Καμπανάκι ειδικών για την AI στα σχολεία – Χωρίς κανόνες, μπορεί να απειλήσει τη μάθηση

Την ώρα που η παγκόσμια «κούρσα» για την ενσωμάτωση της AI στην εκπαίδευση υπόσχεται σημαντικά οφέλη, οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι η εφαρμογή της χωρίς σαφείς κανόνες θα αποδυναμώσει τη διαδικασία μάθησης αντί να την βελτιώσει.

Είναι γεγονός ότι όλο και περισσότερες κυβερνήσεις εισάγουν chatbots στα σχολεία στο πλαίσιο εθνικών πιλοτικών προγραμμάτων. Στην Ευρώπη, η παρουσία της ΑΙ στην εκπαίδευση είναι πλέον πιο συχνή αν και υπάρχει απόκλιση μεταξύ των χωρών ως προς την αξιοπιστία της.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Euronews τον προηγούμενο μήνα, μεταξύ 32 χωρών που αναλύθηκαν το 2024, το ποσοστό των εκπαιδευτικών της κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη κυμαίνεται από 14% στη Γαλλία έως 52% στην Αλβανία το 2024. Ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 32%, ενώ στον ΟΟΣΑ (27 χώρες) 36%.

Και μπορεί οι τεχνολογικοί κολοσσοί να υπόσχονται πιο αποδοτική διδασκαλία και καλύτερη προετοιμασία των μαθητών, αλλά εκπαιδευτικοί και οργανισμοί για τα παιδιά διατηρούν τον προβληματισμό τους. Όπως τονίζουν, η ταχεία εξάπλωση των νέων προϊόντων τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να εγκυμονεί κινδύνους για την ανάπτυξη και την ευημερία των νέων και προειδοποιούν ότι η ανεξέλεγκτη χρήση AI μπορεί να πλήξει την κριτική σκέψη των μαθητών, να ενισχύσει την παραπληροφόρηση και να οδηγήσει σε νέα εκπαιδευτικά αδιέξοδα.

Η Εσθονία και η Ισλανδία στοχεύουν σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση της AI απορρίπτοντας την άκριτη υιοθέτησή της

Υπάρχουν πάντως και χώρες όπως η Εσθονία και η Ισλανδία, αναφέρει δημοσίευμα των New York Times, που επιχειρούν να βρουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, δίνοντας έμφαση στην κατάρτιση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και όχι στην άκριτη υιοθέτησή της.

Ράλι ανάπτυξης εκπαιδευτικών εργαλείων AI

Στις αρχές Νοεμβρίου, η Microsoft ανακοίνωσε ότι θα προμηθεύσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και θα προσφέρει σχετική εκπαίδευση σε περισσότερους από 200.000 μαθητές και εκπαιδευτικούς στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Λίγες ημέρες αργότερα, μια εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στο Καζακστάν ανακοίνωσε συμφωνία με την OpenAI για την παροχή του ChatGPT Edu – για σχολεία και πανεπιστήμια – σε 165.000 εκπαιδευτικούς στη χώρα.

Τον προηγούμενο μήνα, η xAI του Έλον Μασκ ανακοίνωσε ένα ακόμα μεγαλύτερο έργο με το Ελ Σαλβαδόρ: την ανάπτυξη ενός συστήματος διδασκαλίας με χρήση του chatbot Grok για περισσότερους από ένα εκατομμύριο μαθητές σε χιλιάδες σχολεία. Επιπλέον, κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο σπεύδουν να αναπτύξουν συστήματα GenAI και προγράμματα εκπαίδευσης σε σχολεία και πανεπιστήμια.

Στελέχη αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών υποστηρίζουν ότι τα chatbots – τα οποία μπορούν να δημιουργούν κείμενα που μοιάζουν ανθρώπινα, να καταρτίζουν τεστ για μαθήματα, να αναλύουν δεδομένα και να παράγουν κώδικα υπολογιστών – μπορούν να ωφελήσουν τη μάθηση επειδή εξοικονομούν χρόνο στους εκπαιδευτικούς, προσαρμόζουν τη μάθηση στις ανάγκες των μαθητών και βοηθούν στην προετοιμασία των νέων για μια «οικονομία που καθοδηγείται από την τεχνητή νοημοσύνη».

Κίνδυνοι από την «εύκολη» μάθηση

Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη της Microsoft και του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon διαπίστωσε ότι τα δημοφιλή chatbots ΤΝ ενδέχεται να μειώνουν την κριτική σκέψη. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να παράγουν λάθη και παραπληροφόρηση, ενώ ορισμένοι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν εκτεταμένα φαινόμενα «ΑΙ» αντιγραφής από τους μαθητές.

Για χρόνια, η Silicon Valley προωθούσε τεχνολογικά εργαλεία όπως φορητούς υπολογιστές και εκπαιδευτικές εφαρμογές στις σχολικές αίθουσες, με την υπόσχεση ότι θα βελτίωναν την πρόσβαση στην εκπαίδευση και έφερναν επανάσταση στη μάθηση. Παρ’ όλα αυτά, το παγκόσμιας εμβέλειας πρόγραμμα «ένας φορητός υπολογιστής ανά παιδί» δεν φάνηκε να βελτιώνει τις γνωστικές δεξιότητες ή την απόδοση των μαθητών, σύμφωνα με μελέτες καθηγητών και οικονομολόγων.

Καθώς υποστηρικτές της AI τεχνολογίας επανέρχονται προβάλλοντας παρόμοια επιχειρήματα περί πρόσβασης και ισότητας στην εκπαίδευση, οργανισμοί όπως η UNICEF εφιστούν την προσοχή και ζητούν περισσότερη καθοδήγηση για τα σχολεία.

