Πώς πέθανε ο έρωτας των millennials για το ίντερνετ

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι χρήστες νιώθουν ότι το ίντερνετ έχει μετατραπεί σε έναν χώρο γεμάτο χυδαίες εκφράσεις, επιθετικότητα και διαρκείς προκλήσεις οργής (rage bait).

Η αίσθηση αυτή δεν είναι μεμονωμένη ούτε υποκειμενική.

Αντιθέτως, αποτυπώνει μια βαθιά και δομική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και βιώνεται το σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον.

Δεν είναι τυχαίο ότι το Oxford επέλεξε τον όρο rage bait ως τη λέξη της χρονιάς για το 2025, αναγνωρίζοντας επίσημα πως ο θυμός έχει εξελιχθεί σε βασικό καύσιμο της διαδικτυακής προσοχής.

Ωστόσο, όσοι μεγάλωσαν τη δεκαετία του 1980 ή του 1990 θυμούνται ένα εντελώς διαφορετικό διαδίκτυο.

Ένα διαδίκτυο πιο αργό, πιο αδέξιο τεχνικά, αλλά ταυτόχρονα πιο ανθρώπινο.

Ήταν η εποχή των τοπικών βιβλιοθηκών, των σταθερών υπολογιστών στο σαλόνι, της εκτύπωσης στίχων τραγουδιών, των προσωπικών ημερολογίων στο LiveJournal και των αγχωτικών αποφάσεων για το ποιοι φίλοι θα μπουν στο περίφημο Top 8 του MySpace.

Εκείνο το διαδίκτυο έμοιαζε περισσότερο με μια συλλογή κοινοτήτων παρά με έναν ενιαίο, επιθετικό μηχανισμό προσοχής.

Το ίντερνετ πριν από τις μεγα-πλατφόρμες

Ο συγγραφέας και αναλυτής τεχνολογίας Max Read, δημιουργός του Substack Read Max, ανήκει στη γενιά των millennials, δηλαδή σε εκείνη τη γενιά που έζησε τη μετάβαση.

Όπως δήλωσε στο Vox, ο ίδιος θυμάται ένα διαδίκτυο βασισμένο στην ανακάλυψη και την περιπλάνηση. Ιστότοποι συγκέντρωσης συνδέσμων όπως το FARK και αργότερα το Metafilter λειτουργούσαν ως πύλες προς έναν πλούσιο και ποικιλόμορφο ψηφιακό κόσμο.

Οι χρήστες δεν έμεναν καθηλωμένοι σε μία μόνο πλατφόρμα, αλλά μετακινούνταν συνεχώς: από μπλογκς σε διαδικτυακά κόμικς, από φόρουμ σε προσωπικές σελίδες δημιουργών.

Σε εκείνη τη φάση, το διαδίκτυο δεν κυριαρχούνταν από λίγες πανίσχυρες εταιρείες.

Δεν υπήρχαν οι σημερινές «μεγα-πλατφόρμες» – χώροι όπου κάποιος μπορεί να περάσει ώρες χωρίς ποτέ να φύγει από τον ίδιο ιστότοπο.

This is a great feature by @readmaxread in the new issue of @NYMag about what happens when human-made content gets replaced by AI slop: https://t.co/tUOagvvvFr

— Reeves Wiedeman (@reeveswiedeman) September 25, 2024

Η πρώτη μεγάλη τομή: το newsfeed του Facebook

Η πρώτη καθοριστική αλλαγή, σύμφωνα με τον Read, ήρθε το 2006 με την εισαγωγή του newsfeed στο Facebook.

Η αντίδραση των χρηστών ήταν έντονα αρνητική. Πολλοί διαμαρτυρήθηκαν, θεώρησαν την αλλαγή παρεμβατική και ανησυχητική.

Ωστόσο, πίσω από τις αντιδράσεις, τα δεδομένα έλεγαν μια διαφορετική ιστορία: η αφοσίωση αυξήθηκε, ο χρόνος παραμονής στον ιστότοπο εκτοξεύτηκε και οι χρήστες επέστρεφαν όλο και συχνότερα.

