Σήμερα η Βενεζουέλα, αύριο το Ιράν: Μπορεί ο Χαμενεΐ να αποφύγει την τύχη του Μαδούρο;

Ίσως κανείς εκτός από τη Βενεζουέλα ή την Κούβα να μην ενδιαφέρεται περισσότερο για τη σύλληψη του προέδρου Νικολά Μαδούρο από τις ΗΠΑ από τον ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.

Ο Χαμενεΐ και το καθεστώς του βρίσκονται σε δύσκολη θέση και δεν είναι σαφές αν θα επιβιώσουν αν η κυβέρνηση Τραμπ αποφασίσει να υποστηρίξει τα εκατομμύρια των πολιτών που επιθυμούν ένα νέο κυβερνητικό σύστημα χωρίς τον Χαμενεΐ και τους ομοϊδεάτες του.

Η τύχη του Μαδούρο απέδειξε στον κόσμο ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών είναι πρόθυμη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να ανατρέψει ηγέτες που δεν θεωρούνται σταθεροί ή συμμορφούμενοι με τις διεθνείς προσδοκίες.

Αυτό θέτει τον Χαμενεΐ σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς οι συνθήκες για την επιβίωση του καθεστώτος του είναι πιο δύσκολες από ποτέ, γράφει ο Aaron Pilkington, Ερευνητής στο Κέντρο Μελετών για τη Μέση Ανατολή σε άρθρο του στο The Conversation.

Εσωτερικές αντιδράσεις και οικονομική πίεση

Το Ιράν αντιμετωπίζει μια σοβαρή οικονομική κατάρρευση, η οποία επιδεινώνεται από τη συνεχιζόμενη κρίση νερού.

Η χώρα δυσκολεύεται να καλύψει τις βασικές ανάγκες των πολιτών της, και η καθημερινή ζωή των Ιρανών γίνεται όλο και πιο δύσκολη.

Παράλληλα, το επαναστατικό καθεστώς βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα νέο κύμα διαδηλώσεων, όπου ο λαός εκφράζει την αγανάκτησή του για τις υψηλές τιμές, την ανεργία, τη διαφθορά, την κακοδιαχείριση και την υποκρισία της κυβέρνησης.

Οι εικόνες των διαδηλώσεων θυμίζουν έντονα τα γεγονότα στη Βενεζουέλα υπό τον Νικόλα Μαδούρο, με πλήθη να συγκρούονται με τις δυνάμεις ασφαλείας σε δημόσιους χώρους, όπως το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης.

Η υποστήριξη και οι προειδοποιήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως εκφράστηκε από τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στις 2 Ιανουαρίου 2026, ενθαρρύνουν τους διαδηλωτές, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν την πίεση προς το καθεστώς, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό περιβάλλον.

I’m not afraid. I’ve been dead for 47 years this is the voice of a woman in Iran who is fed up with the Islamic republic.
47 years ago, the Islamic Republic took our rights and turned a nation into hostages.
Today people have nothing left to lose, they rise.
Iran is rising. pic.twitter.com/GAawmynE0C

— Masih Alinejad 🏳 (@AlinejadMasih) January 8, 2026

Στρατιωτικές και διπλωματικές απειλές

Η στρατηγική θέση του Χαμενεΐ είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Το Ιράν δεν έχει κρατικούς συμμάχους που να είναι πρόθυμοι να παρέμβουν στρατιωτικά για λογαριασμό του, ενώ το δίκτυο παραδοσιακών συμμάχων – η Χεζμπολάχ του Λιβάνου, οι αντάρτες Χούτι στην Υεμένη και άλλα μέλη του Άξονα της Αντίστασης – είναι είτε ανίκανο είτε απρόθυμο να εμπλακεί, περιορίζοντας την επιρροή του Ιράν στην περιοχή.

