Ντέιβιντ Μπόουι, η τελευταία πράξη – Η απόκοσμη θνητότητα, το κλάμα και η προφητεία σε νέο ντοκιμαντέρ

Όταν ανακοινώθηκε η είδηση του θανάτου του Ντέιβιντ Μπόουι, στις 10 Ιανουαρίου 2016, ο κόσμος εκτροχιάστηκε κάποια εκατοστά.

Με αφορμή τη δεκαετή επέτειος από την απώλεια, το νέο, καθηλωτικό για τους κριτικούς ντοκιμαντέρ Bowie: The Final Act επιβεβαιώνει την ευφυία, τη δημιουργικότητα και την πρωτοποριακή επανάσταση του Βρετανού που εφηύρε το μέλλον και κατάφερε να μετατρέψει ακόμα και το τέλος του σε ένα αξεπέραστο έργο τέχνης.

Δέκα χρόνια μετά την αναχώρησή του για τα αστέρια, ο Ντέιβιντ Μπόουι επιστρέφει μέσα από ένα ντοκιμαντέρ που τολμά να κοιτάξει πέρα από την εικόνα του αλάνθαστου ειδώλου.

Η ταινία ανατέμνει την ευάλωτη πλευρά μιας ιδιοφυΐας που, ενώ προέβλεψε το ψηφιακό μας χάος, πάλευε με τις δικές του καλλιτεχνικές κρίσεις μέχρι την τελευταία του πνοή.

Όχι ακόμη μια αγιογραφία, το ντοκιμαντέρ ξεκινά από το απόγειο της ποπ δόξας του το 1983, όταν η τεράστια εμπορική επιτυχία άρχισε να στερεύει τη δημιουργική του φλέβα και με εκκίνηση την ευλογημένη από την ποπ βιομηχανία περιοδεία του Serious Moonlight του 1983, το ντοκιμαντέρ ξετυλίγει το μύθο και προχωράει σε μια συγκινητική αποδόμηση μέσα από μια δίνη αναμνήσεων καθώς μας ταξιδεύει πίσω στις απαρχές της διαδρομής του για να μας υπενθυμίσει ότι ο Μπόουι ήταν οραματιστής. Επαναστάτης. Μια ιδιοφυία που κουβαλούσε φως και σκοτάδια.

@davidbowieLet’s Dance 🕺🏼 Serious Moonlight Tour, 1983♬ Let’s Dance (2018 Remaster) – David Bowie

Με τη συμμετοχή αξιόλογων συνεργατών και συνοδοιπόρων του για μια σφαιρική ματιά στην προσωπικότητα του, στο ντοκιμαντέρ που κάνει απόψε πρεμιέρα στο Channel 4 εμφανίζονται μέλη των συγκροτημάτων του Μπόουι, φίλοι, οι παραγωγοί Τόνι Βισκόντι και Γκόλντι, καθώς και ο μυθιστοριογράφος Χανίφ Κουρέισι.

Ο τελευταίος θυμάται —χωρίς ίχνος κακίας— τον τρόπο με τον οποίο ο Μπόουι δημιουργούσε έντονες φιλίες με ενδιαφέροντες ανθρώπους όπως ο ίδιος. Στη συνέχεια, έχοντας ξεζουμίσει από αυτούς όλα όσα χρειαζόταν, τους εγκατέλειπε για να προχωρήσει παρακάτω. Μια σημαντική αν και άβολη υπενθύμιση για τις δημιουργικές ιδιοφυΐες που τείνουν να αφήνουν συντρίμμια στο πέρασμά τους.

Το ασυνήθιστο θέμα της ταινίας είναι οι «χαμηλές νότες» μιας αστρικής καριέρας. Τα άλμπουμ που δεν βρήκαν ανταπόκριση και οι κρίσεις αυτοπεποίθησης.

Σε μια δύσκολη σκηνή, ο αρθρογράφος του Melody Maker, Τζον Γουάιλντ, διαβάζει μια δηκτική κριτική που είχε γράψει για το Tin Machine II, η οποία κατέληγε με τις λέξεις: «Κάτσε κάτω άνθρωπέ μου, είσαι μια γαμημένη ντροπή». Λέγεται ότι ο Μπόουι έκλαψε όταν τη διάβασε.

Το ντοκιμαντέρ αναφέρεται και σε άλλες αποτυχίες του Μπόουι, όπως το αποτυχημένο εγχειρήματα του με τη μπάντα των Tin Machine, όταν αποπειράθηκε (αποτυχημένα) να είναι ένας απλός παίκτης σε ένα συμβατικό ροκ σχήμα. Ο πειραματισμός του δέχεται ακόμη και σήμερα, δέκα χρόνια μετά το θάνατό του, πυρά.

