ΗΠΑ – Ρωσία: Λήγει η τελευταία συμφωνία για τα πυρηνικά όπλα

Λήγει σε λίγες μέρες -εκτός απροόπτου- η έσχατη εναπομείνασα συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών που είχε υπογραφτεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει γνωστοποιηθεί κάποια πρόθεση για τη συνέχεια από τις δύο πλευρές.

Η ισχύς της Νέας START, που πνέει τα λοίσθια, τερματίζεται την Πέμπτη 5η Φεβρουαρίου, μεγεθύνοντας τον κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, με το παγκόσμιο φόντο πιο ευμετάβλητο παρά ποτέ.

Και, ως αυτό το στάδιο, τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Αμερικανοί τηρούν σιγή ασυρμάτου για το αν θα υπάρξει συνέχεια και ποια θα είναι, σύμφωνα με το ΑΠΕ – ΜΠΕ.

Η συνθήκη που υπογράφτηκε το 2010 αποτελούσε πυλώνα των συμφωνιών αφοπλισμού της Μόσχας και της Ουάσιγκτον. Προέβλεπε ότι κάθε πλευρά θα περιόριζε το οπλοστάσιό της στις 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, τους εκτοξευτήρες και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά στα 800 και, ακόμη, μηχανισμούς επαληθεύσεων.

Όμως οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν το 2023, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «καλή ιδέα» την παράταση της ισχύος της συνθήκης για έναν χρόνο, όπως υπέδειξε ο ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Σεπτέμβριο.

Αλλά η Ουάσιγκτον ουδέποτε απάντησε επισήμως στη ρωσική πρόταση.

Τον Ιούλιο, ο ρεπουμπλικάνος δήλωνε πως όταν «τερματιστούν οι περιορισμοί» στα πυρηνικά όπλα «όλος ο κόσμος θα έχει μεγάλο πρόβλημα».

Κατόπιν κατέλαβε εξαπίνης τον κόσμο ολόκληρο, ανακοινώνοντας, λίγο προτού συναντηθεί με τον κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα στα τέλη Οκτωβρίου, τη βούλησή του οι ΗΠΑ να ξαναρχίσουν δοκιμές πυρηνικών όπλων–κάτι που δικαιολόγησε επικαλούμενος τα «προγράμματα δοκιμών» άλλων χωρών.

Ερωτηθείς σχετικά από το Γαλλικό Πρακτορείο, αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε πως «ο πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων σε δικό του χρονοδιάγραμμα».

Ο αξιωματούχος, ο οποίος εκφράστηκε υπό τον όρο να μην κατονομαστεί, ανέφερε πάντως ότι ο ρεπουμπλικάνος «θέλει να διατηρηθούν τα όρια που είχαν επιβληθεί στα πυρηνικά όπλα και να εμπλακεί η Κίνα στις διαπραγματεύσεις για τον έλεγχο των εξοπλισμών».

Οι διαπραγματεύσεις ενόψει της ανανέωσης της ισχύος της συνθήκης παρέμειναν σε αδιέξοδο καθ’ όλη τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ (2017-2021)· ο αμερικανός πρόεδρος αξίωνε ήδη τότε να συμπεριληφθεί η Κίνα σε συμφωνία για τον έλεγχο των οπλοστασίων.

Όμως, θυμίζει ο Ντάριλ Κίμπαλ, εκτελεστικός διευθυντής της Ένωσης για τον Έλεγχο των Εξοπλισμών, με έδρα την Ουάσιγκτον, μολονότι ο πρόεδρος Τραμπ «μοιάζει να κινείται ενστικτωδώς προς τη σωστή κατεύθυνση στο ζήτημα αυτό, μέχρι στιγμής δεν έχει (…) εφαρμόσει στρατηγική με συνοχή».

Οι Ρώσοι εν αναμονή

Τα αμερικανικά πλήγματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το καλοκαίρι του 2025, η δοκιμή νέου ρωσικού πυραύλου με πυρηνική πρόωση, του Μπουρέβεστνικ, καθώς και η ταχεία μεγέθυνση του κινεζικού πυρηνικού οπλοστασίου, συνθέτουν το πανόραμα που σκοτείνιασε πέρυσι–και το 2026 δεν άρχισε με καλύτερους οιωνούς, υπογραμμίζουν παρατηρητές.

Ο κόσμος πλέον είναι «αντιμέτωπος με κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών» όπλων εξαιτίας της «αποσύνθεσης του νομικού πλαισίου για τον έλεγχο των εξοπλισμών», προειδοποίησε στην αρχή της χρονιάς ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό.

«Είναι ξεκάθαρο ότι η συνθήκη (σ.σ. η Νέα START) φθάνει στο τέλος της», κρίνει ο Αλεξάντερ Χραμτσίκιν, ρώσος στρατιωτικός αναλυτής, θυμίζοντας ως ήδη κατά μεγάλο μέρος της παρέμενε ανεφάρμοστη. «Πρόκειται απλώς για κενή τυπικότητα που θα πάψει να υπάρχει», προσθέτει.

Τι θα κάνουν οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί αφού εκπνεύσει η ισχύς του κειμένου, εν μέσω διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία;

Ο Βασίλι Κάτσιν, διευθυντής του κέντρου ευρωπαϊκών και διεθνών μελετών στην ανώτατη σχολή οικονομίας, εκτιμά πως οι Αμερικανοί «σιωπούν ώστε κανένας να μην μπορεί να προετοιμαστεί για το τι θα κάνουν».

Οι Ρώσοι περιμένουν να δουν τι θα κάνουν οι Αμερικανοί, συμπληρώνει, ιδίως αν θα αξιοποιήσουν το τέλος της συνθήκης για να αναπτύξουν επιπλέον πυρηνικές κεφαλές–κάτι που ανταπέδιδε η Μόσχα.

«Αν οι Αμερικανοί δεν λάβουν κάποιο αιφνίδιο μέτρο (…) η Ρωσία, πιθανότατα, θα περιοριστεί στο να περιμένει, να παρατηρεί και να μη λέει τίποτα», εκτιμά.

Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν το 2019 από άλλη συνθήκη για τον αφοπλισμό που είχαν συνάψει το 1987 με τη Ρωσία–σ.σ. για την ακρίβεια με την ΕΣΣΔ τότε–για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς (INF).

Άλλο σημαντικό ραντεβού προς παρακολούθηση: η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (TNP), του ακρογωνιαίου λίθου της αρχιτεκτονικής πυρηνικής ασφάλειας, τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, που υπάρχει επίσης κίνδυνος να καταλήξει σε διπλωματική αποτυχία, όπως προειδοποιούν ειδικοί.