Can AI transform learning for the world’s most marginalized children? https://t.co/YubU6j1szx via @wef

— Steve Vosloo (@stevevosloo) November 6, 2023

«Οι επιπτώσεις από το πρόγραμμα ‘ένας φορητός υπολογιστής ανά παιδί’ ήταν από τη μία σπατάλη πόρων και από την άλλη φτωχά μαθησιακά αποτελέσματα», έγραψε σε πρόσφατη ανάρτησή του ο Στίβεν Βόσλου, ειδικός ψηφιακής πολιτικής της UNICEF υπογραμμίζοντας ότι η ανεξέλεγκτη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποδυναμώσει ενεργά τις δεξιότητες μαθητών και εκπαιδευτικών».

Το παράδειγμα της Εσθονίας και της Ισλανδίας

Η Εσθονία δοκιμάζει ήδη μια διαφορετική προσέγγιση, με μια ευρεία νέα εθνική πρωτοβουλία εκπαίδευσης στην τεχνητή νοημοσύνη με την ονομασία «A.I. Leap». Η σχετική απόφαση πυροδοτήθηκε εν μέρει από μια δημοσκόπηση που έδειξε ότι πάνω από το 90% των μαθητών λυκείου της χώρας χρησιμοποιούσαν bots όπως το ChatGPT για τις σχολικές τους εργασίες.

Στη συνέχεια, η χώρα της Βαλτικής άσκησε πίεση στους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς ώστε να προσαρμόσουν την AI στις τοπικές εκπαιδευτικές ανάγκες και προτεραιότητες. Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο Tartu συνεργάστηκαν με την OpenAI για να τροποποιήσουν την υπηρεσία στην εσθονική γλώσσα έτσι ώστε οι μαθητές να διεξάγουν έρευνα γι’ αυτό που θέλουν μέσω ερωτήσεων αντί να παίρνουν άμεσες απαντήσεις.

Το πρόγραμμα «A.I. Leap», που εφαρμόστηκε τη φετινή σχολική χρονιά, έχει στόχο να εκπαιδεύσει εκπαιδευτικούς και μαθητές σχετικά με τις χρήσεις, τα όρια, τις προκαταλήψεις και τους κινδύνους των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Στην πιλοτική του φάση, εκπαιδευτικοί έλαβαν κατάρτιση στα chatbots ChatGPT της OpenAI και Gemini της Google.

«Πρόκειται για κρίσιμη εκπαίδευση στην τεχνητή νοημοσύνη», δήλωσε ο Ίβο Βίσακ, διευθύνων σύμβουλος του Ιδρύματος A.I. Leap, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού στην Εσθονία που συμβάλλει στη διαχείριση του εν λόγω προγράμματος. «Πρέπει να κατανοήσουμε ότι αυτά τα εργαλεία μπορούν να είναι χρήσιμα και ταυτοχρόνως να μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη ζημιά».

Η Ισλανδία ξεκίνησε και αυτή το δικό της εθνικό πιλοτικό πρόγραμμα AI στα σχολεία, στο πλαίσιο του οποίου αρκετές εκατοντάδες εκπαιδευτικοί σε όλη τη χώρα πειραματίζονται με το chatbot Gemini της Google ή το Claude της Anthropic για εργασίες όπως ο σχεδιασμός μαθημάτων, με στόχο να εντοπίσουν χρήσιμες εφαρμογές αλλά και αδυναμίες. Στη συνέχεια, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Ισλανδίας θα μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποίησαν τα chatbots.

Προς το παρόν, οι μαθητές δεν θα τα χρησιμοποιούν τα chatbots, εν μέρει λόγω ανησυχιών ότι η εξάρτηση από bots μέσα στην τάξη θα μπορούσε να υπονομεύσει βασικά στοιχεία της διδασκαλίας και της μάθησης. «Αν χρησιμοποιείς λιγότερο τη νοητική σου δύναμη ή την κριτική σκέψη – ή ό,τι μας κάνει πιο ανθρώπινους – τότε σίγουρα δεν είναι αυτό που θέλουμε», δήλωσε η Θόρντις Σίγκουρνταρντότιρ, διευθύντρια της Διεύθυνσης Εκπαίδευσης και Σχολικών Υπηρεσιών της Ισλανδίας.

Από την πλευρά τους, δύο εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν στο πιλοτικό πρόγραμμα σε ένα λύκειο έξω από το Ρέικιαβικ, λένε ότι τα εργαλεία AI τις βοήθησαν να δημιουργήσουν πιο ελκυστικά μαθήματα σε λιγότερο χρόνο. Ωστόσο, εξέφρασαν φόβους ότι ορισμένοι μαθητές ίσως αρχίζουν ήδη να εξαρτώνται από τα AI εργαλεία εκτός σχολείου ή να τα εμπιστεύονται υπερβολικά.

«Εμπιστεύονται την τεχνητή νοημοσύνη στα τυφλά», είπε η κ. Άρναρντοτιρ, «και έτσι ίσως χάνουν το κίνητρο να κάνουν τη δύσκολη δουλειά της μάθησης, αλλά εμείς πρέπει να τους διδάξουμε πώς να μαθαίνουν με την AI».

«Πολλοί οργανισμοί δοκιμάζουν την τεχνητή νοημοσύνη», δήλωσε ο επικεφαλής εκπαίδευσης στην Anthropic, Ντρου Μπεντ, αλλά «βρισκόμαστε πλέον σε ένα σημείο όπου πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όλα αυτά υποστηρίζονται από απτά αποτελέσματα και να καταλάβουμε τι λειτουργεί και τι δεν λειτουργεί».