«Συνωστισμός και Σιωπή: Η Ελλάδα των αντιθέσεων σε επίπεδο δήμων»

Οι αριθμοί δεν λένε ποτέ όλη την αλήθεια. Στην περίπτωση όμως των ελληνικών δήμων, αποκαλύπτουν μια έντονη αντίθεση: από τη μία, αστικά κέντρα όπου χιλιάδες άνθρωποι «στριμώχνονται» σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο και από την άλλη, τεράστιες εκτάσεις με ελάχιστους κατοίκους. Και στις δύο περιπτώσεις, οι τοπικές κοινωνίες δοκιμάζονται — απλώς με διαφορετικό τρόπο.

Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται δήμοι όπως η Καλλιθέα (19.523 κάτοικοι/χλμ²), η Νέα Σμύρνη (18.213), ο Δήμος Αθηναίων (16.933), η Θεσσαλονίκη (15.193). Πρόκειται για περιοχές όπου η πυκνότητα πληθυσμού θυμίζει μεγάλες μητροπόλεις του εξωτερικού. Αυτή η συγκέντρωση όμως δεν είναι απλώς στατιστικό μέγεθος — είναι καθημερινότητα που πιέζει ασφυκτικά τις υποδομές και τις αντοχές των πόλεων.

Για παράδειγμα: Η αύξηση του πληθυσμού δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ανάπτυξη σχολικών κτιριακών υποδομών, όσο και αν οι δημοτικές Αρχές το επιθυμούν. Οι αυλές αναγκαστικά μικραίνουν καθώς προστίθενται προκατασκευασμένες αίθουσες, οι μαθητές εκπαιδεύονται -σε αρκετές περιπτώσεις- σε τάξεις με ολοένα και περισσότερα παιδιά και η κατασκευή νέων σχολείων καθίσταται σχεδόν αδύνατη λόγω έλλειψης διαθέσιμου χώρου. Οι δημοτικές Αρχές κάνουν ότι μπορούν αλλά τα διαθέσιμα ιδιωτικά ελεύθερα οικόπεδα γίνονται συνήθως οικίες.

Παράλληλα λόγω περιορισμένων πόρων των Δήμων, θεωρείται σχεδόν αδύνατο να είναι εις θέση να διεκδικήσουν επιτυχημένα ένα αδόμητο χώρο και να καταθέσουν μια ανταγωνιστική προσφορά.

Την ίδια στιγμή, οι ελεύθεροι χώροι πρασίνου περιορίζονται, τα πάρκα δεν επαρκούν και η καθημερινή επαφή με το φυσικό περιβάλλον μετατρέπεται σε σπάνιο προνόμιο για τους κατοίκους.

Η έλλειψη χώρου επηρεάζει και τον αθλητισμό, με τις δημοτικές εγκαταστάσεις να μην επαρκούν για τις ανάγκες των πολιτών και τις δυνατότητες άθλησης να περιορίζονται σημαντικά. Και σε αυτή την περίπτωση οι Δήμοι προσπαθούν και δημιουργούν μικρά πάρκα ή χώρους υπαίθριας άθλησης ωστόσο σύγχρονα νέα κλειστά γυμναστήρια ή γήπεδα δεν θεωρείται πιθανό να γίνουν λόγω έλλειψης ελεύθερων οικοπέδων.

Παράλληλα, το κυκλοφοριακό και η στάθμευση αποτελούν μόνιμη πηγή έντασης, καθώς οι δρόμοι αδυνατούν να εξυπηρετήσουν τον όγκο των οχημάτων και η εύρεση θέσης στάθμευσης εξελίσσεται σε καθημερινό αγώνα. Για το κυκλοφοριακό πρόβλημα, όπως φαίνεται δεν θα υπάρξει αλλαγή προς το καλύτερο δεδομένου πως -από όσο γνωρίζουμε- τα τελευταία χρόνια δεν έχει γίνει κάτι παρεμβατικό που να κάνει την διαφορά.

