Όταν οι CEOs μπαίνουν στην πολιτική, η δημοκρατία πετιέται απ’ το παράθυρο

Για δεκαετίες, η πολιτική παρέμβαση των επιχειρηματικών ηγετών και των CEOs περιοριζόταν κυρίως σε κλειστές αίθουσες διοικητικών συμβουλίων, σε παρασκηνιακές πιέσεις και σε διακριτικές χρηματοδοτήσεις.

Σήμερα, όμως, αυτή η εικόνα αλλάζει ριζικά, σύμφωνα με άρθρο του The Conversation.

Ένας αυξανόμενος αριθμός διευθυνόντων συμβούλων δεν αρκείται πλέον στη σιωπηρή επιρροή, αλλά εκφράζει ανοιχτά –και συχνά επιθετικά– τις πολιτικές του απόψεις στο δημόσιο πεδίο.

Το πιο εμβληματικό παράδειγμα αυτής της μετατόπισης είναι ο Έλον Μασκ.

Κατά την προεκλογική εκστρατεία για τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2024, ο επικεφαλής της Tesla και ιδιοκτήτης της πλατφόρμας X στήριξε δημόσια τον Ντόναλντ Τραμπ, τόσο διαδικτυακά όσο και με φυσική παρουσία σε προεκλογικές συγκεντρώσεις.

Αργότερα, αποδέχτηκε κυβερνητική θέση που του προσφέρθηκε από τον νεοεκλεγμένο πρόεδρο.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι σαφές: πρόκειται για μια ιδιόμορφη εξαίρεση ή για ένδειξη μιας ευρύτερης τάσης;

Και, κυρίως, μπορεί η αυξανόμενη πολιτική συμμετοχή των CEO να απειλήσει τη δημοκρατική ισορροπία;

Congratulations to President @realDonaldTrump and his Family on becoming the 47th President of The United States. Godspeed. ❤🇺🇸 pic.twitter.com/MsBhnxlcvr

— Marc Benioff (@Benioff) January 20, 2025

Όταν η επιχειρηματική ισχύς συναντά την πολιτική φιλοδοξία

Η περίπτωση Μασκ δεν είναι μεμονωμένη.

Λίγο μετά τις αμερικανικές εκλογές, ο Μαρκ Μπένιοφ, CEO της Salesforce και ιδιοκτήτης του περιοδικού Time, εξέφρασε τη στήριξή του στην πολιτική ατζέντα του Τραμπ.

Επαίνεσε δημόσια το έργο του ως προέδρου και υποστήριξε ακόμη και την πρόθεση ανάπτυξης της Εθνοφρουράς στο Σαν Φρανσίσκο, αν και αργότερα επιχείρησε μια μερική αναδίπλωση.

Για τους Ευρωπαίους παρατηρητές, τέτοιες παρεμβάσεις μοιάζουν συχνά ακραίες.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, εντάσσονται σε ένα φαινόμενο που τα τελευταία δέκα χρόνια γίνεται ολοένα και πιο έντονο: τον «ακτιβισμό» των CEO.

Ο «ακτιβισμός» των CEO δεν είναι καινούργιος

Παρότι μοιάζει σύγχρονος, ο επιχειρηματικός ακτιβισμός έχει βαθιές ιστορικές ρίζες.

Ένα πρώιμο παράδειγμα είναι ο Χένρι Φορντ, ο οποίος στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα διατύπωνε δημόσια τις πολιτικές –και συχνά ακραία αντισημιτικές– απόψεις του και συμμετείχε ενεργά στο κίνημα America First.

Time εξώφυλλο περιοδικού, 14 Ιανουαρίου 1935

Αργότερα, ο Ρος Περό, ιδρυτής της Electronic Data Systems, αξιοποίησε την επιχειρηματική του φήμη για να εισέλθει στην πολιτική σκηνή ως «outsider», θέτοντας δύο φορές υποψηφιότητα για την προεδρία των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1990.

Και αυτό, για πολλούς, θεωρείται πρόδρομος του σημερινού λαϊκισμού.

Αυτό που αλλάζει σήμερα δεν είναι η ύπαρξη του φαινομένου, αλλά η έντασή του.

Μια σειρά παραγόντων εξηγεί αυτή την επιτάχυνση.

Ο πρώτος είναι γενεαλογικός: μια νεότερη γενιά επιχειρηματικών ηγετών φαίνεται πιο πρόθυμη να εκφραστεί πολιτικά, συχνά για να αποκτήσει κύρος και κοινωνική αναγνώριση.

Ο δεύτερος είναι τεχνολογικός. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιβραβεύουν τα σύντομα, συναισθηματικά φορτισμένα και πολωτικά μηνύματα.

Ένας CEO με εκατομμύρια ακολούθους έχει την πλατφόρμα να επηρεάσει τον δημόσιο διάλογο άμεσα και χωρίς διαμεσολαβητές.

Remember billionaire Ross Perot, who at one time ran as an Independent for President ?

Listen to him very carefully.

He spilled the beans about political corruption here in the US.

According to his words, our country has been sold out for decades. 👇🏻pic.twitter.com/CXSHYdrUl9

— ⚔ Silas B. ⚔ (@RagingKuJo1222) April 8, 2024

Από τον ακτιβισμό των CEO στον ακτιβισμό των brands

Ο ακτιβισμός των διευθυνόντων συμβούλων αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου: του εταιρικού κοινωνικοπολιτικού ακτιβισμού. Δεν μιλούν μόνο τα πρόσωπα, αλλά και οι ίδιες οι μάρκες.

Εκστρατείες όπως το «Race Together» της Starbucks, το «Dream Crazy» της Nike ή το «The Best Men Can Be» της Gillette δείχνουν πώς οι εταιρείες παρεμβαίνουν σε ζητήματα ρατσισμού, κοινωνικής δικαιοσύνης και έμφυλων ρόλων.

Αυτές οι παρεμβάσεις αντανακλούν τόσο τις προσδοκίες των καταναλωτών όσο και έναν υπολογισμένο οικονομικό οπορτουνισμό.

Σε ένα περιβάλλον έντονης πόλωσης, οι εταιρείες ποντάρουν στο ότι το «αντι-μποϊκοτάζ» των υποστηρικτών θα είναι ισχυρότερο από την αντίδραση των επικριτών.

Η εμπειρία της Nike έδειξε ότι, παρά τις αρχικές απώλειες, η στρατηγική αυτή μπορεί να αποδειχθεί κερδοφόρα.

This should be a lesson to all founders: brand is the aesthetic of your ideology. There are facets of aesthetic that only ardent adherents to an ideology can see: a certain color shade, a specific phrase, an intonation in the voice.

Never ever, ever let anyone who doesn’t live… pic.twitter.com/EBR0Nthq0e

— Katherine Boyle (@KTmBoyle) November 23, 2024

Οι δημοκρατικοί κίνδυνοι της δημόσιας επιχειρηματικής ισχύος

Οι επιχειρήσεις ανέκαθεν επηρέαζαν την πολιτική, κυρίως όμως στο παρασκήνιο: μέσω lobbying, χρηματοδότησης εκστρατειών ή έμμεσων πιέσεων.

Ωστόσο, ο σύγχρονος εταιρικός ακτιβισμός είναι διαφορετικός, γιατί είναι δημόσιος και θεαματικός.

Οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν τεράστιους πόρους για να ενισχύσουν τα μηνύματά τους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε δυσανάλογη επιρροή συγκεκριμένων ιδεών στον δημόσιο διάλογο. Επιπλέον, η σκόπιμη ενεργοποίηση πολιτικών συναισθημάτων εντείνει τη συναισθηματική πόλωση, μειώνοντας τη δυνατότητα συνεννόησης και αυξάνοντας την ευπάθεια στην παραπληροφόρηση.

Σε αντίθεση με άλλες μορφές πολιτικής επιρροής, ο κοινωνικοπολιτικός ακτιβισμός των επιχειρήσεων παραμένει ελάχιστα ρυθμισμένος, γεγονός που δημιουργεί ένα θεσμικό κενό.

Θα δούμε το φαινόμενο των πολιτικών CEOs στην Ευρώπη;

Στην Ευρώπη, η εικόνα είναι πιο σύνθετη.

Σε χώρες όπως η Γαλλία, ο ακτιβισμός των brands και των CEO παραμένει περιορισμένος, αν και εμφανίζονται ενδείξεις αλλαγής.

Επιχειρηματίες όπως ο Pierre-Édouard Stérin ή ακόμη και ο Bernard Arnault παρεμβαίνουν πιο ανοιχτά στον πολιτικό διάλογο από ό,τι στο παρελθόν.

Η Γερμανία, ωστόσο, ξεχωρίζει.

Καθώς το ακροδεξιό AfD ενισχύεται, αρκετοί επιχειρηματικοί ηγέτες έχουν πάρει δημόσια θέση εναντίον του. Αυτό έχει πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις για το αν τέτοιες παρεμβάσεις λειτουργούν αποτρεπτικά ή αν, αντίθετα, ενισχύουν περαιτέρω την πόλωση.

Η εμπειρία των ΗΠΑ δείχνει ότι η προσδοκία οι επιχειρηματικοί ηγέτες να λειτουργήσουν ως θεματοφύλακες της δημοκρατίας μπορεί να αποδειχθεί υπεραισιόδοξη. Όταν οι πολιτικοί συσχετισμοί αλλάζουν, οι φωνές κριτικής συχνά σιωπούν.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει έγκαιρα ένα φαινόμενο που, αν και ακόμη περιορισμένο, ενδέχεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια.

Αλλά ίσως, στη εποχή της άκρατης τεχνολογικής παγκοσμιοποίησης, ο κύβος ήδη ερρίφθη.