Η γυναίκα που έβγαλε τους Αλβανούς στους δρόμους εναντίον του «επτάψυχου» πλην σκοτεινού Ράμα

Το βράδυ της 22ας Μαρτίου 2026 ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα είδε το πρωθυπουργικό του γραφείο και άλλα υπουργικά κτήρια να βομβαρδίζονται από πυροτεχνήματα και μολότωφ που εκτόξευσαν χιλιάδες διαδηλωτές. Διανύοντας την τέταρτη θητεία του, ο Ράμα συγκέντρωσε τη λαϊκή οργή με αφορμή το σκάνδαλο που έχει ξεσπάσει με πρωταγωνίστρια την ίδια του την αναπληρώτρια Μπελίντα Μπαλούκου. Άρχισε να τρίζει η καρέκλα του ή θα αντέξει;

Δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με πολύ ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις αφού είχε προηγηθεί πανεθνική διαδήλωση της αντιπολίτευσης στην Αλβανία, στα Τίρανα.

Η χώρα μαστίζεται από τη διαφθορά η οποία αγγίζει ανώτατα κλιμάκια και αξιωματούχους που βρίσκονται κοντά στον πρωθυπουργό.

Πρόσφατα η Ειδική Εισαγγελία της Αλβανίας κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK), που συστήθηκε το 2016 για να διερευνήσει για πρώτη φορά υποθέσεις υψηλού προφίλ, χτύπησε την πόρτα και της Μπαλούκου, αναπληρώτριάς του Ράμα και υπουργού Υποδομών και Ενέργειας.

Καθώς οι έρευνες κατά της διαφθοράς εντείνονται, η SPAK βρίσκεται αντιμέτωπη με πρόκληση από την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, η οποία σχεδιάζει να περιορίσει τις εξουσίες της.

Η σύλληψη της Μπαλούκου μπορεί να οδηγούσε τις έρευνες στον ίδιο τον Αλβανό πρωθυπουργό σύμφωνα με άτομα της αντιπολίτευσης.

Αν και μέχρι τώρα πολλοί αξιωματούχοι του Σοσιαλιστικού Κόμματος έχουν πιαστεί στα δίχτυα της δικαιοσύνης, όταν η SPAK πλησίασε την Μπαλούκου, ο Ράμα σχεδίασε τον περιορισμό των εξουσιών της.  Ειδικότερα, όταν η εισαγγελία κατηγόρησε την υπουργό για παρεμβάσεις σε διαδικασίες κρατικών προμηθειών άνω των 200 ευρώ, ο Ράμα πρότεινε νέο νόμο που θα εμποδίει τη SPAK και το ειδικό δικαστήριο να θέτουν σε αναστολή ανώτερους αξιωματούχους.

Όταν λοιπόν η SPAK ζήτησε από το κοινοβούλιο να άρει την ασυλία της Μπαλούκου ώστε να επιτραπεί η σύλληψή της, η σοσιαλιστική πλειοψηφία, στα μέσα Μαρτίου, ψήφισε κατά της άρσης της ασυλίας της. Μπορεί ο Ράμα να απομάκρυνε την Μπαλούκου από τα δύο πανίσχυρα πόστα της, αλλά δεν θα επέτρεπε να την αναλάβει η Δικαιοσύνη. Ο ίδιος μάλιστα δήλωσε προκλητικά ότι «η κυβερνητική πλειοψηφία σήμερα έκανε ακριβώς αυτό που θα έκανε κάθε δημοκρατικό κοινοβούλιο στην Ευρώπη».

Ωστόσο, οι Βρυξέλλες, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Άμστερνταμ αντέδρασαν στην ψηφοφορία, ζητώντας να μην υπάρξουν παρεμβάσεις στη δικαστική διαδικασία. Ήδη από το 2025 η Κομισιόν σημείωνε σε έκθεσή της ότι η διαφθορά στην Αλβανία «παρέμεινε εκτεταμένη σε ευάλωτους τομείς, επηρεάζοντας τόσο τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα. Το θεσμικό πλαίσιο για την πρόληψη της διαφθοράς εξακολούθησε να έχει περιορισμένο αντίκτυπο και ο συντονισμός με τις διωκτικές αρχές παρέμεινε αδύναμος. Οι ελλείψεις όσον αφορά τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης εξακολουθούν να πρέπει να αντιμετωπιστούν».

