Ο πόλεμος στο Ιράν δεν αφορά μονάχα την βιομηχανία πετρελαίου, αλλά την παγκόσμια οικονομία

Την Κυριακή, ξέσπασε πυρκαγιά σε ένα κέντρο δεδομένων στο Ντουμπάι που ανήκει στην Amazon Web Services όπως σημειώνει το Foreign Policy, όπου η εγκατάσταση χτυπήθηκε από ένα αντικείμενο, πιθανώς θραύσμα από drone από το Ιράν που αναχαιτίστηκε από την αεροπορική άμυνα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Το περιστατικό, πιθανώς το πρώτο στην ιστορία όπου το κέντρο δεδομένων cloud μιας μεγάλης εταιρείας υπέστη ζημιές σε πόλεμο, είναι ενδεικτικό του άνευ προηγουμένου χαρακτήρα της σύγκρουσης που εξελίσσεται σήμερα στη Μέση Ανατολή. Μακριά από μια ακόμη πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, αυτή είναι η πρώτη σύγκρουση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο που επηρεάζει άμεσα πόλεις και εγκαταστάσεις που λειτουργούν ως κόμβοι στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία.

Οι ηγέτες των ΗΠΑ και του Ισραήλ περίμεναν μια ισχυρή αντίδραση από το Ιράν όταν ξεκινούσαν τις πολεμικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, το Ιράν προχώρησε γρήγορα πέρα από την αντίποινα εναντίον των αμερικανικών και ισραηλινών δυνάμεων και επέλεξε να εξωτερίκευσει τον πόνο του πολέμου χτυπώντας πολιτικούς στόχους και στα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).

Τις τελευταίες ημέρες, ιρανικά drones και βαλλιστικοί πυραύλοι φέρονται να έχουν χτυπήσει πετρελαϊκές πλατφόρμες, διυλιστήρια, αεροδρόμια, λιμάνια, ξενοδοχεία και εμπορικά πλοία. Με την επιλογή αυτών των στόχων, το Ιράν κάνει μια τολμηρή κίνηση: χρησιμοποιεί φθηνά drones και βαλλιστικούς πυραύλους για να επιτεθεί στις χώρες που υπήρξαν οι πιο αποτελεσματικοί υποστηρικτές της διπλωματίας από την ανάληψη της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ.

Ο πόλεμος έχει πλήξει κάθε πτυχή της οικονομίας.

Το Ιράν χρησιμοποιεί τις μοναρχίες του Κόλπου ως αντίβαρο στο Ισραήλ

Οι ηγέτες του Κόλπου προσπάθησαν επανειλημμένα να χρησιμοποιήσουν την επιρροή τους στο Οβάλ Γραφείο για να αποτρέψουν τις Ηνωμένες Πολιτείες από έναν πόλεμο εναντίον του Ιράν και να τις οδηγήσουν προς μια νέα πυρηνική συμφωνία.

Οι ηγέτες του Κόλπου καταδίκασαν τις επιθέσεις του Ιράν. Ο Ανουάρ Γκαργκάς, βασικός αρχιτέκτονας της εξωτερικής πολιτικής των ΗΑΕ, προειδοποίησε ότι οι επιθέσεις εναντίον των κρατών του Κόλπου επιβεβαίωσαν «την άποψη όσων θεωρούν το Ιράν ως την κύρια πηγή κινδύνου στην περιοχή και το πυραυλικό του πρόγραμμα ως συνεχή παράγοντα αστάθειας». Προέτρεψε το Ιράν να «συνέλθει» πριν η περιοχή βυθιστεί σε μια βαθύτερη κρίση.

Οι επιθέσεις του Ιράν θα μπορούσαν να ωθήσουν τα κράτη του Κόλπου να εμπλακούν στη σύγκρουση, ανοίγοντας τον εναέριο χώρο τους στις αμερικανικές δυνάμεις και ακόμη και συμμετέχοντας σε επιχειρήσεις κατά στόχων στο Ιράν. Προς το παρόν, οι αναφορές υποδηλώνουν ότι οι ηγέτες του Κόλπου, ανίκανοι να ανεχθούν τις αυξανόμενες οικονομικές αναταραχές, πιέζουν την κυβέρνηση Τραμπ να επιδιώξει κατάπαυση του πυρός.

Αξίζει να σημειωθεί πως τα κράτη αυτά διατηρούν άριστες σχέσεις με τις ΗΠΑ, έχουν υποσχεθεί τρισεκατομμύρια επενδύσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες και διατηρούν από τυπικές μέχρι άριστες σχέσεις με το Ισραήλ.

Το Burj Al Arab είναι από τα πιο γνωστά μέρη του Ντουμπάι που χτυπήθηκε με την φωτιά να καλύπτει προσωρινά από τον πρώτο μέχρι τον έκτο όροφο.

