Σεξ, εξουσία και ασφυξία – Γιατί το Euphoria και το The Idol ανησυχούν τους ειδικούς

Οι σειρές Euphoria και The Idol δεν μιλούν απλώς για σεξ· το χρησιμοποιούν ως γλώσσα εξουσίας, πρόκλησης και σοκ. Το σώμα γίνεται πεδίο αφήγησης, αλλά και σύγκρουσης, με σκηνές που συχνά μοιάζουν να επιβάλλονται στην ιστορία αντί να τη υπηρετούν. Σε αυτό το περιβάλλον υπερβολής και αισθητικοποιημένης έντασης, η ερωτική ασφυξία δεν παρουσιάζεται ως κάτι ακραίο ή επικίνδυνο, αλλά ως σχεδόν αυτονόητο κομμάτι μιας «σύγχρονης» σεξουαλικής εμπειρίας — μια κανονικότητα που δύσκολα αφήνει χώρο για ερωτήματα.

Ακριβώς αυτή η κανονικοποίηση είναι που έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τα στερεότυπα που αναπαράγονται: για τον ανδρισμό ως κυριαρχία και έλεγχο, για τη γυναικεία επιθυμία ως ανοχή στον πόνο, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο η ποπ κουλτούρα δανείζεται πρακτικές από περιθωριακά πλαίσια και τις μετατρέπει σε mainstream αφήγημα, συχνά αποκομμένο από τη συναίνεση, το πλαίσιο και τις συνέπειες.

Από γενεαλογικό σύμβολο σε τηλεοπτικό φιάσκο

Το Euphoria έχει ήδη καθιερωθεί ως πολιτισμικό σημείο αναφοράς για μια ολόκληρη γενιά νέων. Με δύο σεζόν και μια τρίτη να ετοιμάζεται, η σειρά κατάφερε να συμπυκνώσει άγχος, επιθυμία, βία και σύγχυση σε μια εικόνα εφηβείας που μοιάζει εξαντλημένη αλλά οικεία. Παράλληλα, ανέδειξε ηθοποιούς όπως η Ζεντάγια και ο Τζέικομπ Έλορντι, που πλέον κυριαρχούν στη βιομηχανία.

Στον αντίποδα, το The Idol αντιμετωπίστηκε ως μια αυτάρεσκη άσκηση ύφους του The Weeknd. Απέτυχε θεαματικά, όμως ήδη κάποιοι το αντιμετωπίζουν ως πιθανό cult αντικείμενο — όχι λόγω ποιότητας, αλλά λόγω υπερβολής.

Η ερωτική ασφυξία δεν είναι καινούργια υπόθεση

Παρότι σήμερα εμφανίζεται ως trend της ποπ κουλτούρας, η ερωτική ασφυξία έχει μια μακρά, σκοτεινή και κάθε άλλο παρά αθώα διαδρομή στη μυθοπλασία.

Το 1976, η ταινία In the Realm of the Senses (Στον χώρο των αισθήσεων) του Ναγκίσα Οσίμα προκάλεσε παγκόσμιο σοκ, όχι μόνο για την ωμότητά της, αλλά και επειδή βασιζόταν σε πραγματικό έγκλημα του 1936: έναν άνδρα που πέθανε από ασφυξία στα χέρια της ερωμένης του, στο πλαίσιο μιας σχέσης όπου η σεξουαλική ένταση είχε μετατραπεί σε θανάσιμη εμμονή.

Η ταινία λειτούργησε ως σημείο καμπής, χαράσσοντας τη σύνδεση ανάμεσα στον ερωτισμό, την απώλεια ελέγχου και τον θάνατο.

