«Ήταν ένας τρόπος να μην αποδεχτώ τη σιωπή»: Η Κάουθερ Μπεν Χάνια για όσα δεν είδαμε στην ταινία για την Χιντ Ρατζάμπ

«Πυροβολούν προς το μέρος μου. Παρακαλώ ελάτε να με πάρετε. Φοβάμαι».

Αυτή ήταν η φωνή της Χιντ Ρατζάμπ. Έξι ετών.

Μόνη, τραυματισμένη, περικυκλωμένη από τα νεκρά σώματα της οικογένειάς της, μέσα σε ένα αυτοκίνητο στη Γάζα. Η ηχογράφηση της κλήσης της προς την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο το 2024 έκανε τον γύρο των social media — και για την Κάουθερ Μπεν Χάνια έγινε το σημείο χωρίς επιστροφή.

«Με στοίχειωσε», λέει η Τυνήσια σκηνοθέτρια στο BBC. «Ήμουν θυμωμένη, ήμουν βαθιά λυπημένη και ένιωθα ανήμπορη. Και μισώ να νιώθω ανήμπορη».

Η Μπεν Χάνια, δύο φορές υποψήφια για Όσκαρ, σταμάτησε την ταινία που ετοίμαζε εκείνη την περίοδο. Τηλεφώνησε στον παραγωγό της και πήραν μια απόφαση: θα έκαναν μια ταινία για τη Χιντ. Όχι για να εξηγήσουν. Αλλά για να καταθέσουν μαρτυρία.

«Αναρωτήθηκα τι μπορώ να κάνω. Είμαι κινηματογραφίστρια. Άρα μπορώ να κάνω ταινίες», λέει.

«Το να μην το κάνω, για μένα, θα ήταν μια μορφή συνενοχής».

«Αυτό δεν είναι μια ιστορία. Είναι ιστορία που γράφεται τώρα»

Η ιστορία της Χιντ Ρατζάμπ

Η Χιντ βρισκόταν σε αυτοκίνητο μαζί με τη θεία, τον θείο και τα ξαδέλφια της, προσπαθώντας να διαφύγουν από τους βομβαρδισμούς στη Γάζα. Το όχημα χτυπήθηκε από πυρά που, σύμφωνα με σειρά δημοσιογραφικών και ανεξάρτητων ερευνών, ήταν πιθανότατα ισραηλινά.

Αρκετά μέλη της οικογένειας σκοτώθηκαν ακαριαία. Η Χιντ, ωστόσο, επέζησε για λίγο ακόμη. Κατάφερε να απαντήσει σε κλήση της Παλαιστινιακής Ερυθράς Ημισελήνου και να ζητήσει βοήθεια.

Το ασθενοφόρο που στάλθηκε για να τη σώσει δεν έφτασε ποτέ. Δέχθηκε και αυτό πυρά. Η Χιντ, οι συγγενείς της και οι δύο διασώστες σκοτώθηκαν όλοι.

Οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις (IDF) δήλωσαν αρχικά ότι δεν υπήρχαν ισραηλινές δυνάμεις στην περιοχή. Όμως ανεξάρτητες έρευνες από τη Forensic Architecture, σε συνεργασία με την ΜΚΟ Earshot και δημοσιογράφους του Al Jazeera, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ζημιές στο αυτοκίνητο και στο ασθενοφόρο ήταν συμβατές με πυρά ισραηλινού άρματος μάχης.

Αργότερα, οι IDF παραδέχθηκαν ότι πραγματοποιούσαν επιχειρήσεις στη συγκεκριμένη περιοχή της Γάζας, στο Τελ αλ-Χάουα. Ο ΟΗΕ επικαλέστηκε την υπόθεση Χιντ Ρατζάμπ σε έκθεση που κάνει λόγο για εγκλήματα πολέμου — κατηγορία που το Ισραήλ αρνείται. Η υπόθεση, σύμφωνα με εκπρόσωπο των IDF, παραμένει υπό εξέταση.

«Ο κινηματογράφος μπορεί να κάνει κάτι καλύτερο»

Η ταινία της Μπεν Χάνια, The Voice of Hind Rajab, δεν επιχειρεί να κάνει νέα έρευνα. Τοποθετείται αλλού.

«Η έρευνα είχε ήδη γίνει», λέει η σκηνοθέτρια, αναφερόμενη στα πορίσματα ανεξάρτητων οργανισμών αλλά και μεγάλων διεθνών ΜΜΕ όπως η Washington Post και το Sky News.

«Ο κινηματογράφος μπορεί να κάνει κάτι άλλο. Να προκαλέσει ενσυναίσθηση».

Η ταινία αφηγείται τα γεγονότα μέσα από την οπτική των εργαζομένων της Παλαιστινιακής Ερυθράς Ημισελήνου στο τηλεφωνικό κέντρο της Ραμάλα, στη Δυτική Όχθη. Εκεί όπου ακούστηκε, ζωντανά, η φωνή της Χιντ.

