Θανατική ποινή: Ανησυχητική αύξηση παγκοσμίως το 2025

Η εφαρμογή της θανατικής ποινής δεν συνάδει με το θεμελιώδες δικαίωμα στη ζωή ούτε με το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ζει χωρίς βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία.

Παρά την αυξανόμενη διεθνή συναίνεση υπέρ της κατάργησής της, η εσχάτη των ποινών εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε ορισμένα κράτη, συχνά κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και των βασικών αρχών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών υποστηρίζει διαχρονικά την παγκόσμια κατάργηση της θανατικής ποινής.

Το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, το οποίο έχει επικυρωθεί από 175 χώρες, προστατεύει ρητά το δικαίωμα στη ζωή και ορίζει ότι, στις χώρες που δεν έχουν ακόμη καταργήσει τη θανατική ποινή, αυτή μπορεί να επιβάλλεται μόνο για τα «πιο σοβαρά εγκλήματα» και σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR), η απότομη αύξηση των εκτελέσεων το περασμένο έτος οφείλεται κυρίως στην επιβολή της θανατικής ποινής για αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά, για εγκλήματα που διαπράχθηκαν από ανηλίκους, καθώς και για αδικήματα που δεν πληρούν το κριτήριο των «πιο σοβαρών εγκλημάτων», όπως αυτό ορίζεται από το διεθνές δίκαιο.

«Η θανατική ποινή δεν αποτελεί αποτελεσματικό μέσο καταπολέμησης του εγκλήματος και ενέχει τον σοβαρό κίνδυνο εκτέλεσης αθώων ανθρώπων», δήλωσε ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Volker Türk.

Όπως τόνισε, στην πράξη η θανατική ποινή εφαρμόζεται συχνά αυθαίρετα και με διακρίσεις, παραβιάζοντας την αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου και πλήττοντας δυσανάλογα ευάλωτες ομάδες.

Γεωγραφία του θανάτου

Η παρακολούθηση του OHCHR καταδεικνύει ότι η εφαρμογή της θανατικής ποινής δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.

Στο Ιράν, τουλάχιστον 1.500 άτομα εκτελέστηκαν το 2025, με σχεδόν το 47% των περιπτώσεων να αφορά αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά.

Στη Σαουδική Αραβία, ο αριθμός των εκτελέσεων ξεπέρασε το προηγούμενο ρεκόρ, φτάνοντας τουλάχιστον τα 356 άτομα, εκ των οποίων το 78% καταδικάστηκε για παρόμοια αδικήματα.

Στο Ισραήλ, σειρά νομοθετικών προτάσεων επιδιώκει την επέκταση της θανατικής ποινής μέσω υποχρεωτικών διατάξεων που θα εφαρμόζονται αποκλειστικά σε Παλαιστινίους, γεγονός που εγείρει σοβαρές ανησυχίες για διακρίσεις.

Israel is discussing bringing back the death penalty – but only for Palestinians. Yes, really.https://t.co/DtzSMN2Z3G

— Kjell Anderson (@Kjell_Anderson) December 19, 2025

Στο Αφγανιστάν συνεχίστηκαν οι δημόσιες εκτελέσεις, κατά παράβαση των διεθνών προτύπων, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός εκτελέσεων των τελευταίων 16 ετών, με περίπου 47 θανατοποινίτες να οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα ή στην ένεση.

Παράλληλα, εκτελέσεις σημειώθηκαν και σε άλλες χώρες, όπως η Σομαλία και η Σιγκαπούρη, επιβεβαιώνοντας ότι, παρά τη διεθνή πίεση, η θανατική ποινή παραμένει εργαλείο ποινικής καταστολής σε μικρό αλλά ανησυχητικό αριθμό κρατών.

Μύθοι και πραγματικότητα

Παρότι η παγκόσμια τάση είναι ξεκάθαρα υπέρ της κατάργησης, ορισμένα κράτη εξακολουθούν να διατηρούν τη θανατική ποινή, κυρίως λόγω του επίμονου μύθου ότι λειτουργεί αποτρεπτικά έναντι της εγκληματικότητας.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν αξιόπιστα επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η θανατική ποινή μειώνει το έγκλημα περισσότερο από άλλες ποινές. Αντιθέτως, η αμετάκλητη φύση της καθιστά αδύνατη τη διόρθωση δικαστικών σφαλμάτων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ορισμένα κράτη εξακολουθούν να επιτρέπουν τη θανατική ποινή για εγκλήματα που δεν περιλαμβάνουν εκ προθέσεως ανθρωποκτονία, όπως αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά ή ευρείες και ασαφείς κατηγορίες τρομοκρατίας, κατά παράβαση των διεθνών υποχρεώσεών τους.

There’s no proof that death penalty deters crimes. Get the facts on Tuesday’s World Day Against the Death Penalty: https://t.co/qxIlOnG2y3 pic.twitter.com/rVUJ5pHkSy

— United Nations (@UN) October 10, 2017

Ενθαρρυντικά βήματα και η ανάγκη για περισσότερα

Παρά τις ανησυχητικές εξελίξεις, το OHCHR αναγνωρίζει ότι αρκετές χώρες προχώρησαν σε ενθαρρυντικά βήματα.

Το Βιετνάμ μείωσε τον αριθμό των εγκλημάτων που επισύρουν τη θανατική ποινή, ενώ το Πακιστάν κατάργησε δύο μη θανατηφόρα αδικήματα από τον σχετικό κατάλογο.

Zambia has become the 25th country in sub-Saharan Africa to abolish the death penalty for all crimes.

This is a good and progressive move that shows the country’s commitment to protecting the right to life. pic.twitter.com/K4tn6qosbN

— Amnesty International (@amnesty) December 26, 2022

Η Ζιμπάμπουε κατήργησε τη θανατική ποινή για τα κοινά εγκλήματα, η Κένυα ξεκίνησε νομοθετική αναθεώρηση, ενώ η Μαλαισία, μέσω επανεξέτασης ποινών, μείωσε δραστικά τον αριθμό των κρατουμένων που αντιμετωπίζουν εκτέλεση.

Συνολικά, περίπου 170 χώρες έχουν καταργήσει ή θεσπίσει μορατόριουμ για τη θανατική ποινή, είτε στο νόμο είτε στην πράξη.

Ωστόσο, όπως επισημαίνουν τα Ηνωμένα Έθνη, πρέπει να γίνουν περισσότερα.

Η καθολική κατάργηση της θανατικής ποινής αποτελεί αναγκαίο βήμα για την ενίσχυση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και την προοδευτική ανάπτυξη και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παγκοσμίως.