Γιατί το Landman είναι κάτι περισσότερο από πετρελαϊκή προπαγάνδα του «drill, baby, drill»

Το πετρέλαιο, λέει, λειτουργεί για την παγκόσμια τάξη σαν εθισμός — όπως τα ναρκωτικά για έναν άνθρωπο: πουλάς κάτι από το οποίο ο πελάτης σου εξαρτάται. «Είναι το ίδιο· απλώς το δικό μας είναι μεγαλύτερο».

Αν το δεις επιφανειακά, το «Landman», η νέα σειρά του Netflix, μοιάζει να υποστηρίζει ότι όποιος δεν καταλαβαίνει πως αυτή η εξάρτηση δεν σπάει, είναι —στην καλύτερη— αφελής. Οι βασικοί άντρες της σειράς μιλούν για «μοιραία» αναγκαιότητα της πετρελαϊκής οικονομίας και για τη δική τους ανδρική ταυτότητα, ενώ συντονίζουν ανθρώπους των οποίων η καθημερινότητα είναι η βαριά, βρώμικη και επικίνδυνη δουλειά στο πεδίο.

Κι όμως, όπως σημειώνει η Αντόνια Τζουχάζ, δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου «Black Tide: The Devastating Impact of the Gulf Oil Spill», στους New York Times, παρόμοιες ιδέες έχουν περάσει πλέον και στο επίπεδο της αμερικανικής γεωπολιτικής: ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει εξαπολύσει μια αντιδημοφιλή και παράνομη στρατιωτική επίθεση κατά της Βενεζουέλας, δηλώνοντας ότι σκοπεύει να πάρει τον έλεγχο του πετρελαίου της, ενώ απειλεί και τη Γροιλανδία, λόγω των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση έχει αποδυναμώσει την πολιτική προστασίας του κλίματος και έχει υιοθετήσει πακέτο απορρύθμισης που ευθυγραμμίζεται με βασικά αιτήματα της βιομηχανίας. Το σκεπτικό συνοψίζεται στο σύνθημα που επαναλαμβάνει ο ίδιος: «Drill, baby, drill».

Γιατί η μετάβαση δεν είναι τεχνικό πρόβλημα

Ωστόσο —και αυτό είναι κομβικό— η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι «φυσικός νόμος». Όπως τονίζει η Τζουχάζ, τα μεγάλα εμπόδια για την απεξάρτηση είναι κυρίως πολιτικά, όχι τεχνικά.

Και εδώ ακριβώς η σειρά μπλέκεται με τις ίδιες της τις εικόνες: δεν μπορείς να χτίζεις έναν μύθο τύπου Yellowstone —να ντύνεις τους εργάτες των πεδίων πετρελαίου ως ρομαντικούς καουμπόηδες— και ταυτόχρονα να δείχνεις την πραγματικότητα μιας βιομηχανίας που είναι τόσο επικίνδυνη και καταστροφική, ώστε οι περισσότεροι άνθρωποι (στις ΗΠΑ και διεθνώς) θέλουν οι χώρες τους να απομακρυνθούν από αυτήν. Ακόμη και πολλοί από όσους δουλεύουν μέσα στο σύστημα, δεν το βλέπουν ως «μέλλον».

Οι θάνατοι στο πεδίο δεν είναι σεναριακό εύρημα

Καθώς το «Landman» προχωρά, οι θάνατοι στις εγκαταστάσεις πολλαπλασιάζονται: εκρήξεις και φωτιές, σωροί από σωλήνες που καταρρέουν, δηλητηρίαση από υδρόθειο, ακόμη και αυτοκτονία. Την «εξήγηση» και τη διαχείριση αυτών των καταστροφών αναλαμβάνει ο Τόμι Νόρις (τον υποδύεται ο Μπίλι Μπομπ Θόρντον) — ένας σκληρός, πικρός, αλυσοκαπνιστής άνθρωπος για τις βρώμικες δουλειές, που καθαρίζει τα απομεινάρια των ατυχημάτων και, την ίδια στιγμή, προσπαθεί να πείσει ανθρώπους που αγαπά (και τον γιο του) να φύγουν μακριά από μια δουλειά που μπορεί να τους σκοτώσει. Κάποια στιγμή το λέει ωμά: τον έχει αφήσει «διαζευγμένο αλκοολικό με χρέος 500.000 δολάρια… και είμαι από τους τυχερούς».

