Η Κίνα στην Αρκτική και ο λόγος που ανησυχεί η Δύση

Καθώς ο Χειμώνας ξεκινούσε στην Αρκτική, η Κίνα γιόρταζε μια εξαιρετική χρονιά εκεί. Τον Σεπτέμβριο, ένα από τα παγοθραυστικά πλοία της, το Xuelong 2, ολοκλήρωσε την μεγαλύτερη αποστολή της χώρας στην Αρκτική. Στην αποστολή συμμετείχαν εκατό επιστήμονες και πραγματοποιήθηκε η πρώτη κατάδυση με πλήρωμα σε βαθιά νερά κάτω από τον πάγο.

Τον Οκτώβριο, ένα κινεζικό πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων ολοκλήρωσε το πρώτο προγραμματισμένο ταξίδι από την Κίνα στην Ευρώπη μέσω της Αρκτικής χωρίς τη χρήση παγοθραυστικών. Τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης χαιρέτισαν το 20ήμερο ταξίδι του στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό (το οποίο διήρκεσε το μισό χρόνο από το Σουέζ) ως την «ταχύτερη παράδοση στην ιστορία της μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων».

Ωστόσο, η διάθεση των Κινέζων ερευνητών της Αρκτικής ήταν υποτονική όταν συγκεντρώθηκαν στις αρχές Φεβρουαρίου για δύο συνέδρια στο Τρόμσο της βόρειας Νορβηγίας. Στην ετήσια διάσκεψη του Κέντρου Έρευνας για την Αρκτική Κίνας-Σκανδιναβίας, οι Κινέζοι συμμετέχοντες δεν ανέφεραν τον «πολικό δρόμο του μεταξιού», το μεγαλεπήβολο σχέδιο για την ανάπτυξη των θαλάσσιων διαδρομών, των υποδομών και της εξόρυξης στην Αρκτική που η Κίνα παρουσίασε το 2018.

Αντίθετα, υπονόησαν ότι η Αρκτική δεν συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής της Κίνας. Επίσης, εξέφρασαν τη λύπη τους για τη νέα έμφαση στην ασφάλεια της περιοχής, ειδικά μετά την εντατικοποίηση των προσπαθειών του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία, όπως μεταδίδει ο Economist.

Η ασφάλεια στην Αρκτική ήρθε στο προσκήνιο εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία

Η ξαφνική μετριοφροσύνη της Κίνας όσον αφορά τις φιλοδοξίες της στην Αρκτική οφείλεται σε μια ραγδαία αλλαγή στη γεωπολιτική της περιοχής. Η πρόσφατη δήλωση του κ. Τραμπ ότι κινεζικά πολεμικά πλοία παραμόνευαν στα ανοικτά της Γροιλανδίας ήταν «ανοησία» κατά τον Economist. Η απειλή του προς το έδαφος αυτό έχει εντείνει τις εντάσεις με τους συμμάχους, ωθώντας ορισμένους να προσεγγίσουν περισσότερο την Κίνα.

Ωστόσο, οι κινεζικές δραστηριότητες σε άλλα μέρη της Αρκτικής προκαλούν πραγματική ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Ευρώπη, ιδίως λόγω της σύμπραξης της Κίνας με τη Ρωσία. Κάποιοι φοβούνται ότι η Κίνα συλλέγει δεδομένα και εμπειρία για να επιχειρήσει με πολεμικά πλοία και υποβρύχια στην περιοχή.

Από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, οι σκανδιναβικές χώρες, που κάποτε ήλπιζαν να διατηρήσουν την Αρκτική ως ζώνη ειρηνικής συνεργασίας, έχουν αρχίσει να δίνουν προτεραιότητα στην ασφάλεια στον Βορρά.

To κινεζικό πρακτορείο Xinhua συνόδευσε την αποστολή της Κίνας στην Αρκτική.

Τι σχεδίαζε η Κίνα το 2018

Η απάντηση της Κίνας είναι να υποβαθμίσει τα θέματα ασφάλειας των σχεδίων της για την Αρκτική. Το 2018, τα παρουσίασε ως μέρος της Πρωτοβουλίας «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», ενός προγράμματος τρισεκατομμυρίων δολαρίων για την αναδιαμόρφωση του παγκόσμιου εμπορίου μέσω της κατασκευής υποδομών μεταφορών, ενέργειας και άλλων.

Δηλώνοντας ότι είναι «κράτος κοντά στην Αρκτική», ανέφερε ότι με την υποχώρηση των πολικών πάγων, οι νέες θαλάσσιες διαδρομές και οι ευκαιρίες για εκμετάλλευση ορυκτών θα μπορούσαν να «έχουν τεράστιο αντίκτυπο στην ενεργειακή στρατηγική και την οικονομική ανάπτυξη της Κίνας».  Οι δραστηριότητες της Κίνας στην Αρκτική ξεπερνούν «την απλή επιστημονική έρευνα», καλύπτοντας θέματα ασφάλειας και διακυβέρνησης, δήλωσε κατά την παρουσίαση του 2018.

Τώρα, η Κίνα παρουσιάζεται ως εταίρος στην έρευνα για την κλιματική αλλαγή (σε αντίθεση με την Αμερική του Τραμπ). Ο Ζανγκ Μπέιτσεν, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Πολικής Έρευνας της Κίνας, δήλωσε στη διάσκεψη του Τρόμσο ότι η Κίνα ενδέχεται να επιτρέψει σε άλλες χώρες να συμμετάσχουν στις μελλοντικές αποστολές της στην Αρκτική.

Η Κίνα είναι έτοιμη να «ενισχύσει τη διαφανή και ανοιχτή επιστημονική συνεργασία με τους σκανδιναβικούς εταίρους και όλους τους άλλους ενδιαφερόμενους φορείς της Αρκτικής», είπε. Ο Zhao Long από το Shanghai Institutes for International Studies, ένα κινεζικό think-tank, κατηγόρησε τις δυτικές χώρες για «υπερβολική ασφάλεια» των δραστηριοτήτων της Κίνας. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να καταλάβουν ότι «η Κίνα έχει πολύ περιορισμένους στόχους όσον αφορά την Αρκτική», δήλωσε στο The Economist.

Ανησυχία για την κινεζική παρουσία στην Αρκτική

Ορισμένοι από τους συμμετέχοντες στη συνάντηση, και στη συνέχεια σε μια μεγαλύτερη συνάντηση με τίτλο «Arctic Frontiers» (σ.σ. Αρκτικά Σύνορα), εξέφρασαν τη συμπάθειά τους για τη θέση της Κίνας. Πολλοί κατηγόρησαν τις ΗΠΑ ότι υπερβάλλουν σχετικά με την παρουσία της Κίνας στην περιοχή. Ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στόρε , δήλωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για την παρουσία κινεζικών πολεμικών πλοίων στα ανοικτά της Γροιλανδίας.

Σημείωσε επίσης ότι οι Κινέζοι επιστήμονες που ασχολούνται με την Αρκτική έχουν περιορισμένη παρουσία στη Νορβηγία: ένα ερευνητικό σταθμό στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ. Ωστόσο, πρόσθεσε, η Ρωσία και η Κίνα αποτελούν τις κύριες απειλές για την ασφάλεια «και το κύριο ενδιαφέρον τους εστιάζεται στον βορρά». Ανέφερε επίσης ότι η Νορβηγία ενέτεινε την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων της Κίνας, αφού διαπιστώθηκε ότι προηγούμενες έρευνες είχαν πιθανώς στρατιωτικούς σκοπούς.

Οι δραστηριότητες της Κίνας προσελκύουν όλο και μεγαλύτερη προσοχή από τους γείτονες της Νορβηγίας, άλλους εταίρους του ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Η Κάγια Κάλλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, εξέφρασε τον ευρέως διαδεδομένο φόβο ότι «η Κίνα θα μπορούσε να οπλοποιήσει τις θαλάσσιες διαδρομές της Αρκτικής και τις αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών».

Η Σουηδία εμπόδισε την Κίνα να αποκτήσει πρόσβαση σε έναν διαστημικό σταθμό στην Αρκτική το 2020 και αποχώρησε από το Κέντρο Ερευνών Κίνας-Σκανδιναβίας για την Αρκτική το 2023. Η Φινλανδία έχει επίσης περιορίσει τα έργα στα οποία συμμετέχει η Κίνα. Δανοί κατάσκοποι προειδοποίησαν τον Δεκέμβριο ότι η Κίνα σκοπεύει να χρησιμοποιήσει πολεμικά πλοία και υποβρύχια στην Αρκτική εντός πέντε έως δέκα ετών.

To κινεζικό πρακτορείο Xinhua συνόδευσε την αποστολή της Κίνας στην Αρκτική.

Τι προκλήσεις αντιμετωπίζει η Κίνα

Η πρόκληση που αντιμετωπίζει η Κίνα είναι διττή. Πρώτον, πολλές χώρες της περιοχής θυμούνται την προηγούμενη, πιο επιθετική προσέγγισή της στην Αρκτική. Αυτό συνεπαγόταν προσπάθειες για επενδύσεις σε έργα, όπως τρία αεροδρόμια στη Γροιλανδία, ένα άλλο στη Φινλανδία και μια τεράστια έκταση γης στην Ισλανδία.

Πολλοί αποθαρρύνθηκαν από την κλίμακα αυτών των σχεδίων, καθώς και από την πολιτική της Κίνας να απαιτεί συνεργασία μεταξύ των πολιτικών της φορέων και των ενόπλων δυνάμεών της. Η Νορβηγία ήταν επίσης αναστατωμένη από τις εθνικιστικές εκδηλώσεις στο ερευνητικό σταθμό της Κίνας στο Σβάλμπαρντ.

Το δεύτερο, μεγαλύτερο πρόβλημα για τους Ευρωπαίους, ειδικά, είναι η προβληματική σχέση της Κίνας με τη Ρωσία. Η Ρωσία έχει γίνει όλο και πιο εξαρτημένη από την Κίνα λόγω των δυτικών κυρώσεων και της κινεζικής υποστήριξης στον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι δύο χώρες συνεργάζονται τώρα για την ανάπτυξη της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, επενδύοντας σε λιμάνια, τεχνολογία και εκπαίδευση.

Δεκάδες από τα 90 περίπου πλοία που χρησιμοποίησαν αυτή τη διαδρομή πέρυσι αποτελούν μέρος ενός «σκιώδους στόλου» που παραβιάζει τις κυρώσεις και μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο στην Κίνα. Οι χώρες συνεργάζονται επίσης περισσότερο στον τομέα της επιστήμης, των κοινών αποστολών και της ανταλλαγής δεδομένων.

Η Δύση παραμένει καχύποπτη

Αν και και οι δύο χώρες ισχυρίζονται ότι αυτές οι προσπάθειες είναι καθαρά πολιτικές, οι δυτικοί αξιωματούχοι πιστεύουν το αντίθετο. Τα δεδομένα σχετικά με τη θερμοκρασία και την αλμυρότητα του νερού είναι κρίσιμα για τις υποβρύχιες επιχειρήσεις καθώς και για την έρευνα σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Η ατμοσφαιρική έρευνα βοηθά στην καθοδήγηση των πυραύλων.

«Δεν μελετούν τις φώκιες και τις πολικές αρκούδες», δήλωσε τον Ιανουάριο ο στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς, ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν επίσης επεκτείνει την ανοιχτή συνεργασία τους στον τομέα της ασφάλειας στην περιοχή, πραγματοποιώντας τις πρώτες κοινές περιπολίες ακτοφυλακής και την πρώτη κοινή πτήση στρατηγικών βομβαρδιστικών αεροσκαφών στα ανοικτά της Αλάσκας, και τα δύο το 2024.

Το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία θα μπορούσε να μειώσει τις εντάσεις με την Ευρώπη, επιτρέποντας στην Κίνα να επεκτείνει τη συνεργασία της στην Αρκτική και να μεγιστοποιήσει την πρόσβασή της στην περιοχή. Αυτό θα μείωνε την εξάρτησή της από τη Ρωσία, η οποία ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της ακτογραμμής της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού και χρεώνει υψηλά τέλη για τη χρήση λιμανιών και παγοθραυστικών.

Η Ευρώπη, ωστόσο, φοβάται περαιτέρω ρωσική επιθετικότητα, πιθανώς στον βορρά. Έτσι, έως ότου η Κίνα αναθεωρήσει τις σχέσεις της με το Κρεμλίνο, η προσέγγισή της προς άλλα κράτη της Αρκτικής θα συναντήσει… παγωμένη ανταπόκριση, όπως προμηνύει ο Economist.