Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΖ’)

Το όραμα της συνένωσης των Ελλήνων, ώστε να καταστεί εφικτή η διεξαγωγή ενός εθνικού αγώνα κατά των Περσών, είναι εκείνο που οδήγησε τον Ισοκράτη στη σύνταξη του έργου του που φέρει την ονομασία Φίλιππος. Με το εν λόγω σύγγραμμα, επιστολικού ύφους, ο σπουδαίος αττικός ρήτορας απευθύνεται στο βασιλιά των Μακεδόνων Φίλιππο Β’, τη μεγάλη ανερχόμενη δύναμη στο γεωγραφικό χώρο της ελληνικής επικράτειας περί τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. Χρησιμοποιώντας σε πολλά σημεία το β’ ενικό πρόσωπο, ώστε να προσδώσει αμεσότητα στο λόγο του και να δηλώσει την παραινετική του διάθεση, ο Ισοκράτης καλεί τον Φίλιππο να ευεργετήσει τους Έλληνες ηγούμενος μιας πανελλήνιας εκστρατείας εναντίον των Περσών.

Ο υπό εξέταση ρητορικός λόγος του Ισοκράτη, ένα είδος ανοιχτής επιστολής, συγγράφεται στην εποχή κατά την οποία είναι ακόμα έντονος ο απόηχος της –επαίσχυντης για αρκετούς Αθηναίους– ειρήνης του Φιλοκράτη (346 π.Χ.). Η Φιλοκράτειος ειρήνη, όπως είναι αλλιώς γνωστή, συνομολογήθηκε από τους Αθηναίους (ο Φιλοκράτης ήταν ένας από τους διπλωματικούς απεσταλμένους τους) και τους Μακεδόνες, στο πλαίσιο της απόπειρας να ρυθμιστούν οι μεταξύ τους σχέσεις σε μια ταραγμένη πολιτική περίοδο. Κινούμενος στο κλίμα αισιοδοξίας που είχε δημιουργηθεί αρχικά –αθηναϊκές προσδοκίες για αναστολή των επεκτατικών τάσεων του Φιλίππου, που έμελλε να διαψευστούν τελικά–, ο Ισοκράτης αντιμετωπίζει την εν λόγω συνθήκη ειρήνης ως ένα θετικό βήμα για την πραγμάτωση της πανελλήνιας ιδέας, από την οποία εμφορείται το πολιτικό ιδεώδες του.

Παραμερίζοντας τις επιφυλάξεις όσων έβλεπαν στο πρόσωπο του Φιλίππου έναν κατακτητή και μόνο, ο Ισοκράτης ζητά από το μακεδόνα βασιλιά να μελετήσει σε βάθος τις προτάσεις του και τον προτρέπει να αναλάβει το εγχείρημα της συμφιλίωσης των Αργείων, των Σπαρτιατών, των Θηβαίων και των Αθηναίων. Εάν επιτύχει κάτι τέτοιο, χωρίς ασφαλώς να παραμελήσει τα δικά του συμφέροντα, ο Φίλιππος θα είναι σε θέση –πάντα κατά την άποψη του Ισοκράτη– να κάνει και τις άλλες ελληνικές πόλεις να ομονοήσουν.

Στην προσπάθειά του να πείσει τον Φίλιππο να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στον κοινό αγώνα των Ελλήνων κατά των βαρβάρων, ο Ισοκράτης προτάσσει τα ηθικά οφέλη του μακεδόνα βασιλιά από μια πανελλήνια εκστρατεία –αιώνια τιμή και δόξα–, ενώ επισημαίνει ποια λάθη πρέπει να αποφύγει εκείνος, ο κατά την αντίληψή του εκλεκτός των θεών.

Προς επίρρωσιν των ανωτέρω, ο Ισοκράτης επικαλείται την ιστορία και τη μυθολογία, μνημονεύοντας τα κατορθώματα των προγόνων του Φιλίππου (του πατέρα του και του ιδρυτή της μακεδονικής δυναστείας) και παρακινώντας τον να ακολουθήσει το παράδειγμα του αρχηγού του γένους του, του ημίθεου Ηρακλή.

Στον επίλογο του συγγράμματός του ο μέγας ρήτορας, που εμφανίζεται βέβαιος για την ορθότητα των θέσεών του, συμβουλεύει τον Φίλιππο να γίνει ο ευεργέτης των Ελλήνων και ο κυρίαρχος όσο το δυνατόν περισσότερων βαρβάρων.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ο βασιλιάς των Μακεδόνων Φίλιππος Β’.

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Α’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Β’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Γ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Δ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ε’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ζ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Η’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Θ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ι’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΑ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΒ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΓ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΔ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΕ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΣΤ’)