Τα κράτη του Κόλπου απώλεσαν άμεσα το αίσθημα προστασίας από τις ΗΠΑ

Την τελευταία εικοσιπενταετία, τα κράτη του Κόλπου έχουν αναδειχθεί σε οικονομικές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής και σημαντικούς παράγοντες στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό χάρη στη σταθερότητα και την ασφάλεια που υποσχέθηκαν οι ηγέτες τους και εγγυήθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διατηρούν στρατιωτικές βάσεις σε όλα τα κράτη του Κόλπου εκτός από το Ομάν.

Όμως, όταν τα πρώτα ιρανικά drones διείσδυσαν στις αεροπορικές άμυνες του Κόλπου, κατέστρεψαν την πρόσοψη της ασφάλειας της περιοχής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσαν έναν πόλεμο που υπονόμευσε την ασφάλεια όλων των εταίρων τους στην περιοχή και εξακολουθούν να φαίνονται ανίκανες να προστατεύσουν τα κράτη του Κόλπου από τις αντιδράσεις.

Τη Δευτέρα, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων Μοχάμεντ μπιν Ζαέντ Αλ Ναχάν περπάτησε στο εμπορικό κέντρο Dubai Mall σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει τους ανήσυχους κατοίκους και τους εγκλωβισμένους τουρίστες. Αυτός και οι ομόλογοί του ηγέτες του Κόλπου θα πρέπει να κάνουν πολλά περισσότερα για να καθησυχάσουν τις πολυεθνικές και τους επενδυτές σχετικά με τη βιωσιμότητα του οικονομικού μοντέλου του Κόλπου.

Οι εικόνες των λαμπερών ουρανοξυστών στο Ντουμπάι, τη Ντόχα του Κατάρ και το Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας έχουν γίνει οικείες. Αλλά αυτά είναι μόνο τα πιο ορατά παραδείγματα της οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής. Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία του Κόλπου στην παγκόσμια οικονομία, πρέπει να παρακολουθήσει τις ροές των εμπορευμάτων, των αγαθών, των υπηρεσιών, του κεφαλαίου και των ανθρώπων, εκεί που ο πόλεμος αποκτά παγκόσμια διάσταση.

Οι άμεσες επιπτώσεις

Η πιο προφανής επίπτωση είναι η διακοπή των εξαγωγών ενέργειας και πετροχημικών προϊόντων. Παρότι υπάρχει εμπειρία στην αποτίμηση του γεωπολιτικού κινδύνου, ένας παρατεταμένος πόλεμος στον Περσικό Κόλπο θα καταστρέψει όλα τα σχετικά μοντέλα.

Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας δεδομένων Kpler, περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εφοδιασμού σε αργό πετρέλαιο, μεθανόλη και λιπάσματα, καθώς και περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και των παραγώγων φυσικού αερίου, όπως το βουτάνιο και το προπάνιο, εξάγονται μέσω του Στενού του Ορμούζ.

Η τιμολογιακή αναταραχή που θα συνοδεύσει τις παρατεταμένες διακοπές αυτών των εξαγωγών θα είναι σημαντική. Προς το παρόν, η αύξηση των τιμών της ενέργειας είναι μέτρια, γεγονός που πιθανώς αντανακλά την προσδοκία των εμπόρων ότι ο πόλεμος θα είναι σύντομος.

Εάν οι τιμές παραμείνουν υψηλές για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυτό θα αποτελέσει ευνοϊκό παράγοντα για τη Ρωσία, η οποία θα μπορούσε επίσης να αναλάβει μερίδιο αγοράς από τους προμηθευτές του Κόλπου στην βασική της αγορά ενέργειας, την Κίνα.

Καπνός από το λιμάνι Jebel Ali.

Το Ντουμπάι ως ένα παγκόσμιο διαμετακομιστικό κέντρο για τη ναυτιλία

Τα περισσότερα πλοία που διέρχονται από το στενό του Ορμούζ δεν είναι πετρελαιοφόρα ή μεταφορείς υγροποιημένου φυσικού αερίου, αλλά πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που συνδέουν τις οικονομίες του Κόλπου με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εισέβαλαν στο Ιράκ το 2003, η ετήσια διακίνηση στο λιμάνι Jebel Ali του Ντουμπάι ήταν ισοδύναμη με περίπου 5 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια.

Από τότε, η διακίνηση έχει τριπλασιαστεί, καθιστώντας το Jebel Ali ένα από τα 10 πιο ενεργά λιμάνια εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, με μεγαλύτερη αξιοποίηση από οποιοδήποτε άλλο λιμάνι στις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Ευρώπη, με συνδέσεις σε περισσότερα από 150 λιμάνια παγκοσμίως.