«Μια πραγματικά κακή μπάντα, με ένα πραγματικά κακό όνομα», λέει ο Ντίλαν Τζόουνς. «Νταβατζήδες από τον πλανήτη Βουλκάν» είναι ο τρόπος που ο επικεφαλής του γκρουπ, Ριβς Γκέιμπρελς, περιγράφει τα κοστούμια τους —δύο κομμάτια χωρίς γιακά σε έντονες χρωματικές αντιθέσεις.

Υπάρχει μια γοητεία εδώ: γιατί ένας απόκοσμος Θεός της Ροκ, ένας ανδρόγυνος που δεν θα μπορούσε να χαθεί μέσα στο πλήθος περισσότερο από όσο ένα φλαμίνγκο με γούνινο παλτό, να επιθυμεί να είναι απλώς «ένας τύπος σε μια μπάντα»; Η απάντηση που υπονοείται είναι ότι η ιδιοφυΐα συνεπάγεται αφόρητη μοναξιά.

Λάμψεις από υπερνοβά, μαύρες τρύπες και μαύρα αστέρια επανέρχονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας, λειτουργώντας ως ένα λάιτ μοτίβ της θνητότητας ενώ είναι πραγματικά επώδυνο να παρακολουθείς πλάνα του Μπόουι να αποχωρεί από τη σκηνή στην Πράγα σφαδάζοντας από τον πόνο, καθώς η ασθένειά του άρχιζε να εκδηλώνεται γράφει ο Rhik Samadder στον Guardian.

O Mπόουι εγκατέλειψε τα φώτα της δημοσιότητας για δέκα χρόνια, απολαμβάνοντας την οικογενειακή ζωή όσο μπορούσε. Αφού υποβλήθηκε σε χημειοθεραπείες, ηχογράφησε το πιο μοναχικό και ευάλωτο άλμπουμ του, έχοντας πλήρη επίγνωση του τέλους που πλησίαζε, ήξερε πως δούλευε επάνω στο κύκνειο άσμα του.

Υπάρχει αξιοπρέπεια και θάρρος στους δημιουργούς που μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο. Ο Μπόουι, ο Κοέν, όλοι όσοι μας παραδίδουν το τελικό τους δώρο, είτε είμαστε έτοιμοι να το δεχτούμε είτε όχι.

Η ταινία του σκηνοθέτη Τζόναθαν Στιάσνι δεν προσεγγίζει τον Μπόουι ως τοτέμ -αν και είναι προφανές ότι ο δημιουργός αγαπά τον μύθο του Μπόουι όσο κανείς.

Υπάρχει μια έκσταση σε πολλά πλάνα, σε όλες αυτές τις λυρικές και αιρετικές περσόνες και μεταμορφώσεις του Μπόουι, σε εκείνο το αθάνατο πρόσωπο κάτω από όλες τις μετενσαρκώσεις, στα μαλλιά που έμεναν πάντα τέλεια.

Υπάρχει μια νοσταλγική ευδαιμονία στις ιστορίες από τα γεμάτα στάδια —στο Λονδίνο των 60s, τη Νέα Υόρκη των 70s ή στο «λουσμένο» LSD Γκλάστονμπερι, όταν το κοινό του φεστιβάλ ήταν γυμνοί χίπηδες που περιπλανώνταν ταξιδεύοντας σε κόσμους άλλους.

Υπάρχει όμως και εκείνο το απίστευτα προφητικό απόσπασμα από τη συνέντευξη του 1999 στον Τζέρεμι Πάξμαν για το Newsnight, όταν ο Μπόουι προέβλεψε τον χαοτικό κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα, με την επέλαση του διαδικτύου και της ψηφιακή διάβρωση της αναλογικής ύπαρξης μας.

«Πιάνω τον εαυτό μου να μου λείπει ο ίδιος και όλα όσα πρέσβευε. Ένας φάρος για τους απροσάρμοστους, ένας υπέρμαχος της δημιουργικότητας χωρίς ορίζοντες ή φόβο. Ήταν εμβληματικός και απόκοσμος. Αλλά στο τέλος, η τέχνη και ο άνθρωπος ήταν σπαρακτικά ανθρώπινοι» γράφει στον επίλογο του ο Samadder για τον θαρραλέο υπεράνθρωπο που μας καθησύχασε για το θάνατο.

Αν μη τι άλλο, μας έμαθε να κοιτάζουμε στα αστέρια.