Άννα Συνοδινού: Καλύτερα παιδιά ορφανά, παρά παιδιά με ατιμασμένη μητέρα

Στις 7 Ιανουαρίου 2016 απεβίωσε στην Αθήνα, πλήρης ημερών και τιμητικών διακρίσεων, η σπουδαία ηθοποιός Άννα Συνοδινού, ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ιστορίας του ελληνικού θεάτρου κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα — προπάντων, και κατά γενική ομολογία, διέπρεψε ως τραγωδός, καθώς και σε πρωταγωνιστικούς ρόλους του κλασικού ρεπερτορίου.

Πέραν της λαμπρής καλλιτεχνικής σταδιοδρομίας της (με παρουσία και στον κινηματογράφο, την τηλεόραση και το ραδιόφωνο), η Συνοδινού διακρίθηκε επίσης στο πεδίο της διδασκαλίας (δίδαξε σε διάφορες θεατρικές σχολές) αλλά και της πολιτικής (εξελέγη κατ’ επανάληψιν βουλευτής με τη ΝΔ, ενώ ανέλαβε και καθήκοντα υφυπουργού Κοινωνικών Υπηρεσιών στην τελευταία κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή).

Η αμοργιανής καταγωγής (εκ πατρός) ηθοποιός είχε γεννηθεί στο Λουτράκι στις 21 Νοεμβρίου 1927.

Τη θεατρική σεζόν 1972-1973 είχε ανέβει στο «Βρετάνια» (από το θίασο «Ελληνική Σκηνή Άννα Συνοδινού», σε σκηνοθεσία του Γιάννη Τσιώλη και μετάφραση του Τάκη Δραγώνα) η παράσταση «Μαριάννα Πινέντα», με την Άννα Συνοδινού στον πρωταγωνιστικό ρόλο του έργου που έγραψε ο σπουδαίος ισπανός ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.

Ο πάντα φίνος Παύλος Παλαιολόγος, στη μόνιμη στήλη του που διατηρούσε στο «Βήμα», είχε γράψει τα ακόλουθα —την Κυριακή 1η Οκτωβρίου 1972— για την αείμνηστη Συνοδινού και την εν λόγω παράσταση (Libertas ήταν ο τίτλος του άρθρου του):

«Χαίρε ω χαίρε…» Για σένα ο χαιρετισμός, ελευθερία. Σε χαιρετά το κοινό απ’ την πλατεία της «Βρεταννίας». Αυτή τη φορά η ελευθερία βγαλμένη κι’ από την ομορφιά. Κάλλος, ήθος, παράστημα, τέχνη, ευγένεια ενωμένα στο πρόσωπο της Άννας Συνοδινού που, πρωταγωνίστρια στο έργο του Λόρκα «Μαριάννα Πινέντα», κεντά βελονιά-βελονιά το λάβαρο της ελευθερίας.

Δεν παίζει απλώς ένα ρόλο. Ζη το ρόλο της η καλλιτέχνις. Παράπλευρός της και σε ανάλογα μ’ αυτήν διαμετρήματα ο Θάνος Κωτσόπουλος. Αλλά είναι τάχα κριτική, όταν ψάλλης τον ύμνο της Ελευθερίας;

Σκηνικό ποίημα του Ισπανού συγγραφέα.

Και τότε, όπως τώρα, άρνηση της ελευθερίας στην Ισπανία.

Στην παρανομία η Μαριάννα, κεντά το λάβαρο της Libertas, με τα κρινοδάχτυλά της.

Αρχόντισσα της Ανδαλουσίας, «γιασεμί και ρόδο της Γρανάδας». Ωραία τη θέλει ο συγγραφέας. Ωραία η Άννα. Μαζί μ’ αυτό τέχνη και πίστη η σπονδή της στο ναό της ελευθερίας, όπου ιερουργεί.

Η γυναικεία απαλότητα και στη Μαριάννα του Λόρκα, αλλά και η αγωνίστρια που ξέρει να παραδίνη στο δήμιο το λαιμό. Τυραννία διψούν οι Ισπανοί θεοί. Ελευθερία διψούν οι πολίτες της χώρας. Όχι, δεν θα καμφθή η Άννα – Μαριάννα. Απειλές και βασανιστήρια δεν θα την κάνουν να προδώση τους συνωμότες.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.10.1972, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Αγέρωχη Αντιγόνη, ρωτά άφοβα τους ισχυρούς: «Ποιος δίνει διαταγές στην Ισπανία; Τι έγκλημα έχω κάνει; Γιατί να με σκοτώσουν;»

Στερεότυπη σε όλες τις χώρες και σε όλους τους αιώνες η απάντηση της βίας: Σε σκοτώνουν, γιατί κέντησες το λάβαρο της Λευτεριάς, Μαριάννα.

Δεν της λείπει η δυνατότητα να μη στερήση από τα παιδιά τη μητέρα τους. Πότε τάχα λείπουν τέτοιες ευκαιρίες; Θα την έσωζε μια δήλωση, μια κατάδοση, μια ερωτική προσφορά στο δικαστή της. Καλύτερα όμως παιδιά ορφανά, παρά παιδιά με ατιμασμένη μητέρα. «Καμμιά καρδιά δεν πρέπει να αγοραστή».

Ούτε θ’ αγοραστή, ούτε θα δειλιάση η Μαριάννα. Έρχονται και οι στιγμές τού «νυν η ψυχή μου τετάρακται». Δεν κρατούνε όμως. Με αξιοπρέπεια θα βαδίση στο δήμιό της. Δόστε της μόνο καιρό να μη φύγη «άφκιαχτη κι’ αστόλιστη» απ’ τη ζωή. Να φορέση τα χρυσαφικά, να περάση το τριαντάφυλλο στ’ αυτί, να μπήξη στα μαλλιά τη χτένα της, να ρίξη στο κεφάλι τη λευκή μαντήλα. Κι’ έτσι να είναι πιο όμορφη από την ομορφιά, καθώς θα την ανεβάζουν στο ικρίωμα.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 1.10.1972, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Όλα για σένα, Ελευθερία. Για να μη σβήση, Λευτεριά, η φλόγα σου προσφέρομαι θυσία».

Την ύστατη εκείνη στιγμή της δεν νιώθει απλώς σαν μια γυναίκα που αγωνίζεται για την ελευθερία. Νιώθει να είναι αυτή η ίδια η ελευθερία. Ακούστε την: «Στον κόσμο, πάνω απ’ όλα ν’ αγαπάς τη Λευτεριά· μα εγώ είμαι η ίδια η Λευτεριά…»

Σ’ αυτήν δίνει το αίμα της που είναι, Λευτεριά, «δικό σου αίμα και αίμα όλων των ανθρώπων».

Το Libertas που κέντησε η ίδια υψώνεται στη σκηνή την ώρα που η Μαριάννα βαδίζει στο θάνατο.

«Μέρα γεμάτη θλίψη στη Γρανάδα. Κλαίνε κι’ οι πέτρες της ακόμα». Κλαμμένη κι’ η Άννα, όταν την αποθεώνη το κοινό — φόρος τιμής στην πρωταγωνίστρια που ξέρει να συνδυάζη υπερηφάνεια, τέχνη και γοητεία.