Το λιμάνι αποτελεί κινητήριο δύναμη της παγκοσμιοποίησης, όπως αποδεικνύεται ιδιαίτερα από την επέκταση των κινεζικών εξαγωγών. Σήμερα, η ελεύθερη ζώνη του Jebel Ali φιλοξενεί περισσότερες από 500 κινεζικές εταιρείες, αριθμός που έχει διπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια. Εάν ένας αφρικανός κατασκευαστής προμηθεύεται ένα μηχάνημα από έναν κινεζικό προμηθευτή, είναι πολύ πιθανό αυτό να μεταφερθεί μέσω του Jebel Ali.

Πολλές πτήσεις ακόμα και από το Βιετνάμ με ενδιάμεσους σταθμούς την Ντόχα και το Ντουμπάι ακυρώθηκαν.

Αεροπορικές μεταφορές προσώπων και αγαθών

Παράλληλα με τις παγκόσμιες ναυτιλιακές μεταφορές, τα κράτη του Κόλπου έχουν αναδειχθεί και σε κόμβο για τις παγκόσμιες αεροπορικές μεταφορές. Τα αεροδρόμια της περιοχής, ιδίως του Ντουμπάι και της Ντόχα, συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο πολυσύχναστων και καλύτερα συνδεδεμένων στον κόσμο. Τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε ακτίνα οκτώ ωρών πτήσης από αυτούς τους κόμβους.

Εκτός από την επιβατική κίνηση, τα αεροδρόμια του Κόλπου αποτελούν επίσης ζωτικούς κόμβους για τις αεροπορικές μεταφορές εμπορευμάτων, διαχειριζόμενα περίπου το 10% του παγκόσμιου όγκου.

Η αύξηση των ροών ενέργειας και αγαθών που διέρχονται από τις οικονομίες του Κόλπου απαιτούσε την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών της περιοχής, ο οποίος περιλαμβάνει πλέον έναν παγκοσμίως ανταγωνιστικό και συστημικά σημαντικό τραπεζικό τομέα.

Οι χώρες του Κόλπου, διασυνοριακές πληρωμές και το εμπόριο χρυσού

Το σύνολο των καταθέσεων των εμπορικών τραπεζών στον Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου -ΣΣΚ έφτασε τα 2,3 τρισ. δολάρια πέρυσι, περίπου στο ίδιο επίπεδο με το σύνολο των καταθέσεων στην Ιταλία. Ωστόσο, σε αντίθεση με την Ιταλία, ένα σημαντικό μέρος αυτών των καταθέσεων ανήκει σε μη κατοίκους. Στο Κατάρ, περίπου το ένα πέμπτο των καταθέσεων ανήκει σε άτομα εκτός της χώρας. Στα ΗΑΕ, το ποσοστό αυτό είναι περίπου το ένα δέκατο.

Το Ντουμπάι είναι επίσης κέντρο για μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ανταλλακτήρια που επεξεργάζονται εμβάσματα, για τους μετανάστες εργαζόμενους στον Κόλπο και για τους μετανάστες εργαζόμενους που πραγματοποιούν διασυνοριακές πληρωμές μεταξύ χωρών της Αφρικής και της Ασίας. Η πόλη διαχειρίζεται επίσης το 15% του παγκόσμιου εμπορίου χρυσού. Αυτό καθιστά το Ντουμπάι σημαντικό για οικονομίες με ανεπαρκή τραπεζική κάλυψη από τη Νότια Ασία έως την Αφρική.

Η άνοδος των εξελιγμένων εμπορικών τραπεζών στον ΣΣΚ έχει επίσης διευκολύνει τη ροή διεθνών κεφαλαίων μέσω της περιοχής. Ενώ οι κεφαλαιαγορές της περιοχής παραμένουν μικρές, πόλεις όπως το Ντουμπάι, το Αμπού Ντάμπι και η Ντόχα διαδραματίζουν υπερβολικά μεγάλο ρόλο ως προορισμοί για επενδύσεις από άτομα με υψηλή καθαρή θέση από βασικές γεωγραφικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, της Ευρώπης, της Κεντρικής Ασίας και της Αφρικής.

Τίποτα δεν συμβολίζει αυτόν τον μοναδικό ρόλο περισσότερο από το γεγονός ότι ακόμη και ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει άμεσα συμφέροντα στην αγορά ακινήτων του Ντουμπάι. Το Trump International Hotel and Tower, το πρώτο από μια σειρά έργων που σχεδιάζει η Trump Organization στην περιοχή, βρίσκεται υπό κατασκευή στο Ντουμπάι.