Το newsfeed δεν ήταν απλώς ένα νέο χαρακτηριστικό· αποτέλεσε ένα νέο πρότυπο για το πώς αλληλεπιδρούμε με το διαδίκτυο.

Η πληροφορία άρχισε να ρέει ασταμάτητα μπροστά στα μάτια του χρήστη, χωρίς να απαιτείται ενεργή αναζήτηση.

Το διαδίκτυο έπαψε να είναι ένας χάρτης προς εξερεύνηση και έγινε ένας ποταμός περιεχομένου που σε παρασύρει.

Η δεύτερη επιτάχυνση: το TikTok και η εποχή του αλγορίθμου

Η δεύτερη, ακόμη πιο δραστική αλλαγή ήρθε με την εισαγωγή της σελίδας For You του TikTok.

Εδώ, ο αλγόριθμος δεν περιορίζεται στο να οργανώνει περιεχόμενο από ανθρώπους που ήδη γνωρίζει ο χρήστης. Αντίθετα, προτείνει ασταμάτητα βίντεο, βασισμένος σε ανεπαίσθητες ενδείξεις συμπεριφοράς, δημιουργώντας μια εμπειρία σχεδόν υπνωτιστική.

Αυτό το μοντέλο γέννησε ένα εντελώς νέο είδος διαδικτυακής εμπειρίας, που πολλοί χαρακτηρίζουν ως αντικοινωνική.

Ο χρήστης δεν χρειάζεται να αλληλεπιδράσει ουσιαστικά με άλλους· απλώς καταναλώνει περιεχόμενο, συχνά σχεδιασμένο να προκαλεί έντονα συναισθήματα – σοκ, θυμό, αγανάκτηση.

Σε αυτό το περιβάλλον, το rage bait βρίσκει το ιδανικό του έδαφος.

«Κοινωνική λογοδοσία»: Το σίκουελ του Social Network φέρνει το μοχθηρό Facebook στο φως

Σκότωσε ο αλγόριθμος το ίντερνετ;

Το ερώτημα αν ο αλγόριθμος «σκότωσε» το διαδίκτυο δεν έχει μια απλή απάντηση.

Από τη μία πλευρά, οι αλγόριθμοι συνέβαλαν καθοριστικά στη μαζική εξάπλωση του διαδικτύου. Χάρη σε αυτούς, οι πλατφόρμες έγιναν πιο εθιστικές, πιο προσαρμοσμένες στον κάθε χρήστη και, τελικά, πιο κερδοφόρες.

Από την άλλη πλευρά, η μέτρηση της επιτυχίας αποκλειστικά μέσω του χρόνου παραμονής και της αφοσίωσης δημιουργεί μια στρεβλή εικόνα.

Το γεγονός ότι κάποιος περνά περισσότερο χρόνο σε μια πλατφόρμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απολαμβάνει ουσιαστικά αυτή την εμπειρία ή ότι ωφελείται από αυτήν. Παρ’ όλα αυτά, έρευνες δείχνουν ότι πολλοί χρήστες δηλώνουν πως αισθάνονται ότι αξιοποιούν καλύτερα τον χρόνο τους σε αλγοριθμικές ροές τύπου For You σε σύγκριση με τα παλαιότερα, πιο απλά μοντέλα.

Ήταν αναπόφευκτο το τοξικό διαδίκτυο;

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα είναι αν αυτή η εξέλιξη ήταν αναπόφευκτη.

Μπορεί ένας ιστότοπος να αναπτυχθεί, να γίνει τεράστιος και κερδοφόρος χωρίς να καταλήξει τοξικός; Ο Max Read προτείνει τη Wikipedia ως ένα ισχυρό αντεπιχείρημα.

Παρά το τεράστιο μέγεθός της και τη σημασία της για το σύγχρονο διαδίκτυο, η Wikipedia παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένας λειτουργικός, αξιόπιστος και μη εμπορευματοποιημένος χώρος γνώσης.

Η διαφορά, σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, δεν είναι μόνο τεχνολογική αλλά βαθιά πολιτισμική.