Ο εφτάψυχος Ράμα

Ενώ η Αλβανία έχει πολύ χαμηλές επιδόσεις στους θεσμούς και στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και επί Ράμα, πως είναι δυνατόν να παραμένει στην εξουσία για χρόνια; Θα λέγαμε πως τέσσερις είναι οι λόγοι:

Επηρεάζει τις εκλογές

Πρώτον, ο Ράμα φαίνεται πως βάζει το χέρι του στον επηρεασμό των εκλογών. Σύμφωνα με παρατηρητές που έχει επικαλεστεί το Freedom House, το κόμμα του Ράμα «έκανε κατάχρηση κρατικών πόρων για να αποκομίσει πολιτικό πλεονέκτημα σε αρκετούς δήμους κατά την προεκλογική περίοδο, μια στρατηγική ιδιαίτερα αποτελεσματική σε τοπικό επίπεδο, όπου πολλές δημοτικές αρχές αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και εξαρτώνται από την κεντρική κυβέρνηση».

Πράγματι ότι συγκλείνει και ο ΟΑΣΕ (Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) o οποίος σε  παρατήρησε ότι ενώ οι εκλογές του 2025 : οργανώθηκαν καλά, οι παρατηρητές μας κατέγραψαν εκτεταμένο εκφοβισμό και κατάχρηση δημόσιων πόρων κατά την προεκλογική εκστρατεία».

Η αντιπολίτευση μάλιστα συνδέει την παραμονή του Ράμα στην εξουσία με παράνομες ροές χρήματος. Όπως σημειώνεται στους Tirana Times  οι επικριτές του Ράμα υποστηρίζουν ότι «η διακίνηση ναρκωτικών, έχει συμβάλει στη διατήρηση της εξουσίας μέσω του κατασκευαστικού τομέα, τον οποίο περιγράφουν ως βασικό κανάλι νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, ιδίως στα Τίρανα και κατά μήκος των παραλιακών περιοχών».

Διαλυμένη πλην διεφθαρμένη αντιπολίτευση

Δεύτερος βασικός λόγος είναι ότι ουσιαστικά δεν έχει αντιπάλους, τουλάχιστον σε βαθμό που να αποτελέσουν αξιόπιστη εναλλακτική. Η αντιπολίτευση είναι διασπασμένη και το σημαντικότερο έχει στους κόλπους της ηγέτες εξίσου διεφθαρμένους.

Ο ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος, πρώην πρωθυπουργός και πρώην πρόεδρος Σαλί Μπερίσα είχε τεθεί τον Δεκέμβριο του 2023 σε κατ’ οίκον περιορισμό για έναν χρόνο, καθώς η κυβέρνησή το 2008 ήθελε να αλλάξει τον νόμο για να μπορεί να ιδιωτικοποιήσει αθλητικές εγκαταστάσεις.

Ο πρώην πρωθυπουργός και ηγέτης του Κόμματος της Ελευθερίας, Ιλίρ Μέτα, βρίσκεται στα δικαστήρια  με κατηγορίες για διαφθορά, ξέπλυμα χρήματος και μη δήλωση περιουσιακών στοιχείων.

Τις ίδιες κατηγορίες αντιμετωπίζει και η πρώην επικεφαλής του Σοσιαλιστικού Κινήματος για την Ένταξη Μόνικα Κριεμάντι. Η Κριεμάντι, σε αντίθεση με τον Ιλίρ Μέτα, δεν έχει συλληφθεί, αλλά υποχρεούται να εμφανίζεται τακτικά στην εισαγγελία.