Το έργο συνδυάζει τον πραγματικό ήχο των τελευταίων τηλεφωνημάτων της με δραματοποιημένες σκηνές, στις οποίες ηθοποιοί υποδύονται τους εθελοντές που προσπαθούν να την κρατήσουν ήρεμη και ξύπνια, ενώ αντιλαμβάνονται ότι γύρω της βρίσκονται νεκροί συγγενείς.

«Οι ηθοποιοί σταμάτησαν να παίζουν»

Τον ρόλο του Ομάρ, εργαζόμενου στο τηλεφωνικό κέντρο, υποδύεται ο Μοτάζ Μαλίς. Ο χαρακτήρας του συγκρούεται με τον προϊστάμενό του Μαχντί (Αμέρ Χλεχέλ), ο οποίος προσπαθεί μέσω διαμεσολαβητών να εξασφαλίσει άδεια από τον ισραηλινό στρατό για να περάσει το ασθενοφόρο.

«Ακόμη και οι ηθοποιοί, σε κάποιο σημείο, σταμάτησαν να παίζουν», λέει η Μπεν Χάνια.

«Δεν υποδύονταν ρόλους».

Ο Μαλίς επιβεβαιώνει ότι τα γυρίσματα τον οδήγησαν σε κρίσεις πανικού.

«Σε μια σκηνή ένιωθα ότι η καρδιά μου θα εκραγεί. Ήταν σαν πραγματική συνομιλία με ένα παιδί», λέει.

«Ήταν εξαντλητικό, αλλά άξιζε τα πάντα».

«Σε μια σκηνή ένιωθα ότι η καρδιά μου θα εκραγεί. Ήταν σαν πραγματική συνομιλία με ένα παιδί»

Οι κριτικές και το ηθικό ερώτημα

Η ταινία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Ορισμένοι κριτικοί επαινούν τη δύναμή της, άλλοι εκφράζουν προβληματισμό για τον συνδυασμό ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας.

Ο Γκάι Λοτζ του Variety έγραψε ότι είναι «αδύνατον να μη συγκινηθεί κανείς» από την ηχογράφηση της Χιντ, αν και έθεσε ερωτήματα για την ηθική της προσέγγισης.

Ο Ρόμπι Κόλιν της Telegraph σημείωσε ότι η ταινία «υπερβαίνει το σοκ» και φέρνει τον θεατή μπροστά σε ένα πραγματικό ηθικό δίλημμα: «Φοβόμουν να τη δω. Όμως, αφού την είδα, άλλαξα γνώμη».

Ο Πίτερ Μπράντσο  του Guardian μίλησε για «μια αμείλικτη, προκλητική ευφυΐα», γράφοντας ότι η Μπεν Χάνια «αρπάζει ένα από τα πιο καίρια ζητήματα της εποχής μας και το φέρνει κατάμουτρα στον θεατή».

Από τη Βενετία στα Όσκαρ

Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, όπου το κοινό χειροκροτούσε όρθιο επί 23 λεπτά — ρεκόρ για το φεστιβάλ — και το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής. Στην αίθουσα βρίσκονταν και οι εκτελεστικοί παραγωγοί της ταινίας: Μπραντ Πιτ, Χοακίν Φίνιξ και Ρούνεϊ Μάρα.

«Κάποια στιγμή αναρωτιόμουν πότε θα σταματήσουν», θυμάται η Μπεν Χάνια.

«Σταμάτησαν μόνο επειδή έπρεπε να προβληθεί η επόμενη ταινία».

Ο Μαλίς περιγράφει τη στιγμή ως «μια αίσθηση πραγματικής αλληλεγγύης».

«Ένιωθες ότι δεν είσαι μόνος».

«Το μόνο ερώτημα για μένα ήταν πώς να κάνω τη φωνή αυτού του παιδιού να ακουστεί. Ο κόσμος δεν θέλει να την ακούσει. Δεν είναι άνετο»

«Δεν είναι μια ιστορία. Είναι ιστορία που γράφεται τώρα»

Η Μπεν Χάνια έχει ήδη δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ στο ενεργητικό της. Το The Voice of Hind Rajab έχει προταθεί για Χρυσή Σφαίρα και βρίσκεται στη βραχεία λίστα για το Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας.

Πριν ξεκινήσει το έργο, ζήτησε και έλαβε την ευλογία της μητέρας της Χιντ, της Ουεσάμ.

«Το μόνο ερώτημα για μένα ήταν πώς να κάνω τη φωνή αυτού του παιδιού να ακουστεί», λέει.

«Ο κόσμος δεν θέλει να την ακούσει. Δεν είναι άνετο».

Και καταλήγει: «Δεν έχουμε σταρ. Δεν είναι μια feel-good ταινία. Αλλά είναι σημαντικό να μην κοιτάμε αλλού. Γιατί αυτό δεν είναι μια ιστορία. Είναι ιστορία που γράφεται τώρα».