ΑΕΠ: Το στρεβλό μονοπάτι της ανάπτυξης στην Ελλάδα – Τι λείπει πραγματικά από την ελληνική οικονομία

Ιστορικά, η ελληνική οικονομία βασίστηκε σε ένα μοντέλο που ευνοούσε την κατανάλωση έναντι της παραγωγής. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του μοντέλου είναι η υπερβολική εξάρτηση από την εγχώρια κατανάλωση. Το μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ τροφοδοτείται από την ιδιωτική κατανάλωση, η οποία συχνά χρηματοδοτείται από εισαγωγές, επιδεινώνοντας το εμπορικό έλλειμμα.

Παρά τις περιόδους υψηλών ρυθμών μεγέθυνσης, η ελληνική οικονομία δείχνει να βασίζεται σε εύθραυστα θεμέλια και δομικές ανισορροπίες

Η οικονομία επικεντρώνεται στο εμπόριο και την παροχή υπηρεσιών χαμηλής προστιθέμενης αξίας, αντί για τη βιομηχανική παραγωγή ή την τεχνολογική καινοτομία. Ο τουρισμός και η ναυτιλία αποτελούν τους βασικούς πυλώνες. Αν και προσφέρουν σημαντικά έσοδα, καθιστούν την οικονομία ευάλωτη σε εξωτερικές κρίσεις (π.χ. πανδημίες, γεωπολιτικές εντάσεις).

Η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί

Παρά την έξοδο από τα μνημόνια, τα στοιχεία του 2024-2025 δείχνουν ότι παθογένειες του παρελθόντος παραμένουν ενεργές. Μεγάλο μέρος των επενδύσεων κατευθύνεται στο Real Estate (ακίνητα) και τον τουρισμό, ενώ οι επενδύσεις σε τεχνολογία και βιομηχανία παραμένουν χαμηλές.

Η αύξηση του ΑΕΠ συνοδεύεται από εκτόξευση των εισαγωγών, γεγονός που σημαίνει ότι η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση.

Ανησυχητικό είναι το γεγονός πως σχεδόν 7 στα 10 νοικοκυριά δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα (δείκτης υποκειμενικής φτώχειας), γεγονός που αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ των μακροοικονομικών δεικτών (αύξηση ΑΕΠ) και της πραγματικής οικονομικής κατάστασης των πολιτών.

Μεγάλο μέρος των επενδύσεων κατευθύνεται στο Real Estate

Ανάπτυξη με… πήλινα πόδια

Ο καταξιωμένος Ελληνογερμανός οικονομολόγος Αλέξανδρος Κρητικός μίλησε στην Deutsche Welle για τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας επισημαίνοντας μια σειρά από βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα που διατηρούν την πορεία της χώρας σε ένα στρεβλό μονοπάτι ενώ σχολιάζει πρόσφατες «μεταρρυθμίσεις» της κυβέρνησης Μητσοτάκη με επιφυλακτικότητα.

Αν και η Ελλάδα αναπτύσσεται αυτή την περίοδο πιο γρήγορα από πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι αριθμοί, όπως επισημαίνει ο Γερμανός οικονομολόγος ελληνικής καταγωγής, κρύβουν βαθιά διαρθρωτικά προβλήματα. Η ανάκαμψη βασίζεται σε τομείς χαμηλής προστιθέμενης αξίας: «τουρισμό και ακίνητα», όπου «οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και η παραγωγικότητα χαμηλή».

Η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται συγκριτικά «στη χαμηλότερη θέση στην παραγωγικότητα» στην ΕΕ.  Παρά την ανάπτυξη, «η Ελλάδα δεν έχει ακόμη επανέλθει στο επίπεδο ευημερίας του 2008».

Τι λείπει πραγματικά από την ελληνική οικονομία

Ο Αλέξανδρος Κρητικός, Διευθυντής Ερευνών του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW) στο Βερολίνο, αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, όπως το 13ωρο και την εργασία 6 ημερών υπό προϋποθέσεις, που φέρει τη σφραγίδα της κυβέρνησης Μητσοτάκη.