Βάσεις των ΗΠΑ και θέσεις του Ιράν που χτυπήθηκαν.

Παγκόσμιο οικονομικό πλήγμα σε πολλούς τομείς

Ενώ επιδιώκουν να προσελκύσουν ξένο κεφάλαιο, τα κράτη του Κόλπου έχουν επίσης προωθήσει τους γεωπολιτικούς τους στόχους αξιοποιώντας τις άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό. Τα επτά κύρια κρατικά επενδυτικά ταμεία της περιοχής αντιπροσώπευαν το 43% του συνόλου του κεφαλαίου που επενδύθηκε από κρατικούς επενδυτές σε παγκόσμιο επίπεδο το 2025, με συνολικές εκροές ύψους 126 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ανάμεσά τους μια σημαντική επένδυση της Qatar Investment Authority στην επενδυτική εταιρεία του Τζάρεντ Κούσνερ.

Ο πόλεμος θέτει σε κίνδυνο όλες αυτές τις ροές. Η παραγωγή έχει διακοπεί σε βασικές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η κυκλοφορία πλοίων μέσω του Στενού του Ορμούζ ήταν μόλις το ένα πέμπτο των κανονικών επιπέδων την Κυριακή. Περισσότερο από το 70% όλων των πτήσεων προς τα ΗΑΕ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν παρέμειναν ακυρωθείσες μέχρι τη Δευτέρα.

Οι τιμές των μετοχών στο Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία έχουν υποχωρήσει, ενώ τα χρηματιστήρια στα ΗΑΕ και το Κουβέιτ έχουν αναστείλει τις συναλλαγές. Η αγορά χρυσού στο Ντουμπάι έχει υποστεί πλήγμα.

Όπως στο Β Παγκόσμιο Πόλεμο

Δεδομένων των σποραδικών ανακοινώσεων για αποσπασματικά μέτρα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει σχέδιο για τη διαχείριση των πολυάριθμων κλυδωνισμών που διαφαίνονται στον ορίζοντα, πόσο μάλλον μια σαφή κατανόηση του πώς θα εκδηλωθούν αυτοί οι κλυδωνισμοί εάν ο πόλεμος συνεχιστεί τις επόμενες εβδομάδες.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ενημέρωσε τους δημοσιογράφους ότι η κυβέρνηση θα λάβει μέτρα για να «μετριάσει» την αύξηση των τιμών της ενέργειας. Επιπλέον, επέμεινε ότι το ζήτημα ήταν «αναμενόμενο».

Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα προσφέρει ασφάλιση πολιτικού κινδύνου για «ναυλωτές, πλοιοκτήτες και βασικούς παρόχους θαλάσσιας ασφάλισης» μέσω της International Development Finance Corporation.

Η τελευταία φορά που η αμερικανική κυβέρνηση κινητοποίησε ασφαλιστικά προϊόντα για να υποστηρίξει τη ναυτιλία σε παγκόσμια κλίμακα ήταν ένα πρόγραμμα που υλοποιήθηκε από την War Shipping Administration κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Εγκλωβισμένοι από τον Κόλπο κατεβαίνουν στη Βουλγαρία.

H αμερικανική πολιτική που ξεχάστηκε

Σκεπτόμενος την άνοδο του διεθνούς εμπορίου και των διεθνών χρηματοοικονομικών συναλλαγών, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντροου Γουίλσον δήλωσε κάποτε ότι «οι επιπτώσεις του πολέμου δεν μπορούν πλέον να περιορίζονται στις περιοχές των μαχών» και επέμεινε ότι «οτιδήποτε γίνεται για να διαταράξει τη ζωή ολόκληρου του κόσμου πρέπει πρώτα να δοκιμαστεί στο δικαστήριο της παγκόσμιας κοινής γνώμης πριν να επιχειρηθεί».

Οι αγορές και τα δίκτυα που στήριξαν την παγκοσμιοποίηση αναπτύχθηκαν σε ένα μεταπολεμικό περιβάλλον, στο οποίο οι στρατιωτικές συγκρούσεις πάντα λάμβαναν χώρα μακριά από τα μεγάλα κέντρα. Οι πόλεμοι των ΗΠΑ στην Κορέα, το Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν δεν έθεσαν σε κίνδυνο την παγκόσμια οικονομία.

Οι σημερινοί αμερικανοί πολιτικοί φαίνεται να έχουν ξεχάσει την προειδοποίηση του Γουίλσον. Όταν ο Τραμπ ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο, εξέθεσε τους εταίρους του στον Κόλπο σε άνευ προηγουμένου επιθέσεις και, με τη σειρά του, διατάραξε τις ροές που αποτελούν τη ζωτική δύναμη της παγκόσμιας οικονομίας.