Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΒ’)

Ένα σημαντικό γεγονός που έλαβε χώρα στην Κύπρο σε όχι ιδιαίτερα μεγάλη χρονική απόσταση από τον περίφημο Πανηγυρικό (θυμίζουμε ότι ολοκληρώθηκε πιθανότατα το 380 π.Χ.), ο θάνατος του βασιλιά της Σαλαμίνας Ευαγόρα περί το 374 π.Χ., ήταν εκείνο που ώθησε τον Ισοκράτη στη συγγραφή των λεγόμενων Κυπριακών (Κυπρίων) λόγων, οι οποίοι τον συνδέουν με την εκεί βασιλική δυναστεία. Οι λόγοι αυτοί, τρεις τον αριθμόν, επιγράφονται Ευαγόρας, Προς Νικοκλέα και Νικοκλής ή Κύπριοι.

Ο πρώτος εξ αυτών, γραμμένος περί το 365 π.Χ., είναι ένα εγκώμιο –σε πεζό μάλιστα και όχι σε ποιητικό ή έμμετρο λόγο, ο οποίος ήταν μέχρι τότε το αποκλειστικό μέσο για τη σύνθεση επαίνων– του αποθανόντος Ευαγόρα, ένας φόρος τιμής από πλευράς Ισοκράτη προς τον ισχυρό άρχοντα και φίλο του. Στο πρόσωπό του προβάλλεται εμφανώς το πρότυπο του ιδεώδους μονάρχη, εκείνου που θα μπορούσε –κατά την αντίληψη του Ισοκράτη– να συνενώσει τους Έλληνες. Το μεταθανάτιο αυτό εγκώμιο είναι όμως ταυτόχρονα και μια παραίνεση για ευδοκίμηση προς το γιο και διάδοχο του Ευαγόρα, τον Νικοκλή, μια υπόδειξη για το πού θα μπορούσε να τον οδηγήσει η φιλοσοφία, την οποία είχε διδαχθεί από τον ίδιον τον Ισοκράτη, εφόσον έμενε πιστός σε αυτήν.

Στον Προς Νικοκλέα λόγο του ο Ισοκράτης παραθέτει διδαχές και απευθύνει παραινέσεις προς το νεαρό βασιλόπουλο αναφορικά με την άσκηση του υψηλού αξιώματός του, τα καθήκοντά του και τις εν γένει προϋποθέσεις της χρηστής διακυβέρνησης. Στο προοίμιο του λόγου αναφέρονται χαρακτηριστικά τα εξής: ηγησάμην δ’ αν γενέσθαι ταύτην καλλίστην δωρεάν και χρησιμωτάτην και μάλιστα πρέπουσαν εμοί τε δούναι και σοι λαβείν, ει δυνηθείην ορίσαι ποίων επιτηδευμάτων ορεγόμενος και τίνων απεχόμενος άριστ’ αν και την πόλιν και την βασιλείαν διοικοίης («Εγώ όμως ενόμισα ότι η πιο ωραία και πάρα πολύ χρήσιμη δωρεά, που ταιριάζει κατ’ εξοχήν και εις εμένα να την προσφέρω και εις σε να την δεχθής, θα ήτο αν ημπορούσα να ορίσω ποίας ασχολίας εάν επιθυμής και από ποίας πράξεις εάν απέχης θα ημπορούσες άριστα να διοικής και την πόλιν και να διαχειρίζεσαι την βασιλικήν εξουσίαν», μτφρ Μ. Πρωτοψάλτης).

Ο τελευταίος από τους Κυπριακούς λόγους του Ισοκράτη, ο Νικοκλής ή Κύπριοι, είναι στην ουσία μια πραγματεία περί της ιδανικής μοναρχίας, σύμφωνα ασφαλώς με το πνεύμα της εποχής εκείνης. Ο ίδιος ο Νικοκλής, ο νεαρός άρχοντας και άλλοτε μαθητής του Ισοκράτη, εμφανίζεται εδώ να απευθύνεται στους επιφανέστερους των υπηκόων του απευθύνοντας παραινέσεις, υπενθυμίζοντας υποχρεώσεις και ζητώντας υπακοή και πρόθυμη συνεργασία.

*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, έκδοση έργων του Ισοκράτη, στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι λόγοι «Ευαγόρας» και «Προς Νικοκλέα» (επιμέλεια Νικολάου Ι. Ζαφειρίου, εκδόσεις Πέτρου Δημητράκου Α.Ε., Αθήνα, 1940).

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Α’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Β’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Γ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Δ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ε’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΣΤ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ζ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Η’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Θ’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος Ι’)

Ισοκράτης: Η παιδεία ως δύναμη του λόγου (Μέρος ΙΑ’)