χρυσού εν μέσω αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων. Καθώς η Ουάσιγκτον αμφισβητεί την ανεξαρτησία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, προκαλώντας αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η τιμή του χρυσού έφτασε στα ρεκόρ των 4.643 δολαρίων (3.463 λιρών) την ουγγιά αυτή την εβδομάδα, και οι αναλυτές προβλέπουν ότι θα ξεπεράσει τα 5.000 δολάρια φέτος.

Καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ καταστρέφει την παγκόσμια τάξη που βασίζεται σε κανόνες, οι επίσημοι θεσμοί (και οι ιδιώτες επενδυτές) σπεύδουν να αγοράσουν χρυσό: το μερίδιο του χρυσού στα αποθέματα των κεντρικών τραπεζών έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, ξεπερνώντας το ένα τέταρτο, το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 30 ετών.

Αν και αυτό αντανακλά εν μέρει την ραγδαία άνοδο της τιμής του χρυσού, οι ειδικοί λένε ότι οι κεντρικές τράπεζες γεμίζουν τα θησαυροφυλάκιά τους ως ασφαλιστική πολιτική σε έναν ασταθή κόσμο. Πολλές από αυτές βιάζονται επίσης να επαναπατρίσουν τα αποθέματα χρυσού που διατηρούν στο εξωτερικό και να μειώσουν την έκθεσή τους στο δολάριο ΗΠΑ.

Τα αποθέματα χρυσού

Τα επίσημα αποθέματα αποτελούν ένα κρίσιμο κομμάτι του παγκόσμιου νομισματικού παζλ. Υποστηρίζοντας τα εθνικά νομίσματα ως ένα είδος ταμείου ασφαλείας, συνήθως αποτελούνται από νομίσματα όπως το δολάριο, το ευρώ, το γιεν και η λίρα, καθώς και από χρυσό, ομόλογα και περιουσιακά στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Χρησιμοποιούνται για να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σταθεροποίηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών σε περιόδους κρίσης.

Για μεγάλο μέρος του περασμένου αιώνα, το δολάριο ήταν το κύριο αποθεματικό νόμισμα επιλογής, το λιπαντικό των τροχών της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής αγοράς και το μέσο ανταλλαγής στην πλειονότητα του παγκόσμιου εμπορίου.

Ιστορικά, το νομισματικό σύστημα συνέδεε τα νομίσματα με την αξία του χρυσού, με τις χώρες να δεσμεύονται να μετατρέπουν το χαρτονόμισμα σε ένα σταθερό ποσό, αντανακλώντας τη χιλιετή εμμονή με το πολύτιμο μέταλλο. Ωστόσο, η σύνδεση του δολαρίου – και μαζί με αυτό και άλλων νομισμάτων που ήταν συνδεδεμένα με το αμερικανικό νόμισμα βάσει της συμφωνίας του Bretton Woods του 1944 – διακόπηκε κατά τη διάρκεια της οικονομικής αναταραχής της δεκαετίας του 1970 από τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Ρίτσαρντ Νίξον. Έκτοτε, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες κυμαίνονται στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος με βάση την προσφορά και τη ζήτηση.

Ωστόσο, η θέση του δολαρίου εξασθενεί, αντανακλώντας την ασταθή πολιτική του Τραμπ – συμπεριλαμβανομένης της παρέμβασης στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και των ευπαθών δημόσιων οικονομικών των ΗΠΑ – καθώς και την προθυμία της Ουάσιγκτον να επιβάλει οικονομικές κυρώσεις. Αυτό περιλαμβάνει τη στοχοποίηση των αποθεμάτων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας μετά την εισβολή του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία.

Ωστόσο, το δολάριο έχει υποχωρήσει, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Από περίπου το 66% των συνολικών αποθεμάτων των κεντρικών τραπεζών πριν από μια δεκαετία, έχει υποχωρήσει σε περίπου 57%. Οι οικονομολόγοι λένε ότι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχει σαφής εναλλακτική λύση. Άλλα νομίσματα, όπως η λίρα, το ευρώ, το γιεν ή το γιουάν, δεν έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Ως αποτέλεσμα, οι θεσμικοί φορείς στρέφονται προς τον χρυσό, το παλαιότερο αξιόπιστο αποθεματικό αξίας στον κόσμο.

