Χιονοστιβάδες: Τι αλλάζει με την κλιματική κρίση

Κάθε χρόνο, περίπου 100 άνθρωποι στην Ευρώπη χάνουν τη ζωή τους κάτω από τεράστιες μάζες χιονιού, πάγου και βράχων που κατρακυλούν ξαφνικά σε πεζοπόρους και σκιέρ.

Μια μικρή διαταραχή – μια ριπή ανέμου ή η ολίσθηση ενός σνόουμπορντ – μπορεί να πυροδοτήσει μια φονική χιονοστιβάδα, ανάλογα με τη δομή του χιονιού, την κλίση της πλαγιάς και τις καιρικές συνθήκες.

Οι ειδικοί συγκρίνουν τον κίνδυνο με μια πλημμύρα: δεν αρκεί μόνο να γνωρίζεις την πιθανότητά της, πρέπει να κατανοήσεις και τη δύναμη της καταστροφής που μπορεί να φέρει.

Κάθε χρόνο, περίπου 100 άνθρωποι πεθαίνουν σε χιονοστιβάδες στην Ευρώπη

«Ο κίνδυνος χιονοστιβάδας στις Ευρωπαϊκές Άλπεις αφορά σήμερα κυρίως τους ορειβάτες που προκαλούν οι ίδιοι χιονοστιβάδες», δήλωσε ο Νίκολας Έκερτ, κλιματολόγος ειδικευμένος στους κινδύνους των βουνών στο Université Grenoble Alpes. «Ωστόσο, τέτοιες τυχαίες χιονοστιβάδες αποτελούν μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού αριθμού χιονοστιβάδων».

Πόσο επικίνδυνες είναι οι χιονοστιβάδες

Τα επίπεδα κινδύνου χιονοστιβάδας είναι ιδιαίτερα υψηλά μετά από έντονες χιονοπτώσεις, και οι καιρικές συνθήκες νωρίτερα το χειμώνα μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές για την αντοχή του χιονιού.

«Οι περιορισμένες χιονοπτώσεις στις αρχές της σεζόν μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία επίμονων αδύναμων στρωμάτων μέσα στο χιόνι», δήλωσε ο Γιάκομο Στραπατσόν, γιατρός στο Ινστιτούτο Ορεινής Επείγουσας Ιατρικής. «Όταν αυτά τα αδύναμα στρώματα θαφτούν κάτω από τις επόμενες χιονοπτώσεις, μπορούν να δημιουργήσουν εξαιρετικά ασταθείς συνθήκες που ευνοούν τις χιονοστιβάδες που προκαλούνται από τον άνθρωπο».

Οι ειδικοί λένε ότι ο κίνδυνος επιτείνεται επειδή πολλοί άνθρωποι που ασχολούνται με χειμερινά σπορ για αναψυχή δεν είναι εξοικειωμένοι με τα δελτία προειδοποίησης και δεν προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους αναλόγως.

100 νεκροί σε χιονοστιβάδες στην Ευρώπη

Κάθε χρόνο, περίπου 100 άνθρωποι πεθαίνουν σε χιονοστιβάδες στην Ευρώπη – μια τάση που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, παρέμεινε σε γενικές γραμμές σταθερή τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Οι θάνατοι μειώθηκαν ελαφρώς το 2023-24, όταν έχασαν τη ζωή τους 87 άτομα, και ξανά το 2024-25, όταν έχασαν τη ζωή τους 70 άτομα. Οι Ευρωπαϊκές Υπηρεσίες Προειδοποίησης Χιονοστιβάδων (EAWS) είχαν ήδη καταγράψει 99 θανάτους μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου 2026.

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η έκθεση σε χιονοστιβάδες έχει αυξηθεί με την αύξηση του αριθμού των σκιέρ εκτός πίστας, οι οποίοι εκτίθενται σε μεγαλύτερο κίνδυνο από όσους βρίσκονται σε ελεγχόμενες πίστες. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή δεν έχει οδηγήσει σε αύξηση των θανάτων, καθώς έχει αντισταθμιστεί από καλύτερες προειδοποιήσεις, εξοπλισμό ασφαλείας και, τα τελευταία χρόνια, σταθερές συνθήκες χιονιού.

«Συνολικά, έχουμε παρατηρήσει μια μικρή μείωση στον ετήσιο αριθμό των θανάτων, παρά τη μαζική αύξηση του αριθμού των ημερών σκι που πραγματοποιούνται στην Ελβετία», δήλωσε ο Κερτ Βίνκλερ, επιστήμονας στο Ινστιτούτο Έρευνας Χιονιού και Χιονοστιβάδων στην Ελβετία. «Αυτή η μαζική μείωση του κινδύνου δεν μπορεί να εξηγηθεί από την κλιματική αλλαγή. Άλλοι παράγοντες, όπως οι ταχύτερες επιχειρήσεις διάσωσης και οι καλύτερες προβλέψεις χιονοστιβάδων, φαίνεται να είναι πολύ πιο σημαντικοί».

Φταίει η κλιματική αλλαγή;

Τα χιονοδρομικά κέντρα σε ολόκληρη την ήπειρο έχουν αρχίσει να κλείνουν λόγω έλλειψης χιονιού, με το ήμισυ των 2.200 χιονοδρομικών κέντρων της Ευρώπης να προβλέπεται ότι θα αντιμετωπίσουν «πολύ υψηλό κίνδυνο» όσον αφορά την παροχή χιονιού, εάν η υπερθέρμανση του πλανήτη φτάσει τους 2 °C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα. Μελέτες υποδηλώνουν ότι η κλιματική αλλαγή θα κάνει τις χιονοστιβάδες μικρότερες και λιγότερο συχνές, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας λιώνει το χιόνι και συντομεύει τη σεζόν.

«Ωστόσο, λόγω της μεγαλύτερης ικανότητας συγκράτησης νερού του θερμότερου αέρα, τα φαινόμενα έντονης χιονόπτωσης ενδέχεται να αυξηθούν σε ένταση, ιδίως σε μεγάλα υψόμετρα», δήλωσε ο Ελίας Ζούμπλερ από την Ελβετική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας. «Οι προβλέψεις του μοντέλου δείχνουν μια γενική μείωση της συχνότητας των φαινομένων έντονης χιονόπτωσης, αλλά είναι πιθανή η εντατικοποίησή τους, ιδίως σε μεγάλα υψόμετρα και κατά τη διάρκεια του χειμώνα».

Μια τέτοια αύξηση των χιονοστιβάδων σε υψηλά υψόμετρα θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο για τους σκιέρ, οι οποίοι αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των θανάτων, και τους ορειβάτες. Η κλιματική αλλαγή είναι επίσης πιθανό να οδηγήσει σε αύξηση του ποσοστού των χιονοστιβάδων με υγρό και πυκνό χιόνι, το οποίο έχει μεγαλύτερη δύναμη.