«Δεν συνέβη ποτέ» – Μελέτη διαψεύδει τις ιστορικές αναφορές για το φονικό τσουνάμι της Χάλκης το 1843

Ήταν τον Οκτώβριο του 1843 όταν ένας ισχυρός σεισμός χτύπησε το μικρό νησί της Χάλκης στα Δωδεκάνησα και προκάλεσε τσουνάμι που σκότωσε έως και 600 ανθρώπους, σύμφωνα τουλάχιστον με ιστορικές αναφορές που έχουν περάσει στον επίσημο κατάλογο των σεισμών στην Ελλάδα.

Όμως μια νέα μελέτη που εξέτασε τις μαρτυρίες της εποχής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το συμβάν ήταν πραγματικότητα λιγότερο δραματικό: ο κύριος σεισμός συνέβη ένα μήνα νωρίτερα και προκάλεσε κάποιες κατολισθήσεις και ζημιές σε σπίτια, δεν υπήρξε όμως τσουνάμι ούτε ανθρώπινα θύματα.

Η νέα εκτίμηση επηρεάζει τους υπολογισμούς σεισμικού κινδύνου για τα Δωδεκάνησα

«Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ο σεισμός του 1843 στην Χάλκη, ο οποίος παραμένει ένας από τους δέκα φονικότερους σεισμούς στην Ελλάδα μέχρι σήμερα. Αναρωτήθηκα πώς ένα μικρό νησί θα μπορούσε να έχει 600 θύματα εκείνη την εποχή» δήλωσε η Ιωάννα Τριανταφύλλου του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, συντάκτρια της μελέτης που δημοσιεύεται στο Seismological Research Letters.

«Άρχισα να αναζητώ πρωτογενείς, αυθεντικές ιστορικές πηγές για να εξακριβώσω αν ο αριθμός των θυμάτων ήταν πράγματι τόσο υψηλός».

Η Τριανταφύλλου μελετά τους πιο καταστροφικούς και φονικούς σεισμούς στην Ελλάδα από τότε που ξεκίνησε τη διδακτορική διατριβή της το 2017, αναφέρει σε δελτίο Τύπου η Σεισμολογική Εταιρεία Αμερικής, η οποία δημοσιεύει το επιστημονικό περιοδικό.

Χάρτης κλίμακας της Χάλκης από το 1950. Ο διακεκομμένος κύκλος δείχνει την κύρια ζώνη καταστροφής στο Παλαιόκαστρο στην κορυφή του λόφου, και στον οικισμό Χωριό,στην πλαγιά. Ο συνεχής κύκλος δείχνει την περιοχή του λιμένα Ημποριού (Triantafyllou, SRL 2026)

Προηγούμενες μελέτες κατέληγαν στην εκτίμηση ότι το μέγεθος του σεισμού ήταν μεταξύ 6,4 και 6,75 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Ο απολογισμός των 600 νεκρών προκύπτει από μελέτη που δημοσιεύτηκε το 1848, πέντε χρόνια μετά το συμβάν.

Όταν όμως η Τριανταφύλλου εξέτασε αυτές τις προηγούμενες μελέτες, διαπίστωσε ότι «οι περισσότεροι από τους συντάκτες είτε δεν είχαν πρόσβαση σε πρωτογενείς πηγές μακροσεισμικών πληροφοριών είτε παρέλειψαν να τις αναφέρουν».

Η αναζήτηση πρωτογενών πηγών την οδήγησε σε άρθρα της εποχής που δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες της Ελλάδας και της Κωνσταντινούπολης και μια γερμανική εφημερίδα. Σημαντικές πληροφορίες βρέθηκαν και στη μαρτυρία του Λούντβιγκ Ρος, γερμανού αρχαιολόγου του 19^ου αιώνα που γνώριζε ελληνικά.

Από τις πηγές αυτές προκύπτει ότι η σεισμική δραστηριότητα ξεκίνησε στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1843 και κορυφώθηκε με μια ισχυρή δόνηση στις 17 Σεπτεμβρίου, με τους μετασεισμούς να συνεχίζονται μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου.

«Όσο πιο πίσω πηγαίνεις στον χρόνο, τόσο πιο δύσκολο είναι να εντοπίσεις πρωτογενείς πηγές σχετικά με σεισμούς. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να βρεθούν σε εφημερίδες, εκκλησιαστικούς κώδικες, ακόμα και σε ταξιδιωτικά κείμενα όπως στην περίπτωση του Ρος» ανέφερε η Τριανταφύλλου.

«Το βιβλίο του Ρος είναι ένα καλό παράδειγμα αξιόπιστου συγγραφέα που κρατούσε λεπτομερές ημερολόγιο των ταξιδιών του στα ελληνικά νησιά. Κατέγραψε με σαφήνεια και ακρίβεια τις επιπτώσεις των σεισμών ως προς τον χρόνο και τον χώρο».

«Οι περιγραφές που δίνει προσφέρουν κατάλληλες πληροφορίες για την αναπαράσταση των σεισμών και την απόδοση μακροσεισμικών εντάσεων με βάση τις ζημιές στα κτίρια, τις αστοχίες του εδάφους και τη δόνηση που έγινε αισθητή» είπε  η Τριανταφύλλου.

Η ερευνήτρια χρησιμοποίησε αυτές τις μικροσεισμικές εντάσεις –ένα μέτρο της ισχύος της δόνησης- για να υπολογίσει ότι ο κύριος σεισμός πρέπει να είχε ισχύ γύρω στους 5.93 βαθμούς.

Όπως επισήμανε, η νέα εκτίμηση επηρεάζει τους υπολογισμούς σεισμικού κινδύνου για τα Δωδεκάνησα, οι οποίοι βασίζονται στα μεγέθη προηγούμενων σεισμών.

«Στη μελέτη μου, το μέγεθος του σεισμού της Χάλκης του 1843 μειώθηκε δραστικά σε σχέση με προηγούμενες εκτιμήσεις», εξήγησε η Τριανταφύλλου.

«Εφόσον όλοι οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν ίδιοι, είναι εύλογο να αναμένει κανείς ότι η μείωση του μεγέθους συνεπάγεται και μείωση της σεισμικής επικινδυνότητας».