Η πρακτική των κεντρικών τραπεζών

Ιστορικά, πολλές κεντρικές τράπεζες έχουν αποθηκεύσει τα αποθέματα χρυσού τους στο Λονδίνο, την Ελβετία και τη Νέα Υόρκη – τα κέντρα του παγκόσμιου εμπορίου χρυσού, με ιστορικό πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας.

Η Τράπεζα της Αγγλίας είναι ο σημαντικότερος κόμβος στον κόσμο. Εξυπηρετώντας περίπου 70 επίσημα ιδρύματα σε όλο τον κόσμο, τα θησαυροφυλάκιά της, βαθιά κάτω από τους δρόμους του Λονδίνου, περιέχουν περίπου 400.000 ράβδους, αξίας άνω του μισού τρισεκατομμυρίου δολαρίων.

Η απαίτηση προς τις κεντρικές τράπεζες να επαναπατρίσουν τον χρυσό τους – και οι δυσκολίες που αυτό μπορεί να συνεπάγεται – έχει πρόσφατα έρθει στο προσκήνιο: η Βενεζουέλα έχει ράβδους αξίας 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων κλειδωμένες στην Τράπεζα της Αγγλίας, στις οποίες δεν έχει πρόσβαση, καθώς η βρετανική κυβέρνηση αρνείται να αναγνωρίσει το καθεστώς του Καράκας. Η Ρωσία έχει επίσης απειλήσει το Βέλγιο, όπου φυλάσσεται το μεγαλύτερο μέρος των παγωμένων συναλλαγματικών αποθεμάτων της Μόσχας.

Εκτός από τη Σερβία, μεταξύ των κυβερνήσεων που έχουν επιδιώξει να επαναπατρίσουν τα αποθέματά τους σε χρυσό περιλαμβάνονται η Ινδία, η Ουγγαρία και η Τουρκία. Η Πολωνία έχει επαναπατρίσει εκατοντάδες τόνους ράβδων χρυσού που είχε μεταφέρει στο Λονδίνο, τις ΗΠΑ και τον Καναδά κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Και στο βάθος…κρυπτονομίσματα

Στη δεκαετία του 2010, η Γερμανία ήταν από τις πρώτες χώρες που προχώρησαν σε επαναπατρισμό, εν μέσω πολιτικής πίεσης για την επιστροφή χιλιάδων τόνων χρυσού από τις ΗΠΑ και τη Γαλλία, όπου είχαν μεταφερθεί τα αποθέματά της λόγω των φόβων για σοβιετική εισβολή κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου.

Οι οικονομολόγοι λένε ότι οι χώρες που συσσωρεύουν χρυσό είναι συνήθως εκείνες που εκτίθενται περισσότερο σε γεωπολιτικές εντάσεις. Σύμφωνα με το World Gold Council, οι αγορές των κεντρικών τραπεζών αυξήθηκαν κατά 10% το έτος έως τον Σεπτέμβριο, με επικεφαλής την Πολωνία, το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και την Κίνα.

Το Πεκίνο έχει προχωρήσει σε μαζικές αγορές, συσσωρεύοντας πάνω από 2.000 τόνους – που εκτιμάται ότι κατατάσσονται στην έκτη θέση παγκοσμίως – στην προσπάθειά του να ανταγωνιστεί την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, με πάνω από 8.000 τόνους, οι ΗΠΑ θεωρούνται ο παγκόσμιος ηγέτης – παρόλο που το περιεχόμενο του θησαυροφυλακίου του Fort Knox δεν έχει ελεγχθεί επίσημα από το 1953.

Άλλες χώρες έχουν ακολουθήσει την αντίθετη κατεύθυνση. Η βρετανική κυβέρνηση ήταν σημαντικός πωλητής κατά τη διάρκεια της θητείας του Γκόρντον Μπράουν ως υπουργού Οικονομικών του Εργατικού Κόμματος στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000, διαθέτοντας 401 τόνους χρυσού από τα 715 τόνους που κατείχε παλιαότερα, σε μια εποχή που οι τιμές του χρυσού ήταν ιστορικά χαμηλές.

Ορισμένοι οικονομολόγοι πιστεύουν ότι τα κρυπτονομίσματα θα μπορούσαν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία και να ανταγωνιστούν τα παραδοσιακά νομίσματα και τον χρυσό ως αποθεματικό περιουσιακό στοιχείο.