Παράλληλα, η στρατιωτική δράση του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών στον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου 2025, κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν, έδειξε ξεκάθαρα ότι οι δυνάμεις της Τεχεράνης είναι περιορισμένες σε σχέση με τις υπερδυνάμεις.

Το Ισραήλ παρακολουθεί στενά κάθε στρατηγική κίνηση του Ιράν, ενώ η επιθετική ρητορική και οι στρατιωτικές απειλές των ΗΠΑ αυξάνουν την πίεση στον Χαμενεΐ, ο οποίος πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε εξωτερικές απειλές και εσωτερική κοινωνική δυσαρέσκεια.

WILL AMERICANS BE THIS BRAVE IN NOVEMBER?

VENEZUELA – Huge protest now in the capital Caracas against Maduro’s rigged elections.. and support for Venezuelan opposition leader, María Corina Machado.

Thousands of Venezuelans have gathered to show their support and demand… pic.twitter.com/iAlxfnENmH

— TRUTH NOW ⭐⭐⭐🗽 🎺 (@sxdoc) July 31, 2024

Οι επιλογές επιβίωσης του Χαμενεΐ

Ο Χαμενεΐ έχει τρεις βασικές επιλογές για την πολιτική του επιβίωση:

1. Υποχώρηση στις απαιτήσεις των ΗΠΑ: Παύση του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου για να μειωθεί η πίεση και να ανοίξει ο δρόμος για διπλωματική διαπραγμάτευση.
2. Επιτάχυνση του πυρηνικού προγράμματος: Δημιουργία αποτρεπτικής δύναμης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, με σημαντικό ρίσκο στρατιωτικής επέμβασης.
3. Φυγή ή παραίτηση: Ακραίο σενάριο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πλήρη αλλαγή καθεστώτος, με σοβαρές επιπτώσεις στη σταθερότητα της χώρας και στην ευρύτερη περιοχή.

Κανένα από αυτά τα μονοπάτια δεν είναι χωρίς κόστος.

Η ανασυγκρότηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, παρά τη ζημιά που υπέστησαν κατά τον προηγούμενο πόλεμο, περιορίζεται σημαντικά από οικονομικούς και τεχνικούς παράγοντες.

Iran vs Islam.

Gen Z Iranians are the real freedom fighters. pic.twitter.com/msvlILRsO1

— Goldie Ghamari | گلسا قمری (@gghamari) January 8, 2026

Το δίλημμα της ηγεσίας

Το επαναστατικό θεοκρατικό σύστημα που ηγείται ο Χαμενεΐ είναι ευάλωτο.

Οι στρατιωτικές και οι εσωτερικές δυνάμεις ασφαλείας μπορεί να μην έχουν την ικανότητα να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα εσωτερικές εξεγέρσεις και εξωτερικές απειλές. Αναλυτές όπως ο υπογράφων αξιολογούν δύο θεμελιώδεις παράγοντες:

• Επιθετική ικανότητα: Το επίπεδο εκπαίδευσης, οργάνωσης και εξοπλισμού των στρατιωτικών δυνάμεων του Ιράν.
• Εχθρικές προθέσεις: Η βούληση των αντιπάλων να χρησιμοποιήσουν την ισχύ τους για να προκαλέσουν ζημιά στο Ιράν.

Η ισορροπία δυνάμεων δείχνει σαφώς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν στρατιωτική υπεροχή, γεγονός που περιορίζει τις επιλογές του Χαμενεΐ και αυξάνει τον κίνδυνο στρατηγικού λάθους.

Το παράδειγμα του Νικόλα Μαδούρο

Η τύχη του Νικόλα Μαδούρο στο Καράκας είναι ίσως διδακτική, υποστηρίζει ο Pilkington.

Η αδυναμία του να αμυνθεί απέναντι στις υπερδυνάμεις των ΗΠΑ, πιστεύοντας ότι οι ηγέτες των ΗΠΑ δεν θα επενέβαιναν, οδήγησε στην απαγωγή και την απομάκρυνσή του.