Έτσι, όπως έχει σημειώσει ο αναλυτής Mentor Kikia: «Οι πολίτες είναι δύσπιστοι, έχοντας συστηματικά ψηφίσει το μικρότερο κακό για να απομακρύνουν το μεγαλύτερο κακό από την εξουσία».

Προσωποπαγή και πελατειακό κόμματα

Ο τρίτος λόγος είναι δομικός, φταίει το αλβανικό σύστημα. Όπως σημειώνει το Freedom House που κατατάσσει την Αλβανία «υβριδικά καθεστώτα»: «η εθνική διακυβέρνηση στην Αλβανία είναι δημοκρατική, αν και κυριαρχείται από πελατειακή κομματική πολιτική και από ατομικές προσωπικότητες των κύριων κομμάτων». Σε άλλη έκθεσή της προσθέτει: «Η Αλβανία έχει ιστορικό ανταγωνιστικών εκλογών, αν και τα πολιτικά κόμματα είναι έντονα πολωμένα και συχνά οργανωμένα γύρω από ηγετικές προσωπικότητες». Συνεπώς, ο έντονα προσωποπαγής χαρακτήρα του αλβανικού κομματικού τοπίου εξυπηρετεί προσωπικότητες σαν τον Έντι Ράμα.

Ο αριθμός των υψηλόβαθμων αξιωματούχων που κατηγορούνται για διαφθορά ή κατάχρηση εξουσίας από τη SPAK «δείχνει τον ενδημικό χαρακτήρα της εξάπλωσης της διαφθοράς στη χώρα μας, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη και σημασία της καταπολέμησής της», δήλωσε στο Balkan Insight ο Μίγκεν Κιράτζι από την αλβανική ΜΚΟ Qendresa Qytetare [Πολιτική Αντίσταση].

Οι Ευρωπαίοι τον νομιμοποίησαν

Τέταρτος πολύ βασικός παράγοντας στην αντοχή του Ράμα είναι η ευρωπαϊκή νομιμοποίηση που το παρέχουν οι Ευρωπαίοι.

Για τον Αντόνιο Κόστα είναι «πάντα χαρά» του να συναντά τον Ράμα και χαρακτηρίζοντας τον Απρίλιο του 2025 «ενθαρρυντική» την πρόοδο της Αλβανίας στην ενταξιακή πορεία, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε πει ότι η Αλβανία είναι «στον δρόμο» (on track) για την ΕΕ και ευχαρίστησε προσωπικά τον Ράμα για τη «σκληρή δουλειά», τη «δέσμευση» και τη «φιλία» του. Η επίτροπος Μάρτα Κος, μάλιστα είχε ξεχωρίσει την Αλβανία για την πρόοδό της στις μεταρρυθμίσεις. Η δε πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, αφού έκλεισε τις συμφωνίες με τον Ράμα στο μεταναστευτικό είχε ευχαριστήσει δημόσια τον ίδιο, τους… θεσμούς της Αλβανίας. Οι Ευρωπαίοι άνοιξαν την αγκαλιά τους σε έναν ηγέτη που πιστεύει ότι η δικαιοσύνη πρέπει να μην ασκεί «μη απαραίτητες διώξεις».

Όταν λοιπόν οι Ευρωπαίοι δέχονται να πραγματοποιηθεί και η σύνοδος (Μάιος 2025) της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας με ηγέτες από όλη την Ευρώπη στα Τίρανα τότε ο ο Ράμα «πουλάει» στο κοινό του την εικόνα του αξιόπιστου συνομιλητή στην Ευρώπη, προσδίδοντάς την νομιμότητα σε οτιδήποτε κάνει στο εσωτερικό. Έτσι, στην πραγματικότητα η χώρα παραμένει βυθισμένη στη διαφθορά δίχως να υπάρχει ουσιαστική πίεση από την Ευρώπη. «Η στήριξη που έλαβε η Αλβανία από τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ λειτούργησε υπέρ του» έχει υποστηρίξει η Tefta Kelmendi από το ECFR.