Έστω και μια μικρή παρέμβαση θα ήταν σημαντική, Όπως η προέκταση νησίδων σε κεντρικούς δρόμους όπου τα αυτοκίνητα στα φανάρια δημιουργούν ουρές που βγαίνουν στο κεντρικό δρόμο και μειώνουν τις λωρίδες κυκλοφορίας. Νέα ρύθμιση φαναριών, κόμβοι, fly over, κάτι τέλος πάντων. Ας δοκιμαστεί και ας αποτύχει.

Σημαντική είναι και η πίεση που δέχονται οι δημοτικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα στον τομέα της καθαριότητας. Με μειωμένο προσωπικό και αυξημένες ανάγκες, οι δήμοι καλούνται να διαχειριστούν μεγαλύτερο όγκο απορριμμάτων και να ανταποκριθούν σε απαιτήσεις που συνεχώς αυξάνονται. Η υποστελέχωση, σε συνδυασμό με τη συνεχή αύξηση του πληθυσμού, οδηγεί σε επιβάρυνση της καθημερινότητας και της ποιότητας ζωής των πολιτών, με περισσότερο θόρυβο, λιγότερο χώρο και εντονότερη πίεση σε κάθε πτυχή της αστικής ζωής.

Η άλλη όψη

Στον αντίποδα βρίσκονται δήμοι όπως οι Πρέσπες (2 κάτοικοι/χλμ²), το Παρανέστι (3), το Ζαγόρι (3), το Νεστόριο (3) και τα Σφακιά (4), όπου η πρόκληση δεν είναι η υπερσυγκέντρωση αλλά η απουσία πληθυσμού.

Η ερημοποίηση της πανέμορφης περιφέρειας εξελίσσεται σε μια σιωπηλή κρίση. Ολόκληρες περιοχές «χάνουν» κατοίκους χρόνο με τον χρόνο, υπέροχα χωριά και κωμοπόλεις αδειάζουν, η τοπική κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα φθίνει. Η έλλειψη πληθυσμού σημαίνει και περιορισμένα έσοδα για τους δήμους, γεγονός που καθιστά δύσκολη την υλοποίηση νέων έργων και τη συντήρηση βασικών υποδομών. Χωρίς επαρκή οικονομική βάση, οι δυνατότητες ανάπτυξης περιορίζονται σημαντικά.

Ταυτόχρονα, η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Οι αποστάσεις για υγειονομική περίθαλψη μεγαλώνουν, οι εκπαιδευτικές δομές λιγοστεύουν/κλείνουν εκατοντάδες σχολεία και η στελέχωση δημοτικών υπηρεσιών καθίσταται προβληματική.

Το αποτέλεσμα είναι η απομόνωση. Οι Δημοτικές Αρχές ορεινών/νησιωτικών και περιφερειακών δήμων, δίνουν τον υπερπάντων αγώνα να διατηρήσουν τον πληθυσμό. Με κίνητρα, επιδόματα και συνεχείς εκκλήσεις προς όλους. Αλλά ..μάγοι δεν είναι.

Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι μια σύγκριση για το ποια πλευρά αντιμετωπίζει μεγαλύτερα προβλήματα, αλλά μια κοινή πρόκληση με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Από τη μία, οι πυκνοκατοικημένοι δήμοι χρειάζονται αποσυμφόρηση, ενίσχυση υποδομών, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού μεταξύ άλλων. Από την άλλη, οι αραιοκατοικημένοι χρειάζονται κίνητρα για να παραμείνει και να επιστρέψει ο πληθυσμός, μαζί με ουσιαστική κεντρική στήριξη για την ανάπτυξη. Καθώς και οδοποιία, υποδομές, θέσεις εργασίας κτλ.

Το μεγάλο ζητούμενο για τη χώρα παραμένει η ισορροπημένη ανάπτυξη. Μια ανάπτυξη που θα αποσυμφορήσει τα μεγάλα αστικά κέντρα, χωρίς να αφήνει την περιφέρεια να αδειάζει. Γιατί τελικά, είτε πρόκειται για μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά είτε για ένα απομακρυσμένο χωριό, το ζητούμενο είναι κοινό: βιώσιμες συνθήκες ζωής, λειτουργικές υποδομές και προοπτική για το μέλλον.

Πηγή πινάκων/στοιχείων: https://deiktesota.gov.gr/reports/1011/view/