Το ίδιο ρίσκο αντιμετωπίζει ο Χαμενεΐ, εάν επιλέξει να αντισταθεί χωρίς επαρκή στρατιωτική ή πολιτική υποστήριξη.

Το Ιράν μπορεί να αποφύγει την καταστροφή μόνο αν ο Χαμενεΐ επιδείξει άνευ προηγουμένου αυτοσυγκράτηση.

Η αποφυγή βίαιης καταστολής των διαδηλωτών και η εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου θα μπορούσαν να μειώσουν την απειλή στρατιωτικής παρέμβασης και να σταθεροποιήσουν προσωρινά το καθεστώς.

Ωστόσο, η ιστορική δυσπιστία του Ιράν απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες καθιστά αυτά τα βήματα εξαιρετικά δύσκολα, αυξάνοντας την πιθανότητα ενός Ιράν χωρίς τον Χαμενεΐ στο μέλλον.

Η προοπτική ενός Ιράν χωρίς Χαμενεΐ

Οι πιθανότητες για ένα Ιράν χωρίς τον Χαμενεΐ δεν είναι απλώς θεωρητικές.

Οι διαδηλώσεις, ενισχυμένες από εξωτερικές προειδοποιήσεις και στρατιωτική πίεση, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το καθεστώς κινδυνεύει να καταρρεύσει ταυτόχρονα από εσωτερικές και εξωτερικές απειλές.

Η επιβίωση του Χαμενεΐ εξαρτάται από την ικανότητά του να ισορροπήσει με σύνεση ανάμεσα στη διπλωματία, τη στρατιωτική αποτροπή και την εσωτερική σταθερότητα.

Κολυμπάς ή βουλιάζεις

Η σημερινή συγκυρία καθιστά τον Χαμενεΐ περισσότερο απειλούμενο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο συνδυασμός κοινωνικών αναταραχών, οικονομικής κρίσης, στρατιωτικών πιέσεων και πιθανής αμερικανικής παρέμβασης δημιουργεί ένα κρίσιμο σταυροδρόμι: είτε θα ακολουθήσει μια ρεαλιστική στρατηγική επιβίωσης, είτε θα αντιμετωπίσει την πλήρη κατάρρευση υπό την πίεση συντριπτικών δυνάμεων.

Η τύχη του Ιράν και του Χαμενεΐ θα εξαρτηθεί από την ικανότητά του να ισορροπήσει ανάμεσα στη διπλωματία, τη στρατιωτική αποτροπή και την εσωτερική σταθερότητα – μια πρόκληση που δύσκολα έχει αντιμετωπιστεί ξανά στην ιστορία της Μέσης Ανατολής.

Η επίφαση των δημοκρατικών αξιών

Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε αριθμοί δεν λένε ποτέ ψέματα: η Βενεζουέλα διαθέτει περίπου τον μεγαλύτερο αριθμός αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο (304 δισεκατομμύρια βαρέλια), ενώ το Ιράν έχει 209 δισεκατομμύρια, καθιστώντας το τον τρίτο μεγαλύτερο κάτοχο στον κόσμο, μετά τη Σαουδική Αραβία.

Η σύγκριση της Βενεζουέλας και του Ιράν αποκαλύπτει με σαφήνεια ότι η στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών συχνά καθοδηγείται από οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα παρά από αξίες όπως η δημοκρατία ή τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Και αυτό ειδικά όταν αφορά δύο χώρες που συνδυαστικά ελέγχουν σχεδόν το 30% παγκοσμίων αποθεμάτων πετρελαίου.

Είναι ορατό ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική καθοδηγείται από την επιθυμία ελέγχου και πρόσβασης σε φυσικούς πόρους, ειδικά σε μια εποχή όπου οι ενεργειακοί πόροι παραμένουν στρατηγικής σημασίας για την παγκόσμια ισχύ.