Γυναικεία επιχειρηματικότητα: Πού κερδίζει και πού χάνει η Ελλάδα

Η γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα παρουσιάζει μια  σύνθετη και αντιφατική εικόνα.  Από τη μία πλευρά, οι γυναίκες που καταφέρνουν να ηγηθούν μιας επιχείρησης, συχνά τα καταφέρνουν καλύτερα από τους άντρες ομολόγους τους, σε ό,τι αφορά τις επιδόσεις στην κερδοφορία. Από την άλλη, η χώρα μας καταγράφει ένα από τα  χαμηλότερα ποσοστά γυναικείας δραστηριότητας στα αρχικά στάδια  δημιουργίας μιας επιχείρησης, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι γυναίκες είναι περίπου το 30% των λεγόμενων «early-stage» επιχειρηματιών, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι στο 36%.

Γυναίκες στα ΔΣ, αλλά χωρίς εκτελεστικό ρόλο

Η αντίθεση μεταξύ της υψηλής επιτυχίας και χαμηλής συμμετοχής των γυναικών στην εκκίνηση μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας δεν είναι το μοναδικό ελληνικό παράδοξο.

Ενώ σημειώνουμε προόδους στη αριθμητική συμμετοχή των γυναικών σε ανώτερες διοικητικές θέσεις,  χάρη και στην ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας που προβλέπει ποσόστωση ως 33% του υποεκπροσωπούμενου φύλου, σε ό,τι αφορά την ποιοτική διάσταση της συμμετοχής το τοπίο είναι θολό.

Η συμμετοχή γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων αφορά κυρίως μη εκτελεστικές θέσεις, δε συνδέεται με ιδιοκτησία, ίδρυση ή έλεγχο κεφαλαίου.

Τα παραπάνω στοιχεία αναδεικνύει το Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδος (ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ), σε ενημερωτικό σημείωμα για την γυναικεία επιχειρηματικότητα.

Εν όψει της  8ης Μαρτίου – παγκόσμιας ημέρας της γυναίκας, η ερευνήτρια  Ιωάννα Πορφύρη παρουσιάζει τις συνοπτικά τις εξελίξεις στο διεθνές και ελληνικό τοπίο, σε μελέτη με τίτλο «Το έμφυλο αποτύπωμα της επιχειρηματικότητας – δεδομένα – ανισότητες και προοπτικές».

Έχει η επιχειρηματικότητα φύλο;

Η συζήτηση για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των γυναικών που ιδρύουν επιχειρήσεις.  Συνδέεται με ένα ευρύτερο πλέγμα κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων: το μισθολογικό και ψηφιακό χάσμα μεταξύ των φύλων, τη δυσκολία ισορροπίας επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, την άνιση κατανομή της φροντίδας στο σπίτι, αλλά και την υπερεκπροσώπηση των γυναικών σε ευέλικτες ή χαμηλότερα αμειβόμενες μορφές εργασίας.

Παρά τις δυσκολίες, σε διεθνές επίπεδο η γυναικεία επιχειρηματικότητα αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς. Για παράδειγμα το 2024 το 49% των νέων επιχειρήσεων παγκοσμίως, ιδρύθηκε από γυναίκες – ένα ποσοστό ρεκόρ.

Με ταχείς ρυθμούς αυξάνεται η συμμετοχή των γυναικών τόσο στη νεοφυή επιχειρηματικότητα όσο και στην ιδιοκτησία καθιερωμένων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το Διεθνές  Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας (Global Enterpeneurship Monitor), το ποσοστό των γυναικών που ξεκινούν επιχείρηση στα αρχικά στάδια αυξήθηκε από 6,1% στις αρχές της δεκαετίας του 2000 σε 10,4% την περίοδο 2021-2023.

Το 2023, περίπου μία στις δέκα γυναίκες παγκοσμίως ξεκίνησε νέα επιχείρηση, ενώ σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία και οι Κάτω Χώρες, τα ποσοστά γυναικείας επιχειρηματικότητας έχουν υπερδιπλασιαστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Ανεκμετάλευτο επιχειρηματικό δυναμικό

Ωστόσο, η πρόοδος αυτή δεν είναι ισόρροπη. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι γυναίκες αποτελούν το 52% του πληθυσμού, αλλά λιγότερο από το ένα τρίτο των επιχειρηματιών.

Μόλις το 34% των αυτοαπασχολούμενων είναι γυναίκες, ενώ στις νεοφυείς επιχειρήσεις το ποσοστό των γυναικών ιδρυτριών είναι ακόμη χαμηλότερο, στο  30%.