Στιγμιότυπο της ταινίας In the Realm of the Senses (Στον χώρο των αισθήσεων) του Ναγκίσα Οσίμα

Από εκεί και έπειτα, η πρακτική απέκτησε έναν σχεδόν μυθολογικό χαρακτήρα στη συλλογική φαντασία. Συνδέθηκε με σκανδαλώδεις ή ανεξήγητους θανάτους διάσημων προσώπων, με αστυνομικές αφηγήσεις και με μια πορνογραφική βιομηχανία που συχνά την παρουσίασε αποκομμένη από κάθε έννοια κινδύνου ή συναίνεσης. Ιδιαίτερα στην πορνογραφία, η ερωτική ασφυξία καθιερώθηκε ως εικόνα ελέγχου, με σαφή έμφυλη ανισορροπία: ανδρική κυριαρχία, γυναικεία παθητικότητα, πόνος ως μέρος της επιθυμίας.

Παράλληλα, η τηλεόραση και ο κινηματογράφος την αξιοποίησαν άλλοτε ως σύμβολο διαστροφής και άλλοτε ως επικίνδυνη γοητεία — ένα αφηγηματικό εργαλείο για να δηλωθεί το «ακραίο», το απαγορευμένο, το σκοτεινό. Σπάνια, όμως, υπήρξε ουσιαστικός προβληματισμός γύρω από τις συνέπειες ή τα όρια της πρακτικής. Έτσι, αυτό που ξεκίνησε ως σοκαριστική εξαίρεση, σταδιακά εξοικειώθηκε ως εικόνα, μέχρι να επιστρέψει σήμερα στο mainstream ντυμένο με αισθητική, στιλ και την επίφαση μιας δήθεν προοδευτικής σεξουαλικής ελευθερίας.

«Νόμιζα ότι θα σου άρεσε»

Για τη σημερινή γενιά, η ερωτική ασφυξία μπήκε στο mainstream μέσα από το Euphoria. Σε μια χαρακτηριστική σκηνή, ένας νεαρός θεωρεί αυτονόητο ότι η σύντροφός του θέλει να τη στραγγαλίσει κατά τη διάρκεια του σεξ. Εκείνη αρνείται.

Η απάντησή του είναι αποστομωτική: πίστευε πως αυτό αρέσει «σε όλες», επειδή έτσι το είχε μάθει από την πορνογραφία.

Η σκηνή δεν λειτουργεί ως σοκ για χάρη του σοκ. Αντίθετα, αποτυπώνει με ακρίβεια μια διαδεδομένη σύγχυση: την ιδέα ότι η επιθυμία είναι κάτι που μαθαίνεται από την οθόνη, όχι από τη συναίνεση.

Εκεί που το Euphoria άφηνε χώρο για αμηχανία και ερωτήματα, το The Idol κατηγορήθηκε ότι προχώρησε χωρίς φρένα.

Για πολλούς κριτικούς, η ερωτική ασφυξία παρουσιάζεται εκεί σχεδόν ως στυλιστικό αξεσουάρ, απογυμνωμένη από κάθε κοινωνικό ή ηθικό πλαίσιο.

Η κριτική μίλησε ανοιχτά για εικόνες βίας ντυμένες ως επιθυμία, σχεδιασμένες αποκλειστικά για το λεγόμενο ανδρικό βλέμμα (male gaze).

Όταν η βία βαφτίζεται κανονικότητα

Η κοινωνική παιδαγωγός Μαρίνα Μαροκί προειδοποιεί ότι τέτοιες απεικονίσεις δεν είναι ούτε αθώες ούτε ουδέτερες. Όταν η βία ενσωματώνεται συστηματικά στο σεξουαλικό αφήγημα, παύει να γίνεται αντιληπτή ως εξαίρεση και μετατρέπεται σε κανονικότητα. Τα όρια θολώνουν: αυτό που άλλοτε θα προκαλούσε ανησυχία ή απόρριψη, αρχίζει να παρουσιάζεται ως μέρος της «φυσιολογικής» επιθυμίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα αγόρια κοινωνικοποιούνται μέσα από εικόνες που συνδέουν την απόλαυση με την επιβολή, τον έλεγχο και την κυριαρχία πάνω στο σώμα του άλλου. Η σεξουαλικότητα μαθαίνεται ως πράξη δύναμης και όχι ως χώρος αμοιβαίας εμπειρίας. Αντίστοιχα, τα κορίτσια εκτίθενται επανειλημμένα σε αφηγήσεις όπου η δυσφορία, ο φόβος ή ο πόνος δεν αποτελούν λόγο διακοπής, αλλά κάτι που «αντέχεται» στο όνομα της επιθυμίας ή της αποδοχής. Η ανοχή στη βία δεν παρουσιάζεται ως πρόβλημα, αλλά ως προσδοκώμενη στάση.

