Πέθανε η τελευταία «Βασίλισσα του Παρισιού» Ζακλίν ντε Ριμπ – Η κόμισσα της haute επανάστασης

Η Ζακλίν ντε Ριμπ, η μεγάλη κυρία του Παρισιού, μούσα της αισθητικής και των τεχνών, σχεδιάστρια μόδας και πολυφωτογραφημένο icon μιας κουλτούρας που περνάει στη λήθη, έφυγε από τη ζωή την Τρίτη στην Ελβετία σε ηλικία 96 ετών.

Ο θάνατός της σηματοδοτεί την απώλεια μιας προσωπικότητας που δικαιούταν όσο λίγοι τον τίτλο του ειδώλου, καταφέρνοντας να συνδυάσει την αριστοκρατική της καταγωγή με ένα ατίθασο, πρωτοποριακό πνεύμα που σφράγισε τον κόσμο του στιλ γράφουν οι New York Times.

O θάνατος της επιδραστικής κόμισσας επιβεβαιώθηκε από τη Φρανσουάζ Ντιμά, φίλη και διοργανώτρια εκδηλώσεων της κυρίας ντε Ριμπ, η οποία ζούσε κυρίως στο Παρίσι και κοντά στη Λωζάνη της Ελβετίας.

Ελάχιστες γυναίκες μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο της μούσας της μόδας, αλλά αν κάποια άξιζε αυτόν τον υπερφορτωμένο χαρακτηρισμό, ήταν η ντε Ριμπ.

Ως μέλος της υψηλής κοινωνίας που σχεδίαζε ρούχα για τον εαυτό της και για μια κοινωνικά εξέχουσα πελατεία, αποτελούσε μια «παραφωνία» στους άσπιλους κύκλους που όλα είναι διακριτικά και κρυφά. Η κόμισσα ντε Ριμπ αψηφούσε και ταυτόχρονα, με εντυπωσιακή μαεστρία, εκμεταλλευόταν την καταγωγή της με ένα εξωφρενικό, αντισυμβατικό στυλ.

«Δεν μεγάλωσα σε μια οικογένεια που μου έλεγε ότι είμαι όμορφη — το αντίθετο», είχε πει. «Για χρόνια, η μητέρα μου μού έλεγε ότι δεν ήξερα πώς να περπατάω»

Διάσημη τόσο για την εικόνα της όσο και για τη σταδιοδρομία της στη μόδα και τις τέχνες, η ντε Ριμπ δεν ζητούσε ποτέ συγγνώμη. «Το να ντύνεσαι επίσημα», είχε πει κάποτε, «δεν σημαίνει ότι είσαι επιπόλαιος· δεν έχει καμία σχέση με την επιπολαιότητα». Πρόθυμη να απαθανατιστεί από φωτογράφους, η ντε Ριμπ φρόντιζε την εμφάνιση και της της (και τα δύο εργαλεία της αυτοέκφρασης της) με στρατηγική και χειρουργική επιμέλεια.

Τα εντυπωσιακά, αετίσια χαρακτηριστικά της απαθανατίστηκαν από θρυλικούς και εμβληματικούς δημιουργούς — μεταξύ αυτών οι Ίρβινγκ Πεν, Σλιμ Άαρονς, Σεσίλ Μπίτον και, περιώνυμα, ο Ρίτσαρντ Άβεντον, ο οποίος κάποτε την φωτογράφισε να κοιτάζει επιβλητικά στο βάθος, με τα μαλλιά της τυλιγμένα σε μια ενιαία πλεξούδα που γλιστρούσε σαν σχοινί πάνω από τον ώμο της.

Ήταν μια «γεννημένη ηθοποιός», δήλωσε η Καρολίνα Χερέρα, η γεννημένη στη Βενεζουέλα κοσμική σχεδιάστρια μόδας. Πάντα στο πλευρό του συζύγού της, Εντουάρ ντε Ριμπ, «έκανε πολλά πάρτι διάσημα μόνο με την παρουσία της. Την επόμενη μέρα, το θέμα της συζήτησης ήταν πάντα τι φόρεσε η Ζακλίν».

Με χαρακτηριστικά σαν να τα είχε σμιλέψει γλύπτης -την παρομοίαζαν εναλλάξ με τη Νεφερτίτη και την Οριάν ντε Γκερμάντ, τη φανταστική δούκισσα στο αριστούργημα του Μαρσέλ Προυστ Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο- η Ζακλιν ντε Ριμπ απολάμβανε την εκτίμηση και τον θαυμασμό από κάθε σχεδιαστή μόδας.