Παράλληλα, το ποσοστό γυναικείας επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ευρώπη βρίσκεται περίπου στο μισό του παγκόσμιου μέσου όρου.

Ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει αυτή την κατάσταση ως φαινόμενο των «missing entrepreneurs», δηλαδή του ανεκμετάλλευτου επιχειρηματικού δυναμικού. Υπολογίζεται ότι περίπου το 73% αυτού του ανεκμετάλλευτου δυναμικού στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφορά γυναίκες. Αν οι γυναίκες συμμετείχαν στο επιχειρείν με τον ίδιο ρυθμό με τους άνδρες, η ευρωπαϊκή οικονομία θα μπορούσε να ενισχυθεί σημαντικά έως το 2040.

Ανισότητα στη χρηματοδότηση

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια παραμένει η πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων, το 93% των κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου στην Ευρώπη κατευθύνεται σε τεχνολογικές εταιρείες που ιδρύθηκαν αποκλειστικά από άνδρες. Οι γυναικείες ομάδες εξασφαλίζουν μόλις το 2% της χρηματοδότησης.

Το χρηματοδοτικό αυτό χάσμα συνδέεται τόσο με στερεότυπα στον χρηματοπιστωτικό τομέα όσο και με το γεγονός ότι πολλές γυναικείες επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε κλάδους χαμηλότερης κερδοφορίας, όπως οι υπηρεσίες, το λιανεμπόριο και ο τουρισμός.

Επιπλέον, οι γυναίκες παραμένουν υποεκπροσωπούμενες σε τομείς στρατηγικής σημασίας για το μέλλον της οικονομίας, όπως η τεχνολογία, η πράσινη ανάπτυξη και τα επαγγέλματα STEM (Επιστήμη-Τεχνολογία-Μηχανική και Μαθηματικά).

Επιχειρηματίες… από ανάγκη

Η γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα παρουσιάζει υψηλά ποσοστά επιχειρηματικότητας ανάγκης και ψευδο-αυτοαπασχόλησης.

Ούτως ή άλλως στην Ελλάδα oι τρεις από τους τέσσερις που ιδρύουν επιχείρηση (75,3%) απαντούν ότι το κάνουν «για να βγάλουν τα προς το ζην επειδή δεν υπάρχουν δουλειές» (έρευνα GEM).

Σύμφωνα με το ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ η γυναικεία επιχειρηματικότητα και αυτοαπασχόληση έχει γίνει τάση ως αποτέλεσμα και του υψηλού ποσοστού ανεργίας. Περίπου 99% των γυναικών δραστηριοποιούνται σε πολύ μικρές επιχειρήσεις, ενώ υπερσυγκεντρώνονται σε λιγότερο ανταγωνιστικούς και συχνά λιγότερο βιώσιμους κλάδους (λιανεμπόριο, υπηρεσίες και τουρισμό), με περιορισμένη παρουσία, αντίστοιχα, σε τεχνολογία, μεταποίηση, ενεργειακή και πράσινη οικονομία.

Για παράδειγμα, στον τομέα της τεχνολογίας, μόλις το 16% των νεοφυών επιχειρήσεων έχουν γυναίκα συνιδρύτρια. Μόλις το 3% έχουν ομάδα ιδρυτριών που είναι αποκλειστικά γυναίκες, έναντι 82,9% των ιδρυτών start up που είναι άνδρες.

Θετικές προοπτικές

Παρά τις προκλήσεις, υπάρχουν θετικές προοπτικές. Οι νέες γυναίκες στην Ελλάδα εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά τριτοβάθμιας εκπαίδευσης από τους άνδρες, γεγονός που δημιουργεί ισχυρό μορφωτικό κεφάλαιο. Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται νέες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, διεθνή δίκτυα συνεργασίας και στοχευμένα προγράμματα χρηματοδότησης.

Το βασικό ζητούμενο, σύμφωνα με το ΙΜΕ-ΓΣΒΕΕ είναι η διαμόρφωση ενός επιχειρηματικού οικοσυστήματος που θα επιτρέπει στις γυναίκες να δημιουργούν και να αναπτύσσουν επιχειρήσεις μεγαλύτερης κλίμακας, με πρόσβαση σε κεφάλαιο, τεχνολογία και δίκτυα. Η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην καινοτομία, η στήριξη των υφιστάμενων επιχειρήσεων, η βελτίωση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση και η ανάδειξη επιτυχημένων γυναικείων προτύπων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις.