Αξίζει να πάρω «φορολογικό διαζύγιο» ή όχι;

Του Αποστόλη Αλωνιάτη*

Οι έγγαμοι φορολογούμενοι, μπορούν να γνωστοποιήσουν την επιλογή τους για υποβολή χωριστής δήλωσης συζύγων Φορολογίας Εισοδήματος φορολογικού έτους 2025 μέχρι και τη Δευτέρα 2 Μαρτίου 2026.

Μετά την προθεσμία αυτή δεν είναι δυνατή η ανάκληση της επιλογής υποβολής χωριστής δήλωσης.

Το νομικό πλαίσιο

Να θυμίσουμε ότι η δυνατότητα για τις ξεχωριστές δηλώσεις, εφαρμόστηκε για πρώτη φορά για το φορολογικό έτος 2018 (ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4583 (ΦΕΚ Α’ 212/18-12-2018), άρθρο 59)

Πιο συγκεκριμένα:

«Άρθρο 59. Τροποποίηση των άρθρων 11, 34 και 67 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος

Η περίπτωση α΄ της παρ. 1 του άρθρου 11 του ν. 4172/2013 (Α΄ 167) αντικαθίσταται ως εξής:

«α) στην περίπτωση υποβολής κοινής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος ο (η) σύζυγος, εφόσον δεν έχει ίδια φορολογητέα εισοδήματα οποιασδήποτε πηγής,».

Στο τέλος του άρθρου 11 του ν. 4172/2013 προστίθεται νέα παράγραφος 5 ως εξής:

«5. Κατά το έτος υποβολής χωριστής δήλωσης των συζύγων, το εισόδημα των ανήλικων τέκνων, με την επιφύλαξη του τελευταίου εδαφίου της προηγούμενης παραγράφου, προστίθεται στα εισοδήματα του γονέα που έχει το μεγαλύτερο συνολικό εισόδημα και φορολογείται στο όνομά του. Αν οι γονείς έχουν ίσο ποσό συνολικού εισοδήματος, το εισόδημα του ανήλικου τέκνου προστίθεται στο εισόδημα του πατέρα και φορολογείται στο όνομά του. Σε περίπτωση που ένας εκ των γονέων έχει τη γονική μέριμνα, το εισόδημα του ανήλικου τέκνου προστίθεται στα εισοδήματα του γονέα αυτού. Η ρύθμιση αυτή ισχύει και για τα μέρη του συμφώνου συμβίωσης.»

Στην περίπτωση ζ΄ της παρ. 2 του άρθρου 34 του ν. 4172/2013 προστίθεται, μετά το τρίτο εδάφιο, τέταρτο εδάφιο ως εξής:

«Σε περίπτωση χωριστών δηλώσεων συζύγων, το ποσό της δαπάνης του προηγούμενου εδαφίου δεν μπορεί να είναι κατώτερο των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ για κάθε σύζυγο.»

Στο τέλος της παρ. 2 του άρθρου 34 του ν. 4172/2013 προστίθενται νέα εδάφια ως εξής:

«Σε περίπτωση χωριστών δηλώσεων συζύγων, για την κάλυψη ή τον περιορισμό της διαφοράς που προκύπτει από τις διατάξεις του άρθρου αυτού, λαμβάνονται υπόψη τα αναγραφόμενα στη δήλωση χρηματικά ποσά της παραγράφου αυτής, όπως αυτά δηλώνονται από τον κάθε σύζυγο χωριστά. Οι αντικειμενικές δαπάνες και υπηρεσίες του άρθρου 31, καθώς και οι δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων του άρθρου 32 που αφορούν τον κάθε σύζυγο βαρύνουν αυτόν ατομικά, ενώ για τα ανήλικα εξαρτώμενα μέλη τους εφαρμόζονται οι διατάξεις της παραγράφου 5 του άρθρου 11.»

Η παρ. 4 του άρθρου 67 του ν. 4172/2013 αντικαθίσταται ως εξής:

«4.α) Οι σύζυγοι, κατά τη διάρκεια του γάμου, υποβάλλουν κοινή δήλωση για τα εισοδήματά τους. Υπόχρεος για την υποβολή της κοινής δήλωσης είναι ο σύζυγος και για τα εισοδήματα της συζύγου του. Ο φόρος, τα τέλη και οι εισφορές που αναλογούν στα εισοδήματα εκάστου συζύγου βεβαιώνεται χωριστά και η ευθύνη της καταβολής βαρύνει κάθε σύζυγο.

β) Η δήλωση δύναται να υποβάλλεται χωριστά, εφόσον ένας τουλάχιστον εκ των συζύγων το επιλέξει, με ανέκκλητη δήλωσή του για κάθε φορολογικό έτος μέχρι την 28η Φεβρουαρίου του έτους υποβολής της δήλωσης. Η επιλογή αυτή είναι δεσμευτική ως προς το φορολογικό έτος που αφορά και για τον άλλο σύζυγο.

