Η γήρανση είναι μια διαδικασία που μας αφορά όλους. Πόσοι από εμάς, όμως, μπορούν να περιγράψουν με σαφήνεια τι συμβαίνει στο σώμα μας καθώς γερνάμε; Γιατί μια εμπειρία αναπόφευκτη και καθολική, είναι εκπληκτικά μυστηριώδης.
Οι καθημερινές επιλογές έχουν άμεσο αντίκτυπο στη βιολογική ηλικία του σώματος
Πρόκειται για μια σύνθετη, φυσιολογική διαδικασία που χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή φθορά των λειτουργιών του οργανισμού με την πάροδο του χρόνου. Μια αναπόφευκτη βιολογική πορεία που μειώνει την ικανότητα του σώματος να προσαρμόζεται στο περιβάλλον και να επιδιορθώνει τις βλάβες του.
Καθώς γερνάμε
Συμβαίνει επειδή τα κύτταρά μας δεν μπορούν να ανανεώνονται για πάντα. Τα βλαστοκύτταρα είναι οι «επισκευαστές» του οργανισμού. Καθώς γερνάμε, εξαντλούνται ή πέφτουν σε κατάσταση γήρανσης, σταματώντας να διαιρούνται και αρχίζοντας να εκκρίνουν τοξικές ουσίες.
Όμως, αν και το βιολογικό ρολόι χτυπάει για όλους, δεν χτυπάει με τον ίδιο ρυθμό. Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο στη μακροζωία. Η διατροφή, η άσκηση, το κάπνισμα και ο ύπνος αποτελούν σημαντικούς παράγοντες. Το ίδιο και η έκθεση σε τοξίνες αλλά και το άγχος.
Μια εκτενής αναφορά του Πανεπιστημίου Stanford επιχειρεί μια χαρτογράφηση των μοριακών αλλαγών που ορίζουν τη διαδικασία της γήρανσης. Το κεντρικό συμπέρασμα είναι σαφές: είναι μια εξαιρετικά πολύπλοκη, δυναμική και συχνά απότομη βιολογική διαδικασία που μετατρέπει έναν ανθεκτικό οργανισμό σε ένα σύστημα με αυξημένη ευπάθεια σε ασθένειες.
Μπορούν οι επιλογές του τρόπου ζωής μας να επηρεάσουν τον τρόπο που γερνάμε;
Μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις που είναι γνωστό ότι παρατείνουν τη διάρκεια ζωής –τουλάχιστον στα ζώα, και πιθανώς και στους ανθρώπους– είναι ο περιορισμός της τροφής. Έχει αποδειχθεί επανειλημμένα σε πολλά είδη ότι η μείωση της πρόσληψης τροφής, χωρίς να προκαλείται υποσιτισμός, παρατείνει τόσο τη μέση όσο και τη μέγιστη διάρκεια ζωής και καθυστερεί την εμφάνιση της γήρανσης.
Η ακριβής βέλτιστη διατροφή πιθανώς διαφέρει ανάλογα με το είδος, αλλά η γενικότερη αρχή ότι οι περίοδοι θερμιδικού περιορισμού και νηστείας είναι ευεργετικές για τη μακροζωία φαίνεται να είναι αρκετά καθολική.
Η άσκηση είναι μια άλλη παγιωμένη πρακτική. Έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τη μέση διάρκεια ζωής.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο ανοιχτό ερώτημα στην έρευνα
Ακόμα δεν έχει γίνει κατανοητό πλήρως το σύνολο των μηχανισμών που ρυθμίζουν τη γήρανση, ούτε πώς οι επιστήμονες μπορούν να παρέμβουν με τρόπους που να μπορούν να εφαρμοστούν στον άνθρωπο. Αυτή είναι η βασική πρόκληση.
«Στο εργαστήριό μας, επικεντρωνόμαστε στη βασική έρευνα – στην ανακάλυψη νέων μηχανισμών που καθοδηγούν τη γήρανση. Μια κατεύθυνση που μας ενθουσιάζει ιδιαίτερα είναι η συνεχής καταγραφή των ζώων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Καταγράφοντας την πλήρη δυναμική της γήρανσης, αντί να λαμβάνουμε στιγμιότυπα σε καθορισμένα χρονικά σημεία, ίσως καταφέρουμε να εντοπίσουμε νέα στάδια της ζωής που έχουν παραληφθεί ή να βρούμε σημεία παρέμβασης που θα μπορούσαν να μετατοπίσουν ένα άτομο από τη μία πορεία γήρανσης, σε μια άλλη (…)», δηλώνει η Anne Brunet, κάτοχο της έδρας Michele και Timothy Barakett και καθηγήτρια γενετικής στη Ιατρική Σχολή.