Όταν ένα γκολ στο 96’ άλλαξε το ποδόσφαιρο

Υπάρχουν στιγμές στο ποδόσφαιρο που ξεφεύγουν από το σκορ και περνούν στη σφαίρα της ιστορίας. Όχι επειδή έκριναν έναν τίτλο ή μια πρόκριση, αλλά επειδή αποκάλυψαν ένα δομικό κενό του ίδιου του παιχνιδιού. Μια τέτοια στιγμή καταγράφηκε στις 21 Ιανουαρίου 1996, στο στάδιο «Τζοβάνι Τζίνι» της Κρεμόνα, όταν η Γιουβέντους ισοφάρισε σε 3-3 στο 96ο λεπτό και έβαλε, άθελά της, φωτιά σε ένα ερώτημα που μέχρι τότε αιωρούνταν: πόσο διαρκεί πραγματικά ο αγώνας;

Το γκολ του Πιέτρο Βιερκόβοντ δεν ήταν απλώς απίθανο λόγω του προσώπου του σκόρερ – ενός στόπερ 37 ετών, σύμβολο πειθαρχίας και όχι εκτελεστικής δεινότητας. Ήταν απίθανο γιατί ήρθε στο όριο του χρόνου, στην εκπνοή ενός εξάλεπτου που άλλοι έκριναν αυτονόητο και άλλοι σκανδαλώδες. Στις εξέδρες επικράτησε χάος. Στον αγωνιστικό χώρο, ένταση. Στον δημόσιο διάλογο, κάτι πολύ βαθύτερο: η συνειδητοποίηση ότι το ποδόσφαιρο είχε ένα πρόβλημα διαφάνειας.

Η Κρεμονέζε είχε αγγίξει την ιστορία. Η Γιουβέντους είχε αποφύγει την ήττα. Κανείς όμως δεν ήξερε με βεβαιότητα πότε ακριβώς «έπρεπε» να τελειώσει το παιχνίδι. Ο διαιτητής είχε δείξει έξι λεπτά καθυστερήσεων, αλλά τι σήμαιναν αυτά τα έξι λεπτά; Ήταν ανώτατο όριο; Ελάχιστος χρόνος; Ενδεικτική πρόβλεψη; Το ποδόσφαιρο, μέχρι τότε, λειτουργούσε με άγραφους κανόνες και σιωπηρές συμφωνίες. Και εκείνο το απόγευμα, όλα αυτά κατέρρευσαν.

Η συζήτηση που ακολούθησε ήταν σφοδρή, αλλά για πρώτη φορά δεν περιορίστηκε στα όρια της οπαδικής αντιπαράθεσης. Προπονητές, παράγοντες, διαιτητές και δημοσιογράφοι βρέθηκαν να συζητούν το ίδιο θέμα από την ίδια αφετηρία: το παιχνίδι χάνει καθαρό χρόνο, οι καθυστερήσεις αποφασίζονται αυθαίρετα και το κοινό μένει στο σκοτάδι. Το ερώτημα δεν ήταν αν ευνοήθηκε η Γιουβέντους ή αδικήθηκε η Κρεμονέζε. Ήταν αν το άθλημα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί έτσι.

Σε εκείνο το σημείο εμφανίζεται μια φιγούρα καθοριστική: ο Πάολο Καζαρίν. Ως υπεύθυνος διαιτησίας, είχε ήδη εντοπίσει το πρόβλημα. Ο καθαρός χρόνος παιχνιδιού μειωνόταν, οι διακοπές αυξάνονταν και τα ματς κρίνονταν όλο και συχνότερα στα τελευταία λεπτά. Οι διαιτητές υπολόγιζαν τον χαμένο χρόνο «στο περίπου», άλλοι ενημέρωναν τους αρχηγούς, άλλοι σήκωναν το χέρι, άλλοι δεν έλεγαν τίποτα σε κανέναν. Το ποδόσφαιρο, σε ένα τόσο κρίσιμο σημείο, βασιζόταν στην καλή πίστη.

Η λύση που προτάθηκε ήταν απλή, σχεδόν αυτονόητη, αλλά επαναστατική για την εποχή: ο χρόνος των καθυστερήσεων να ανακοινώνεται επίσημα και δημόσια. Όχι με νεύματα, όχι με υπονοούμενα, αλλά με καθαρό, ορατό τρόπο προς όλους. Για να γίνει αυτό, χρειαζόταν ένας νέος ρόλος. Έτσι γεννήθηκε ο τέταρτος διαιτητής.

Ο τέταρτος διαιτητής δεν ήρθε για να αλλάξει τις αποφάσεις, αλλά για να φωτίσει το παιχνίδι. Στη λήξη κάθε ημιχρόνου, σήκωνε τον πίνακα με τα λεπτά των καθυστερήσεων. Το γήπεδο ήξερε. Οι παίκτες ήξεραν. Οι πάγκοι ήξεραν. Οι εξέδρες ήξεραν. Ο χρόνος έπαψε να είναι ψίθυρος και έγινε δημόσια πληροφορία.

Η ρύθμιση τέθηκε σε εφαρμογή τον Φεβρουάριο του 1996. Ήταν μια μικρή θεσμική τομή με μεγάλο συμβολισμό. Δεν εξαφάνισε τις διαμαρτυρίες, ούτε τις υποψίες. Αφαίρεσε όμως το πιο τοξικό στοιχείο: την αβεβαιότητα. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, το ποδόσφαιρο όφειλε να είναι ειλικρινές με τον εαυτό του και με το κοινό του.

Τριάντα χρόνια μετά, οι καθυστερήσεις συνεχίζουν να προκαλούν συζητήσεις. Άλλοτε γιατί είναι πολλές, άλλοτε γιατί μοιάζουν λίγες. Όμως το βασικό ερώτημα έχει απαντηθεί. Το παιχνίδι δεν τελειώνει «όταν το νιώσει ο διαιτητής», αλλά όταν ολοκληρωθεί ο χρόνος που όλοι γνωρίζουν. Και αυτό, παρά τις ενστάσεις και τις γκρίνιες, είναι ένα κέρδος που γεννήθηκε από ένα γκολ στο 96’. Ένα γκολ που δεν άλλαξε μόνο ένα αποτέλεσμα, αλλά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το ποδόσφαιρο μετρά τον χρόνο του.