Εδώ η σειρά, αντί να «δικαιώνει» τη βιομηχανία, την εκθέτει. Η βία δεν είναι απλώς δραματουργία: λειτουργεί σαν καθρέφτης μιας πραγματικότητας που ήδη υπάρχει.

Τα στοιχεία για την επικινδυνότητα και οι πραγματικές ιστορίες

Σύμφωνα με την Τζουχάζ, η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι το δεύτερο πιο θανατηφόρο επάγγελμα στις ΗΠΑ, με δείκτη θανάτων στην εργασία σχεδόν πέντε φορές υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, σύμφωνα με την A.F.L.-C.I.O.

Η ίδια αναφέρει ενδεικτικά συγκεκριμένα περιστατικά από τη λεκάνη του Πέρμιαν (εκεί όπου τοποθετείται η σειρά): Στους πρώτους μήνες του 2025, ο Εδουάρδο Ροντρίγκες και ο Άντονι Ρέγιες σκοτώθηκαν σε διαφορετικές εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο Ροντρίγκες αποκεφαλίστηκε όταν έσπασε υπό πίεση μια συσκευή σε εγκατάσταση υδραυλικής ρωγμάτωσης.

Για τον θάνατο του Ρέγιες, άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Facebook για να ενημερωθούν και να πενθήσουν· ένας σχολιαστής έγραψε κάτι που θυμίζει ευθέως τη γλώσσα της σειράς: «Ήταν εργάτης εξέδρας και μάλιστα έμπειρος, όχι αρχάριος».

Και υπάρχει και το περιστατικό του 2015, όταν τρία μέλη της ίδιας οικογένειας —ο Αρτούρο Μαρτίνες (πατέρας), ο Αρτούρο Μαρτίνες (γιος) και ο Ροχέλιο Σαλγκάδο— σκοτώθηκαν μαζί σε μια πρωινή, φλεγόμενη έκρηξη σε εξέδρα. Ένας μόνο εργαζόμενος επέζησε.

Το μοτίβο που χτίζει η σειρά μοιάζει να «δανείζεται» άμεσα από τέτοιες ιστορίες: κάθε έκρηξη, κάθε θάνατος, κάθε παρενόχληση γυναίκας, κάθε φορά που η βία των καρτέλ μπλέκεται με τη βία της ίδιας της βιομηχανίας και κάθε εξομολόγηση εργαζόμενου ότι θέλει να ξεφύγει, λειτουργεί ως τηλεοπτική ένταση — αλλά πατά σε πραγματικά δεδομένα.

Γιατί το λόμπι φοβάται την εικόνα της σειράς

Η βιομηχανία καταλαβαίνει τι υπονοεί το «Landman». Όπως γράφει η Τζουχάζ, εταιρείες από το λόμπι πετρελαίου φέρεται να έκαναν διαφημιστική αγορά επταψήφιου κόστους στο πλαίσιο της σειράς «για να αντισταθμίσει κάποιες από τις αρνητικές απεικονίσεις του κλάδου». Οι διαφημίσεις εντάσσονται σε ευρύτερη καμπάνια δημοσίων σχέσεων και «τρέχουν» και στις δύο σεζόν, προβάλλοντας ασφάλεια, οικογένεια και μια γυναίκα landman.

Η ανάγκη για P.R. δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με την ίδια, δημοσκόπηση την περασμένη άνοιξη έδειξε ότι το 60% των Αμερικανών θεωρεί πιο σημαντική προτεραιότητα την επέκταση αιολικής και ηλιακής ενέργειας από την επέκταση των ορυκτών καυσίμων. Πολλοί αντιμετωπίζουν το αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας σαν ζήτημα που «ζητά» λύση από τις ΑΠΕ. Και, όπως μεταφέρει η Τζουχάζ, εργαζόμενοι στα ορυκτά καύσιμα λένε ότι, παρά την παραγωγή-ρεκόρ, ο κλάδος χάνει θέσεις εργασίας εδώ και χρόνια λόγω αυτοματοποίησης, ενώ αρκετοί βλέπουν τις πράσινες δουλειές ως το μέλλον και τα ορυκτά καύσιμα ως παρελθόν.