γ) Στις χωριστές δηλώσεις συζύγων εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 11 για τα εξαρτώμενα μέλη του φορολογούμενου.

δ) Κοινή δήλωση δύνανται να υποβάλλουν και τα πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης. Στην περίπτωση αυτή έχουν την ίδια φορολογική αντιμετώπιση με τους έγγαμους που υποβάλλουν κοινή δήλωση. Υπόχρεος της υποβολής φορολογικής δήλωσης είναι το μέρος του συμφώνου συμβίωσης, το οποίο δηλώνεται ως υπόχρεος και για τα εισοδήματα του άλλου μέρους.

ε) Στις κοινές δηλώσεις της παραγράφου αυτής οι τυχόν ζημίες του εισοδήματος του ενός συζύγου ή μέρους συμφώνου συμβίωσης, δεν συμψηφίζονται με τα εισοδήματα του άλλου συζύγου ή του άλλου μέρους συμφώνου συμβίωσης.

στ) Οι σύζυγοι ή τα μέρη συμφώνου συμβίωσης, υποβάλλουν χωριστή φορολογική δήλωση, ο καθένας για τα εισοδήματά του, εφόσον:

αα) Έχει διακοπεί η έγγαμη συμβίωση ή έχει λυθεί το σύμφωνο συμβίωσης κατά τον χρόνο υποβολής της δήλωσης. Το βάρος της απόδειξης για τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης ή τη λύση του συμφώνου συμβίωσης φέρει ο φορολογούμενος.

ββ) Ο ένας από τους δύο συζύγους ή ένα από τα δύο μέρη συμφώνου συμβίωσης είναι σε κατάσταση πτώχευσης ή έχει υποβληθεί σε δικαστική συμπαράσταση.

Για τα εισοδήματα των ανήλικων τέκνων εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 11.»

Στο τέλος της παρ. 7 του άρθρου 67 του ν. 4172/2013 προστίθεται νέο εδάφιο ως εξής:

«Με απόφαση του Διοικητή της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) καθορίζονται οι όροι, η διαδικασία, καθώς και κάθε αναγκαίο θέμα για την εφαρμογή των διατάξεων της περίπτωσης β΄ της παραγράφου 4 του παρόντος άρθρου.»

Οι διατάξεις του άρθρου αυτού ισχύουν για δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος φορολογικού έτους 2018 και επόμενων.»

Η αλλαγή

Από τo 2025 όσοι φορολογούμενοι επέλεξαν κατά το προηγούμενο φορολογικό έτος να υποβάλλουν χωριστές δηλώσεις, αν αυτή η επιθυμία τους εξακολουθεί να ισχύει και υφίσταται η έγγαμη σχέση, δεν απαιτείται να εισέλθουν στη σχετική εφαρμογή, εκτός αν επιθυμούν να ανακαλέσουν αυτή την επιλογή τους. Σε περίπτωση ανάκλησης, και εφόσον υπάρχει εκ νέου επιθυμία για υποβολή χωριστής δήλωσης, πρέπει να γνωστοποιηθεί ξανά από τουλάχιστον έναν εκ των συζύγων.

Η γνωστοποίηση και η ανάκληση της επιλογής υποβολής χωριστής δήλωσης είναι δυνατή μέχρι την 28η Φεβρουαρίου του έτους υποβολής της δήλωσης.

Με αυτό τον τρόπο τελειώσεις η υποχρέωση που υπήρχε, με τις παλιές διατάξεις, κάθε χρόνο να υποβάλλουν σχετική γνωστοποίηση όσοι φορολογούμενοι ήθελαν να υποβάλλουν ξεχωριστές δηλώσεις.

Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, οι έγγαμοι φορολογούμενοι μπορούν να γνωστοποιήσουν την επιλογή τους για υποβολή χωριστής δήλωσης Φορολογίας Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων από Προθεσμίες 12.01.2026 02.03.2026. Η δήλωση δύναται να υποβάλλεται χωριστά, εφόσον ένας τουλάχιστον εκ των συζύγων το επιλέξει και η επιλογή αυτή είναι δεσμευτική και για τον έτερο σύζυγο.

Για την γνωστοποίηση αυτή οι φορολογούμενοι μπορούν να απευθύνονται στη σχετική υπηρεσία στην διεύθυνση https://www.aade.gr/gnostopoiisi-horistis-dilosis

Συνεπώς όσοι είχαν υποβάλει δήλωση για χωριστές δηλώσεις το 2025 δεν έχουν την υποχρέωση υποβολής νέας δήλωσης

Υποχρεώσεις – διαφορές

Σε κάθε περίπτωση, οι φορολογούμενοι που θα επιλέξουν το «φορολογικό διαζύγιο» θα πρέπει να σταθμίσουν τα δεδομένα για να μην μπλέξουν σε περιπέτειες και βρεθούν προ δυσάρεστων εκπλήξεων όταν θα λάβουν το εκκαθαριστικό της Εφορίας.

Συγκεκριμένα οι φορολογούμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν τα εξής:

Τεκμήρια. Στις χωριστές δηλώσεις δεν υφίσταται η έννοια του οικογενειακού εισοδήματος για την κάλυψη των τεκμηρίων διαβίωσης (αυτοκίνητα, κατοικίες κ.α) και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων καθενός από τους συζύγους, καθώς βαρύνουν τον κάθε σύζυγο ατομικά ενώ για τη δυνατότητα κάλυψης τεκμηρίων με ανάλωση κεφαλαίου δεν μπορεί να γίνει επίκληση εισοδημάτων από τη δήλωση του άλλου συζύγου. Σημειώνεται ότι το τεκμήριο ελάχιστης αντικειμενικής δαπάνης διαβίωσης για το άτομο είναι τα 3.000 ευρώ, αντί για 5.000 ευρώ που χρεώνεται στο ζευγάρι στην περίπτωση κοινής δήλωσης. Συνεπώς με βάση τα παραπάνω υπάρχει κίνδυνος κάποιοι να κληθούν να πληρώσουν έξτρα φόρο λόγω μη κάλυψης των τεκμηρίων διαβίωσης και του «πόθεν έσχες». (Κώδικάς Φορολογίας Εισοδήματος – Ν.4172/2013, άρθρα 30 -34 και ΠΟΛ.1076/2015 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει σήμερα).

Αποδείξεις. Δεν υπάρχει δυνατότητα μεταφοράς ποσού αποδείξεων από τον ένα σύζυγο στον άλλο οπότε αν κάποιος έχει έλλειμμα αποδείξεων θα βρεθεί αντιμέτωπος με την επιβολή του πέναλτι 22% επί του ποσού που θα λείπει από το όριο του 30%.

Μα θυμίσουμε ότι βάσει νόμου το ποσό των δαπανών, που πραγματοποιείται με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής, δηλώνεται ατομικά από κάθε σύζυγο ή από κάθε μέρος συμφώνου συμβίωσης.

Σε περίπτωση κοινής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος, όπου καλύπτεται το απαιτούμενο ποσό δαπανών από οποιονδήποτε εκ των δύο συζύγων ή μερών συμφώνου συμβίωσης, το τυχόν πλεονάζον ποσό δύναται κατά τον προσδιορισμό του φόρου εισοδήματος να μεταφερθεί στον άλλον σύζυγο ή στο άλλο μέρος συμφώνου συμβίωσης για τυχόν κάλυψη του απαιτούμενου ποσού δαπανών.

Επιδόματα. Για τη χορήγηση των επιδομάτων λαμβάνεται υπόψη το οικογενειακό εισόδημα και όχι το ατομικό που θα δηλώσει ο κάθε σύζυγος στη φορολογική του δήλωση.

Άρα ο διαχωρισμός των δηλώσεων δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για «παραπλάνηση» της διοίκηση και λήψη επιδομάτων

Κατοικία. Ο κάθε σύζυγος συμπληρώνει το ποσοστό ιδιοκτησίας του σε περίπτωση ιδιόκτητης κατοικίας, το ποσοστό του ως μισθωτής σε περίπτωση μισθωμένης κατοικίας και το ποσοστό της δωρεάν παραχώρησης, αντίστοιχα.

Παιδιά. Τα τέκνα που προέρχονται από κοινό γάμο καθώς και τα αναγνωρισμένα τέκνα δηλώνονται ως εξαρτώμενα μέλη και από τους δύο συζύγους. Το εισόδημα του ανήλικου τέκνου που δεν φορολογείται στο όνομα του τέκνου, προστίθεται στα εισοδήματα του γονέα που έχει το μεγαλύτερο εισόδημα και δηλώνεται μόνο από αυτόν τον γονέα. Το εισόδημα και οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων των προστατευόμενων τέκνων βαρύνουν τον σύζυγο με το υψηλότερο εισόδημα. Αν τα εισοδήματα είναι ίσα, τότε βαρύνουν τον πατέρα. Στην περίπτωση που ένας εκ των δύο γονέων έχει τα γονική μέριμνα το εισόδημα του ανήλικου τέκνου προστίθεται στα εισοδήματα του γονέα αυτού.

Φορολογική ενημερότητα. Όπως και στη κοινή δήλωση έτσι και στη χωριστή δήλωση, δεν μπλοκάρεται η έκδοση φορολογικής ενημερότητας του ενός συζύγου όταν ο άλλος σύζυγος έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την Εφορία.

*Ο Αποστόλης Αλωνιάτης είναι οικονομολόγος – φοροτεχνικός, Α’ Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών & Φορολογικών Μελετών (Ι.Ο.ΦΟ.Μ), Σύμβουλος Διοίκησης της PROSVASIS AEBE και συγγραφέας.