Μπορεί αυτά τα μέτρα να επιτρέπουν σε ορισμένους εργαζόμενους να αυξήσουν το εισόδημά τους, «αλλά αυτό συνιστά ουσιαστικά μια πρόχειρη αντιμετώπιση, χωρίς να αγγίζει τη ρίζα του προβλήματος». Η παραγωγικότητα της χώρας δεν ενισχύεται. Μακροπρόθεσμα, δεν οδηγούν σε μια πιο δυναμική δομή οικονομίας. Αντίθετα, παγιώνουν τη θέση των τομέων που συνδέονται με χαμηλούς μισθούς και περιορισμένη προστιθέμενη αξία.

Η ευημερία δεν προκύπτει από περισσότερες ώρες εργασίας

Για τον Αλ. Κρητικό είναι σαφές ότι η Ελλάδα χρειάζεται διεύρυνση της παραγωγικής της βάσης. Ο τουρισμός είναι σημαντικός και θα παραμείνει, αλλά αν συνεχίσει να είναι ο κυρίαρχος πυλώνας, θα περιορίζει τις μακροχρόνιες δυνατότητες ευημερίας.

Όπως λέει χαρακτηριστικά: «Θα ήταν σημαντικό η Ελλάδα να διευρύνει την παραγωγή της επιτέλους προς προϊόντα υψηλότερης ποιότητας, να γίνει πιο εξωστρεφής και να αφήσει τον τουρισμό ως έναν πυλώνα, όχι όμως ως τον κεντρικό, όπως είναι σήμερα».

Το συμπέρασμα για εκείνον είναι ξεκάθαρο: χωρίς νέους, ανθεκτικούς κλάδους, η Ελλάδα θα παραμείνει στάσιμη. Μόνο με νέες βιομηχανίες, τεχνολογικά clusters και περισσότερη εξαγωγική δυναμική μπορεί να εξασφαλίσει σταθερή ευημερία.

«Χωρίς νέους, ανθεκτικούς κλάδους, η Ελλάδα θα παραμείνει στάσιμη» λέει ο Αλέξανδρος Κρητικός

Ελλάδα: Χάνονται ιδέες και μετά έρχεται η μετανάστευση

Στον τομέα της καινοτομίας τα διαρθρωτικά προβλήματα της Ελλάδας είναι ακόμα πιο εμφανή. Ο Ελληνογερμανός οικονομολόγος περιγράφει ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον για νέους επιχειρηματίες, που τους ωθεί συστηματικά στο εξωτερικό: «Στην Ελλάδα είτε σου κλέβουν την ιδέα είτε η γραφειοκρατία είναι δυσβάσταχτη είτε η φορολογία τόσο υψηλή, που αν έχεις μια καλή ιδέα απλώς φεύγεις: στην Ελβετία, στις ΗΠΑ ή και στη Γερμανία – στο Μόναχο, όπου ήδη υπάρχουν αρκετά ελληνικά start-ups».

Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα με την έλλειψη ολοκληρωμένων ερευνητικών και τεχνολογικών οικοσυστημάτων. «Στην Ελλάδα υπάρχουν ορισμένα ερευνητικά ινστιτούτα, όπως το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος». Αλλά λείπει το περιβάλλον γύρω τους. Λείπουν τα επιπλέον ινστιτούτα που θα υποστήριζαν τη μετάβαση της έρευνας σε εμπορεύσιμα προϊόντα. Και λείπουν οι επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να εγκατασταθούν δίπλα τους. Κι αυτό θα ήταν ο κεντρικός δρόμος προς την πρόοδο», λέει.

Η απουσία ισχυρών ερευνητικών και τεχνολογικών clusters δυσκολεύει ακόμα περισσότερο την παραμονή και ανάπτυξη καινοτόμων επιχειρήσεων. «Δυστυχώς, μένει κανείς πολύ σπάνια στην Ελλάδα με εξαιρετικές ιδέες, εξαιτίας της κακής ρύθμισης και της ελάχιστης υποστήριξης στην εφαρμογή», επισημαίνει.