«Το πάρτι δεν τελειώνει αύριο, αλλά τελειώνει»

Κάπως έτσι, η σειρά καταλήγει να ζωγραφίζει μια βιομηχανία με ορίζοντα λήξης. Οι ίδιοι οι χαρακτήρες μιλούν σαν να ξέρουν ότι το τέλος θα έρθει — όχι άμεσα, αλλά θα έρθει. Ένας άνθρωπος του πετρελαίου λέει στον εταιρικό επικεφαλής, τον Μόντι Μίλερ: «Το πάρτι δεν τελειώνει αύριο, αλλά τελειώνει».

Ο Τόμι, σαν «εξαρτημένος» που υπερασπίζεται την ουσία του, κάνει τη δική του επίθεση: σε έναν χαρακτηριστικό μονόλογο επιμένει ότι δεν υπάρχει «τίποτα καθαρό» στην αιολική και ηλιακή ενέργεια ή στα ηλεκτρικά οχήματα, και ότι είναι πιο πιθανό να εξαντληθούν πετρέλαιο και φυσικό αέριο απ’ το να βρεθούν οι αντικαταστάτες τους.

Αλλά, όπως σημειώνει η Τζουχάζ, ο Μαρκ Τζέικομπσον, διευθυντής του προγράμματος Ατμόσφαιρας και Ενέργειας στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, υποστηρίζει ότι η παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση θα μπορούσε να καλυφθεί με 100% ανανεώσιμη ενέργεια έως το 2035. Επιπλέον, μόνο ο εξηλεκτρισμός του ίδιου του ενεργειακού τομέα θα έριχνε τη συνολική ζήτηση ενέργειας σχεδόν κατά 60%, επειδή οι ΑΠΕ είναι πολύ πιο αποδοτικές από τα ορυκτά καύσιμα. Τα ηλεκτρικά οχήματα έχουν χαμηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα και λιγότερη ρύπανση από τα συμβατικά, ενώ ακόμη καλύτερες επιλογές είναι τα ΜΜΜ, το ποδήλατο και το περπάτημα.

Το «ανείπωτο» της πετροχημικής καθημερινότητας

Ακόμη κι αν κάποιος δεχτεί —για χάρη της συζήτησης— ότι τα ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητα και για χρήσεις πέρα από ενέργεια και μεταφορές, αυτό που μένει έξω από το κάδρο είναι ότι πολλές από αυτές τις χρήσεις είναι αποτέλεσμα στρατηγικής της βιομηχανίας να παραμείνει κρίσιμη: να μας σπρώχνει σε έναν κόσμο όπου «όλα γίνονται πλαστικό» την ώρα που τα πλαστικά μας δηλητηριάζουν· να αγοράζουμε κάλτσες και χαλιά με πετρελαϊκό αποτύπωμα όταν το βαμβάκι και το μαλλί αρκούν· και να συνηθίζουμε τον θάνατο, την καταστροφή και τους πολέμους που συνοδεύουν το πετρέλαιο, αντί να επιταχύνουμε την αντικατάστασή του.

Η πιο δυνατή εικόνα: οι φλόγες

Η κυρίαρχη εικόνα του «Landman» δεν είναι ο «σκληρός» αντιήρωας ούτε η χλιδή που αγοράζει το πετρελαϊκό χρήμα. Είναι οι κίτρινες και κόκκινες φλόγες από τις καύσεις μεθανίου — ενός εξαιρετικά ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου.

Η αφίσα δείχνει τον Τόμι Νόρις σκυμμένο, περικυκλωμένο από φλόγες, σαν να τον καταπίνει ένα κολασμένο τοπίο.

Ένας εργάτης αποκαλεί τον Μόντι «Σατανά». «Και τι μας κάνει αυτό;» ρωτά ο Τόμι. «Δαίμονες», του απαντούν.

Κι αυτό είναι τελικά το συναίσθημα που δίνει στη σειρά τη μεγαλύτερη δύναμη: μια κόλαση που δεν έρχεται απ’ έξω — είναι φτιαγμένη από την ίδια τη βιομηχανία.