Η κουλτούρα που καλλιεργήθηκε από τον Jimmy Wales, τη Wikimedia Foundation και τους εθελοντές συντάκτες έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ποιότητας και της ακεραιότητας του εγχειρήματος.

Αντίθετα, πολλές μεγάλες πλατφόρμες καθοδηγούνται από δομικά κίνητρα και μια κουλτούρα της Silicon Valley που δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη και το κέρδος, συχνά εις βάρος της κοινωνικής ευθύνης.

I always wanted a MySpace page growing up so I made my own MySpace account from SCRATCH https://t.co/V9E5ImKQyK pic.twitter.com/cxzZY8CR5n

— tima 🌸 (@timabigpretty) September 24, 2024

Οι millennials και η απώλεια της ψηφιακής πρωτοκαθεδρίας

Ένα ακόμη στοιχείο της σύγχρονης απογοήτευσης σχετίζεται με τη γενεακή αλλαγή. Οι millennials υπήρξαν για χρόνια οι πρωταγωνιστές του διαδικτύου.

Ήταν η γενιά που μεγάλωσε μαζί του, που το καταλάβαινε καλύτερα στον εργασιακό χώρο και που δημιούργησε το μεγαλύτερο μέρος του πρώιμου περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα.

Σήμερα, όμως, αυτός ο ρόλος έχει χαθεί.

Νεότερες γενιές έχουν μεγαλώσει ακόμη πιο βαθιά μέσα στο διαδίκτυο, με διαφορετικές προσδοκίες και συνήθειες.

Παράλληλα, το διαδίκτυο έχει γίνει πραγματικά παγκόσμιο, γεμάτο περιεχόμενο που δεν απευθύνεται πλέον σε όλους.

Για πολλούς μεγαλύτερους χρήστες, αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι «δεν ανήκουν πια» στον ψηφιακό χώρο.

Early Internet Nostalgia pic.twitter.com/F7oKyEAPmS

— Dotcom📟🌐 (@Y2K_DOTCOM) January 3, 2026

Νέο ψηφιακό περιβάλλον, νέες δυνατότητες

Ωστόσο, δεν είναι όλα τόσο δυσοίωνα.

Σε αντιδιαστολή με το αλλοτριωμένο και τοξικό διαδίκτυο που περιγράφηκε παραπάνω η Gen Z δείχνει ότι το διαδίκτυο μπορεί μερικές φορές να γίνει εργαλείο δημιουργίας, αντίστασης και σύνδεσης.

Η νέα γενιά δεν περιορίζεται απλώς στην κατανάλωση περιεχομένου· χρησιμοποιεί φόρουμ και πλατφόρμες όπως το Reddit για ειλικρινή, συμμετοχική συζήτηση και ανταλλαγή ιδεών, μετατρέποντας αυτές τις κοινότητες σε εναλλακτικές πηγές γνώσης και αμφισβήτησης των κυρίαρχων αφηγήσεων.

Το διαδίκτυο της Gen Z εμπλέκει τους χρήστες σε συλλογικές διαδικασίες μάθησης, κριτικής σκέψης και συντονισμού δράσεων, τόσο σε κοινωνικά όσο και σε πολιτικά ζητήματα, παραμερίζοντας τον αλγοριθμικό «θόρυβο» και αξιοποιώντας νέες δυνατότητες διαδραστικότητας και αυτοοργάνωσης.

Με αυτόν τον τρόπο, το ψηφιακό περιβάλλον μετατρέπεται από πεδίο παθητικής κατανάλωσης σε ενεργό χώρο κοινωνικής και πολιτιστικής συμμετοχής, ανοίγοντας δρόμους για πιο ουσιαστική και θετική χρήση του διαδικτύου.

Το διαδίκτυο άλλαξε, και μαζί του άλλαξαν και οι άνθρωποι. Το αν η επόμενη φάση θα είναι λιγότερο τοξική παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Αυτό που είναι βέβαιο, όμως, είναι ότι η κατανόηση του πώς φτάσαμε ως εδώ αποτελεί το πρώτο βήμα για οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή.