Εξαφάνιση, δηλητήριο, προδοσία: Πενήντα χρόνια μετά το θάνατο της, η Άγκαθα Κρίστι είναι αίνιγμα

H Άγκαθα Κρίστι ήταν αυτό που όρισε ως βασίλισσα της λογοτεχνίας μυστηρίου· ένα αίνιγμα. Τώρα μια σπάνια ραδιοφωνική συνέντευξη στο BBC, που ήρθε στο φως της δημοσιότητας, αποκαλύπτει το πρόσωπο πίσω από τη μάσκα της ευγενούς ηλικιωμένης με το γούνινο παλτό.

Η γυναίκα που λάτρευε την κηπουρική, το καλό φαγητό και τα σκυλιά, έκρυβε πίσω από το καθησυχαστικό της παρουσιαστικό μια σκοτεινή ιδιοφυΐα που απολάμβανε να σχεδιάζει δηλητηριάσεις, προδοσίες και αιματηρά εγκλήματα.

Η ίδια η Κρίστι, αν και παθολογικά ντροπαλή, παραδέχθηκε το 1955 ότι η έλλειψη συμβατικής εκπαίδευσης ήταν το «κλειδί» της επιτυχίας της.

Μεγαλώνοντας σε ένα εύπορο περιβάλλον το 1890, έλαβε κατ’ οίκον διδασκαλία, γεγονός που της χάρισε ατελείωτες ώρες δημιουργικής απραξίας.

«Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την πλήξη για να σε κάνει να γράψεις», δήλωσε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την παιδική της ηλικία ως ένδοξα βαρετή, γεμάτη φανταστικούς χαρακτήρες και ιστορίες που έπλαθε για να νικήσει τη μονοτονία.

Η πρώτη της επαφή με τον κόσμο των ουσιών που χαρίζουν θάνατο, σήμα κατατεθέν της σε 41 υποθέσεις εγκλημάτων, δεν ήταν προϊόν φαντασίας αλλά σκληρής πραγματικότητας.

Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ ο πρώτος της σύζυγος, Άρτσι Κρίστι, πολεμούσε στη Γαλλία, η ίδια εργάστηκε εθελοντικά σε νοσοκομείο και αργότερα στο τμήμα φαρμακείου του.

Εκεί απέκτησε βαθιά γνώση των φαρμάκων και των δηλητηρίων, την οποία αξιοποίησε στο πρώτο της μυθιστόρημα, «Η Μυστηριώδης Υπόθεση στο Στάιλς», συστήνοντας στον κόσμο τον θρυλικό Ηρακλή Πουαρό. Η δομή των έργων της, με τον κλειστό κύκλο υπόπτων και την κορυφαία σκηνή της αποκάλυψης, έγινε το πρότυπο της αστυνομικής λογοτεχνίας αλλά όλα ήταν προσωπική υπόθεση για την ήσυχη κυρία με τη γούνα.

Το 1926, δημοσίευσε το «Η Δολοφονία του Ρότζερ Άκροϊντ», ένα βιβλίο που εδραίωσε την επαγγελματική της φήμη ακόμη και όταν η προσωπική της ζωή κατέρρευσε εκείνη τη χρονιά. Η αγαπημένη της μητέρα πέθανε και ο Άρτσι ομολόγησε ότι είχε ερωτευτεί μια άλλη γυναίκα. Ζήτησε διαζύγιο. Παλεύοντας με τη θλίψη και το συγγραφικό μπλοκάρισμα, η ίδια η Κρίστι έγινε αντικείμενο μυστηρίου.

Μια κρύα νύχτα του Δεκεμβρίου, το τρακαρισμένο αυτοκίνητό της βρέθηκε σε ένα έρημο σημείο ομορφιάς στο Σάρεϊ, ισορροπημένο επισφαλώς πάνω από ένα λατομείο κιμωλίας. Η αστυνομία βρήκε το γούνινο παλτό και την άδεια οδήγησής της στο αυτοκίνητο, αλλά δεν υπήρχε κανένα σημάδι της.

Ξεκίνησε μία από τις μεγαλύτερες έρευνες για αγνοούμενους που έχουν γίνει ποτέ στη Βρετανία.

Η ιστορία είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας ταμπλόιντ αίσθησης: ο διάσημος συγγραφέας αστυνομικών μυθιστορημάτων που είχε εξαφανιστεί αφήνοντας πίσω του ένα ίχνος δελεαστικών στοιχείων, η επτάχρονη κόρη που έμεινε πίσω και ο όμορφος σύζυγος μπλεγμένος με έναν νεότερο εραστή.

Ακόμα και ο συγγραφέας του Σέρλοκ Χολμς, Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ενεπλάκη, προσλαμβάνοντας ένα μέντιουμ για να συνδεθεί με την Άγκαθα μέσω ενός από τα γάντια της.

Δέκα ημέρες αργότερα, ανακαλύφθηκε 230 μίλια από το σημείο της συντριβής σε ένα ξενοδοχείο στο Χάρογκεϊτ του Βόρειου Γιορκσάιρ.

Οι θεωρίες αφθονούσαν: μήπως η εξαφάνισή της ήταν αποτέλεσμα απώλειας μνήμης, μιας υπολογισμένης προσπάθειας να ντροπιάσει τον σύζυγό της ή ακόμα και ενός διαφημιστικού κόλπου; Η Κρίστι επέλεξε να μην ξεκαθαρίσει το μυστήριο στην αυτοβιογραφία της, γράφοντας μόνο: «Έτσι, μετά την ασθένεια, ήρθε η θλίψη, η απελπισία και η θλίψη. Δεν χρειάζεται να σταθούμε σε αυτό».

Το 1930, η Κρίστι παντρεύτηκε τον Μαξ Μάλοουαν, έναν αρχαιολόγο 14 χρόνια νεότερό της, έξι μήνες αφότου τον γνώρισε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στο Ιράκ.

Με το κοινό τους πάθος για τους αρχαίους πολιτισμούς, τα ταξίδια του ζευγαριού στη Μέση Ανατολή έδωσαν τροφή για ιστορίες όπως το «Έγκλημα στον Νείλο», το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1937.

Η νεοαποκτηθείσα ευτυχία της φάνηκε να έχει βαθιά επίδραση στο έργο της: τα επόμενα εννέα χρόνια, θα έγραφε 17 ολοκληρωμένα μυθιστορήματα.

Για την Κρίστι, η κύρια ευχαρίστηση της γραφής προερχόταν από την επινόηση των ευρηματικών της πλοκών.

«Νομίζω ότι η πραγματική δουλειά γίνεται στο να σκέφτεσαι την εξέλιξη της ιστορίας σου και να ανησυχείς γι’ αυτήν μέχρι να έρχεται σωστά. Αυτό μπορεί να πάρει αρκετό χρόνο. Έπειτα, όταν συγκεντρώσετε όλα τα υλικά σας, ας πούμε, το μόνο που μένει είναι να προσπαθήσετε να βρείτε χρόνο για να γράψετε το βιβλίο. Τρεις μήνες μου φαίνονται αρκετά λογικός χρόνος για να ολοκληρώσετε ένα βιβλίο, αν μπορεί κανείς να ασχοληθεί κατευθείαν με αυτό» εξομολογήθηκε.

Η Κρίστι πίστευε ακράδαντα ότι η φαντασία χρειάζεται κενό χώρο για να αναπτυχθεί. «Τα αποδίδω όλο στο γεγονός ότι δεν πήγα ποτέ σχολείο», έλεγε με μια δόση αυτοσαρκασμού, εξηγώντας πως η απουσία πειθαρχίας και προγράμματος την άφησε ελεύθερη να παρατηρεί τον κόσμο.

Άλλωστε η φράση της που αποθεώνει την πλήξη έχει γίνει μανιφέστο για πολλούς δημιουργούς, καθώς για εκείνη το γράψιμο δεν ήταν αποτέλεσμα έμπνευσης, αλλά μια φυσική αντίδραση στο κενό του χρόνου.

Για τη βασίλισσα του εγκλήματος, το γράψιμο ήταν το λιγότερο σημαντικό μέρος της διαδικασίας. «Η πραγματική δουλειά γίνεται όταν σκέφτεσαι την εξέλιξη της ιστορίας σου και ανησυχείς για αυτήν μέχρι να βγει σωστά», εξήγησε στο BBC.

Η Κρίστι συχνά περιέγραφε το στάδιο αυτό ως μια επίμονη πνευματική άσκηση που μπορούσε να διαρκέσει μήνες. «Όταν έχεις συγκεντρώσει όλα τα υλικά σου, το μόνο που μένει είναι να βρεις τον χρόνο να το γράψεις», δήλωνε, υποβαθμίζοντας τη φυσική πράξη της συγγραφής σε «απλή χειρωνακτική εργασία».

Η Κρίστι λάτρευε το θέατρο για έναν απλό λόγο. Εκτιμούσε την οικονομία λόγου. «Δεν χρειάζεται να ανησυχείς για μακροσκελείς περιγραφές τόπων και ανθρώπων», έλεγε χαρακτηριστικά.

Το 1973, η Κρίστι παρευρέθηκε σε έναν εορτασμό των 21ων γενεθλίων του έργου στο ξενοδοχείο Savoy του Λονδίνου. Παρών ήταν επίσης ο αρχικός πρωταγωνιστής Ρίτσαρντ Ατένμπορο, ο οποίος προέβλεψε ότι «θα μπορούσε να παιχτεί άλλα 21 χρόνια». Ο Ατένμπορο επιβεβαιώθηκε.

Η «Ποντικοπαγίδα« είναι το μακροβιότερο θεατρικό έργο του Ηνωμένου Βασιλείου που παίζεται συνεχώς από το 1957. Τον Μάρτιο του 2025, γιόρτασε την 30.000ή του παράσταση.

H ιστορία του είναι εξίσου ενδιαφέρουσα με τα ρεκόρ του. «Η Ποντικοπαγίδα» ξεκίνησε ως ραδιοφωνικό δράμα. Ήταν το δώρο της Κρίστι για τα 80ά γενέθλια της βασίλισσας Μαρίας που όταν ρωτήθηκε σε μια συνέντευξη το 1947 τι θα ήθελε για τα γενέθλιά της αν μπορούσε να επιλέξει οτιδήποτε απάντησε: «Ένα έργο της Αγκάθα Κρίστι».

Ο Ατένμπορο θυμόταν με δέος πώς αυτή η ήσυχη και αξιοπρεπής κυρία μπορούσε να προκαλεί τέτοιο τρόμο και αγωνία σε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, παραμένοντας μέχρι τέλους η αδιαφιλονίκητη βασίλισσα του σασπένς γιατί, αδιαπραγμάτευτα, πίσω από τα μαργαριταρένια περιδέραια και το ήρεμο βλέμμα, η Κρίστι έκρυβε το πιο κοφτερό μυαλό στην ιστορία του εγκλήματος.

Ίσως το πιο εντυπωσιακό quote προέρχεται από τον ιδρυτή των εκδόσεων Penguin, Σερ Άλαν Λέιν, ο οποίος αποκάλυψε πως σε 25 χρόνια φιλίας «δεν άκουσα ποτέ το κλικ της γραφομηχανής της».

«Είτε οργάνωνε τις δουλειές σε μια αρχαιολογική αποστολή στην έρημο της Μεσοποταμίας, είτε κεντούσε το βράδυ, το μυαλό της δούλευε ακατάπαυστα» σημείωσε ο Λέιν. «Ενώ έκανε όλα αυτά τα πολλαπλά πράγματα, κάποιο νέο έργο ή μυθιστόρημα της Άγκαθα Κρίστι δουλευόταν μέσα στο μυαλό της».

Στην ερώτηση τι σκεφτόταν η Άγκαθα Κρίστι όταν δεν έγραφε η απάντηση είναι μία: το επόμενο έγκλημα.