Σύμφωνα με τη Μαροκί, αυτή η δυναμική δεν διαμορφώνει απλώς σεξουαλικές φαντασιώσεις· επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι αντιλαμβάνονται τις σχέσεις, τη συναίνεση και το δικαίωμα στο όριο.

Όταν η βία ντύνεται με αισθητική, ερωτισμό και glamour, γίνεται πιο δύσκολο να αναγνωριστεί ως βία — και ακόμη πιο δύσκολο να αμφισβητηθεί.

Τι πραγματικά είναι η ερωτική ασφυξία

Σε πρακτικό επίπεδο, πρόκειται για σκόπιμη μείωση της παροχής οξυγόνου, με στόχο την ενίσχυση της σωματικής αίσθησης.

Οι σεξολόγοι επισημαίνουν ότι, ακόμη και σε συναινετικά πλαίσια BDSM, η πρακτική ενέχει σοβαρούς κινδύνους: απώλεια συνείδησης, καρδιακές διαταραχές, εγκεφαλικές βλάβες, ακόμη και αιφνίδιο θάνατο.

Δεν υπάρχει «ασφαλής» εκδοχή της.

Σύμφωνα με γερμανική μελέτη, περίπου το 40% των ενηλίκων κάτω των 40 έχει δοκιμάσει τέτοιες πρακτικές, συνήθως με τους άνδρες σε ενεργό ρόλο.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ορατότητα δεν ισοδυναμεί με κατανόηση. Ό,τι διαδίδεται μαζικά συχνά αποσπάται από το πλαίσιο συναίνεσης, γνώσης και ισορροπίας δύναμης.

KinkTok και η ψευδαίσθηση της ασφάλειας

Στα social media, κοινότητες όπως το #KinkTok μιλούν ανοιχτά για BDSM, συχνά όμως χωρίς να εξηγούν τους κινδύνους.

Η ταχύτητα και η αισθητικοποίηση δημιουργούν την εντύπωση ότι πρόκειται για ακίνδυνες εμπειρίες, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να είναι βαθιά επικίνδυνες.

Συναίνεση δεν σημαίνει απουσία ρίσκου

Οι ειδικοί είναι κατηγορηματικοί: καμία πρακτική που περιλαμβάνει πόνο, περιορισμό ή έλεγχο της αναπνοής δεν πρέπει να γίνεται χωρίς σαφή συζήτηση, όρια και δυνατότητα άμεσης διακοπής. Ακόμη κι έτσι, το ρίσκο δεν εξαφανίζεται.

Ανδρισμός, πορνό και λάθος μαθήματα

Οι συγγραφείς Μίριαμ Αλ Αντίμπ Μεντίρι και Ντιάνα Αλ Αθέμ επισημαίνουν ότι η πορνογραφία έχει διαμορφώσει ένα πρότυπο ανδρισμού βασισμένο στην επιβολή και την αντοχή.

Πολλοί νέοι άνδρες αισθάνονται υποχρεωμένοι να το υιοθετήσουν, ακόμη κι αν δεν τους εκφράζει, βιώνοντας το σεξ περισσότερο ως υποχρέωση παρά ως απόλαυση.

Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο όλων αυτών των τηλεοπτικών απεικονίσεων να είναι το εξής: ποτέ δεν είναι πραγματικά σαφές αν οι χαρακτήρες απολαμβάνουν αυτό που συμβαίνει. Κι όταν η απόλαυση δεν είναι ξεκάθαρη, αυτό που μένει δεν είναι το σεξ — αλλά η βία.

*Mε πληροφορίες από: EL PAÍS English