«H σφαγή συνεχίζεται απροκάλυπτα στους δρόμους του Ιράν» – Ο Τζαφάρ Παναχί για την εξέγερση, τη βία και τη σιωπή της Δύσης

«Καθώς στεκόμαστε εδώ, το κράτος του Ιράν πυροβολεί διαδηλωτές και μια άγρια σφαγή συνεχίζεται απροκάλυπτα στους δρόμους της χώρας», δήλωσε ο Τζαφάρ Παναχί στην τελετή απονομής των βραβείων του National Board of Review στη Νέα Υόρκη, παραλαμβάνοντας το βραβείο Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας για το It Was Just An Accident.

Η βράβευση, αντί να αποτελέσει μια στιγμή προσωπικής δικαίωσης, μετατράπηκε σε δημόσια καταγγελία για όσα εκτυλίσσονται αυτή τη στιγμή στο Ιράν. Από το βήμα, ο Ιρανός σκηνοθέτης απηύθυνε ανοιχτή έκκληση προς τη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα.

«Αυτή τη φορά όλοι έχουν βγει στους δρόμους. Όλα τα κοινωνικά στρώματα. Αν χαθεί τώρα η ελπίδα, στο μέλλον θα είναι πολύ πιο δύσκολο να σταθούν απέναντι σε αυτή την κυβέρνηση»

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Τζαφάρ Παναχί αξιοποιεί κάθε δημόσιο βήμα για να σχολιάσει και να καταγγείλει όσα εκτυλίσσονται στη χώρα του. Έτσι και αυτή τη φορά, η βράβευση, αντί να αποτελέσει μια στιγμή προσωπικής δικαίωσης, μετατράπηκε σε δημόσια παρέμβαση για την κατάσταση στο Ιράν. Από το βήμα, απηύθυνε ανοιχτή έκκληση προς τη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα.

«Θεωρώ καθήκον μου να καλέσω τους καλλιτέχνες και τα μέλη της παγκόσμιας κινηματογραφικής κοινότητας να μιλήσουν και να μη μείνουν σιωπηλοί. Χρησιμοποιήστε κάθε φωνή και κάθε πλατφόρμα που διαθέτετε. Καλέστε τις κυβερνήσεις σας. Ζητήστε από τις κυβερνήσεις σας να αντιμετωπίσουν αυτή την ανθρωπιστική καταστροφή, αντί να κάνουν τα στραβά μάτια», δήλωσε, σύμφωνα με το Deadline.

«Όταν κόβουν εντελώς το ίντερνετ, ξέρουμε τι ακολουθεί, γιατί αυτό σημαίνει ότι έρχεται σφαγή. Κάθε λεπτό καθυστέρησης στη διεθνή κινητοποίηση σημαίνει πως σκοτώνονται περισσότεροι αθώοι άνθρωποι»

Φυλακή, διώξεις και απαγορεύσεις

Η δημόσια στάση του Παναχί συνδέεται άμεσα με τη δική του εμπειρία καταστολής. Ο σκηνοθέτης έχει φυλακιστεί στο παρελθόν στο Ιράν και για 14 χρόνια του είχε επιβληθεί απαγόρευση εξόδου από τη χώρα.

Από τα τέλη της άνοιξης του 2023, έπειτα από αυτή τη μακρόχρονη απαγόρευση, κατάφερε για πρώτη φορά να φύγει από το Ιράν. Τους τελευταίους μήνες βρίσκεται συνεχώς στο εξωτερικό, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία.

Ωστόσο, τον Αζάρ του 1404 (Δεκέμβριος 2025), ιρανικό δικαστήριο εξέδωσε νέα ποινή ενός έτους φυλάκισης και διετή απαγόρευση εξόδου από τη χώρα, με την κατηγορία της «προπαγάνδας κατά του κράτους». Η απόφαση εκδόθηκε ερήμην, ενώ ο σκηνοθέτης βρισκόταν εκτός Ιράν.

Παρά τη νέα καταδίκη και τους πιθανούς κινδύνους που συνεπάγεται η επιστροφή του, ο Παναχί ξεκαθάρισε σε συνέντευξή του τη Δευτέρα ότι σκοπεύει να επιστρέψει στο Ιράν μετά την ολοκλήρωση της φετινής οσκαρικής περιόδου, τον Μάρτιο. Όπως τόνισε, θεωρεί καθήκον του να βρίσκεται στη χώρα του, ανεξαρτήτως των προσωπικών συνεπειών.

«Η Ισλαμική Δημοκρατία προκάλεσε ένα λουτρό αίματος για να καθυστερήσει την κατάρρευσή της. Όσοι επέζησαν αναζητούν σημάδια των αγαπημένων τους ανθρώπων μέσα σε βουνά από πτώματα»

Μιλώντας για την παρούσα κατάσταση στο Ιράν, περιέγραψε μια συνθήκη γενικευμένης βίας και απόλυτης φίμωσης.

