Το βιβλίο «Red Dawn Over China» επανεξετάζει την άνοδο του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Κίνα

Στο βιβλίο Red Dawn Over China, ο ιστορικός Φρανκ Ντικέτερ υποστηρίζει ότι ο κομμουνισμός στην Κίνα δεν αποτέλεσε αρχικά ένα μαζικό πολιτικό ρεύμα. Όπως γράφει, η επικράτηση του Κομμουνιστικού Κόμματος συνδέθηκε σε μεγάλο βαθμό με τις στρατιωτικές συγκρούσεις και με τη διεθνή συγκυρία της εποχής.

Κατά την άποψή του, η Σοβιετική Ένωση διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η υποστήριξή της συνέβαλε στο να μετατραπεί το κόμμα από μια σχετικά περιορισμένη αντάρτικη δύναμη σε μια οργανωμένη στρατιωτική δύναμη.

Η επίσημη ιστορική αφήγηση

Σε πολλές επίσημες αφηγήσεις της κινεζικής ιστορίας, η άνοδος του κόμματος παρουσιάζεται διαφορετικά. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, όταν ιδρύθηκε το 1921 το κόμμα εξέφρασε τη δυσαρέσκεια που υπήρχε στην κοινωνία απέναντι στην κυριαρχία των πολεμάρχων και την παρουσία ξένων δυνάμεων στη χώρα.

Παρά τις στρατιωτικές πιέσεις από το Εθνικιστικό Κόμμα (Kuomintang) στα τέλη της δεκαετίας του 1920, το κόμμα κατάφερε να επιβιώσει και πραγματοποίησε τη λεγόμενη «Μεγάλη Πορεία» στα μέσα της δεκαετίας του 1930, δημιουργώντας μια νέα βάση στο Γιανάν. Στη συνέχεια συμμετείχε στον αγώνα εναντίον της Ιαπωνίας και, μετά το τέλος του πολέμου, επικράτησε στον εμφύλιο πόλεμο το 1949.

REUTERS/Aly Song/File Photo

Μια συστηματική έρευνα για τα πρώτα χρόνια

Η μελέτη του Ντικέτερ δεν είναι βιογραφία ούτε προσωπική αφήγηση. Πρόκειται για μια αναλυτική ιστορική έρευνα που επικεντρώνεται στα πρώτα χρόνια του κόμματος.

Στο βιβλίο του υποστηρίζει ότι η τελική επικράτηση των κομμουνιστών δεν προέκυψε μόνο από μεγάλες κοινωνικές δυνάμεις, αλλά και από στρατηγικές επιλογές που έγιναν μέσα σε ένα περιβάλλον πολέμου. Αναφέρεται επίσης στις δύσκολες συνθήκες της εποχής, όταν ένοπλες οργανώσεις επιβίωναν συχνά μέσω επιτάξεων πόρων, στρατολόγησης ενόπλων ομάδων και άλλων πρακτικών που ήταν συνηθισμένες σε περιόδους εμφύλιας σύγκρουσης.

Τα αρχεία που μελέτησε ο συγγραφέας

Για την έρευνά του, ο Ντικέτερ μελέτησε περισσότερους από 300 τόμους αρχειακού υλικού που συγκεντρώθηκαν τη δεκαετία του 1980 από αρχειονόμους του ίδιου του κόμματος. Τα έγγραφα αυτά αφορούν την περίοδο πριν από το 1949 και είχαν χαρακτηριστεί ως υλικό «εσωτερικής χρήσης», επομένως δεν προορίζονταν για το ευρύ κοινό.

Παρότι τα αρχεία αυτά προορίζονταν για περιορισμένη κυκλοφορία, αντίγραφα βρέθηκαν εκτός Κίνας. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, αρκετοί ιστορικοί δεν τα έχουν αξιοποιήσει εκτενώς. Ο ίδιος εκτιμά ότι μέσα από αυτά προκύπτει πως μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το κόμμα παρέμενε σχετικά μικρό σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό της Κίνας, με ποσοστά συμμετοχής που, όπως σημειώνει, θα μπορούσαν να συγκριθούν με τα ποσοστά κομμουνιστικών οργανώσεων σε άλλες χώρες της εποχής.

Η Μαντζουρία και η μεταπολεμική συγκυρία

Σημαντικές εξελίξεις σημειώθηκαν το 1945, όταν η Ιαπωνία ηττήθηκε και κατέρρευσε η κατοχή της στη Μαντζουρία, στη βορειοανατολική Κίνα. Ο σοβιετικός στρατός εισήλθε στην περιοχή με περίπου ένα εκατομμύριο στρατιώτες, κατέλαβε μεγάλες πόλεις και λιμάνια και απέκτησε τον έλεγχο σημαντικών βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Σύμφωνα με την αφήγηση του βιβλίου, η παρουσία αυτή άλλαξε τις ισορροπίες. Όταν οι σοβιετικές δυνάμεις αποχώρησαν το 1946, οι κομμουνιστικές δυνάμεις που είχαν ήδη αναπτυχθεί στη Μαντζουρία απέκτησαν πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες στρατιωτικού εξοπλισμού που είχαν εγκαταλείψει οι Ιάπωνες.

Η αμερικανική διαμεσολάβηση στον εμφύλιο

Την ίδια περίοδο οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής προσπάθησαν να μεσολαβήσουν για την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης. Ο στρατηγός Τζορτζ Μάρσαλ στάλθηκε από τον πρόεδρο Χάρι Τρούμαν στην Κίνα για να προωθήσει μια συμφωνία μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών.

Η εκεχειρία που συμφωνήθηκε κράτησε τέσσερις μήνες και έδωσε χρόνο στους στρατούς να ανασυνταχθούν. Κατά τον Ντικέτερ, αυτή η περίοδος επέτρεψε στις κομμουνιστικές δυνάμεις να ενισχύσουν την οργάνωση και τον εξοπλισμό τους με τη βοήθεια που προερχόταν από τη Σοβιετική Ένωση.

Τα όρια της ιστορικής έρευνας

Παρά τον μεγάλο αριθμό εγγράφων, ο ίδιος ο συγγραφέας αναγνωρίζει ότι η εικόνα της περιόδου δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης. Πολλά στοιχεία προέρχονται από επίσημα αρχεία, ενώ οι συνθήκες του πολέμου καθιστούσαν εξαιρετικά δύσκολη την ανεξάρτητη έρευνα από δημοσιογράφους ή παρατηρητές της εποχής.

Ακόμη κι έτσι, το βιβλίο επιχειρεί να εξετάσει τα γεγονότα της περιόδου χωρίς τους μύθους που συχνά συνοδεύουν την ιστορία της κινεζικής επανάστασης, βασιζόμενο στις πηγές που έχουν γίνει διαθέσιμες μέχρι σήμερα.

*Mε πληροφορίες από: The Economist