«Όταν κόβουν εντελώς το ίντερνετ, ξέρουμε τι ακολουθεί, γιατί αυτό σημαίνει ότι έρχεται σφαγή. Κάθε λεπτό καθυστέρησης στη διεθνή κινητοποίηση σημαίνει πως σκοτώνονται περισσότεροι αθώοι άνθρωποι», δήλωσε στο TheWrap.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι σημερινές διαδηλώσεις διαφέρουν ριζικά από εκείνες των προηγούμενων ετών.

«Αυτή τη φορά όλοι έχουν βγει στους δρόμους. Όλα τα κοινωνικά στρώματα. Αν χαθεί τώρα η ελπίδα, στο μέλλον θα είναι πολύ πιο δύσκολο να σταθούν απέναντι σε αυτή την κυβέρνηση».

Ο σκηνοθέτης εξέφρασε επίσης τη βαθιά του ανησυχία για την κλιμάκωση της καταστολής.

«Η Ισλαμική Δημοκρατία, έχοντας χάσει κάθε νομιμοποίηση, καταφεύγει πλέον στα πιο βίαια εργαλεία καταστολής», δήλωσε, ενώ από το βήμα του NBR ήταν ακόμη πιο ωμός: «Η Ισλαμική Δημοκρατία προκάλεσε ένα λουτρό αίματος για να καθυστερήσει την κατάρρευσή της. Όσοι επέζησαν αναζητούν σημάδια των αγαπημένων τους ανθρώπων μέσα σε βουνά από πτώματα».

«Σήμερα, η πραγματική σκηνή δεν βρίσκεται στις οθόνες, αλλά στους δρόμους του Ιράν. Αυτό δεν είναι μεταφορά. Δεν είναι ιστορία. Δεν είναι ταινία. Είναι μια πραγματικότητα, γεμάτη σφαίρες, μέρα με τη μέρα. Ο κινηματογράφος έχει τη δύναμη να στέκεται στο πλευρό των ανυπεράσπιστων ανθρώπων. Ας σταθούμε δίπλα τους»

Ο κινηματογράφος λειτουργεί και ως ιστορική μαρτυρία.

Η ταινία It Was Just An Accident γεννήθηκε ακριβώς μέσα από αυτές τις εμπειρίες. Ο Παναχί γύρισε το φιλμ κρυφά στην Τεχεράνη, χωρίς άδεια από τις Αρχές.

Το έργο απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες και αφηγείται την ιστορία πέντε απλών Ιρανών που συναντούν έναν άνδρα τον οποίο πιστεύουν ότι ήταν ο πρώην βασανιστής τους στη φυλακή.

«Αυτό το φιλμ είναι το αποτέλεσμα της προσωπικής μου εμπειρίας και των εμπειριών αυτών των ανθρώπων που άκουσα μέσα στη φυλακή», εξήγησε σε συνέντευξή του στο BBC.

«Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε τον κινηματογράφο ως μια παρακαταθήκη στην Ιστορία, που καταγράφει όσα συμβαίνουν τώρα, για να τα δούμε ίσως σε μια άλλη εποχή, υπό διαφορετικές συνθήκες»

Μιλώντας εκ νέου για τον εγκλεισμό του, συνέδεσε άμεσα το έργο του με τις ιστορίες των συγκρατουμένων του.

«Όταν βγήκα από τη φυλακή, ήταν αδύνατο να μη σκέφτομαι τους συγκρατούμενούς μου, τις ιστορίες και τις εμπειρίες τους. Το γεγονός ότι παρέμεναν μέσα με επηρέασε τόσο, που ένιωσα πως έπρεπε να μεταφέρω αυτό το βάρος στην ταινία».

Για τον Παναχί, ο κινηματογράφος λειτουργεί και ως ιστορική μαρτυρία.

«Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε τον κινηματογράφο ως μια παρακαταθήκη στην Ιστορία, που καταγράφει όσα συμβαίνουν τώρα, για να τα δούμε ίσως σε μια άλλη εποχή, υπό διαφορετικές συνθήκες».

Παρά τη διεθνή αναγνώριση, επιμένει ότι η αλλαγή δεν μπορεί να επιβληθεί απ’ έξω.

«Αυτό που πρέπει να συμβεί, πρέπει να έρθει από μέσα από τη χώρα, από τον ίδιο τον λαό. Οι ξένες δυνάμεις μπορεί να επηρεάσουν, αλλά δεν μπορούν να κάνουν τίποτα που ο λαός δεν θεωρεί ο ίδιος αναγκαίο».

Κλείνοντας, επιστρέφει στην πραγματικότητα έξω από τις αίθουσες και τα φεστιβάλ: «Σήμερα, η πραγματική σκηνή δεν βρίσκεται στις οθόνες, αλλά στους δρόμους του Ιράν. Αυτό δεν είναι μεταφορά. Δεν είναι ιστορία. Δεν είναι ταινία. Είναι μια πραγματικότητα, γεμάτη σφαίρες, μέρα με τη μέρα. Ο κινηματογράφος έχει τη δύναμη να στέκεται στο πλευρό των ανυπεράσπιστων ανθρώπων. Ας σταθούμε δίπλα τους».