@chloyorkcity 80’s Excess, Part 49: Viscountess Jacqueline de Ribes #80saesthetics #champagnewishesandcaviardreams #oldmoneyaesthetic #jacquelinederibes #tiktokfilmtvcompetition ♬ original sound – 🗽 Chloe 🗽

Ανάμεσα σε αυτούς οι Ιβ Σεν Λοράν, Μαρκ Μποάν του οίκου Cristian Dior και ο Βαλεντίνο Γκαραβάνι, ο οποίος σχεδίαζε και έκανε σκίτσα για την κόμισσα ντε Ριμπ πριν ιδρύσει τον δικό του οίκο υψηλής ραπτικής στη Ρώμη και γίνει γνωστός απλώς ως Valentino.

Την τίμησε ο εκκεντρικός Μεξικανός κληρονόμος ορυχείων Σαρλ ντε Μπεϊστεγκί, ενώ παρέστη στον περίφημο Bal du Siècle το 1951 στο Παλάτσο Λάμπια στη Βενετία, ντυμένη ως ευγενής από πίνακα του 18ου αιώνα του Πιέτρο Λόνγκι ενώ υπήρξε μνημειώδης και η εμφάνιση της στον Bal des Têtes του βαρώνου Αλέξις ντε Ραντέ το 1956.

Εμφανιζόμενη ακριβώς την ώρα του επιδορπίου σε έναν χορό μεταμφιεσμένων το 1959, όπου παρευρίσκονταν ο δούκας και η δούκισσα του Ουίνδσορ και ο Όσκαρ ντε λα Ρέντα, προκάλεσε τόσο βλέμματα αποδοκιμασίας όσο και αναφιλητά θαυμασμού για το κοστούμι της: ένα πλούσιο σύνολο τουρκικού στυλ που είχε δημιουργήσει από τα υπολείμματα τριών φορεμάτων υψηλής ραπτικής, οργάντζα λαμέ που είχε προμηθευτεί από έναν έμπορο και μια κάπα από ζιμπελίνα που απέκτησε από μια ξεπεσμένη μπαλαρίνα.

«Το να ντύνεσαι επίσημα», είχε πει κάποτε, «δεν σημαίνει ότι είσαι επιπόλαιος· δεν έχει καμία σχέση με την επιπολαιότητα»

«Ήταν ένα θέαμα», είπε ο ντε λα Ρέντα. «Κανείς δεν ήξερε καλύτερα την τέχνη της εισόδου από τη Ζακλίν».

Είτε βρισκόταν σε πρεμιέρες μπαλέτου είτε στις αλπικές πλαγιές του Σαντ Αντόν στην Αυστρία, της Μεζέβ στη Γαλλία ή του Ζερμάτ στην Ελβετία, όπου προτιμούσε υπερμεγέθη καπέλα από γούνα αλεπούς βαμμένα στο χρώμα των συνόλων της, η ντε Ριμπ ντυνόταν για να εντυπωσιάσει.

«Μερικές φορές με δεχόταν στο σπίτι φορώντας κάτι που έμοιαζε να έχει βγει απευθείας από πίνακα του Τζον Σίνγκερ Σάρτζεντ», είχε πει κάποτε ο Βαλεντίνο με τον επιδραστικό συντάκτη μόδας της Vogue Αντρέ Λεόν Τάλεϊ να προσθέτει: «Όλοι στεκόμασταν στη μεγάλη αίθουσα και περιμέναμε την άφιξή της στο Met Ball όταν γινόταν τον Δεκέμβριο. Φορούσε την πιο εξαίσια και απροσδόκητη υψηλή ραπτική του Ιβ Σεν Λοράν».

Ωστόσο, πέρα και πάνω απ’ όλα, η κόμισσα έβλεπε τον εαυτό της ως καλλιτέχνη. Βασίλισσα του ενδυματολογικού mash-up, γνώριζε καλά το χάρισμά της στον αυτοσχεδιασμό και το «bricolage». «Πρόσφατα κάποιος μου είπε ότι είμαι σαν DJ της υψηλής ραπτικής», είχε δηλώσει. «Οτιδήποτε πιάσω στα χέρια μου, μπορώ να το μετατρέψω σε κάτι άλλο».

View this post on Instagram

A post shared by SARAH KANJ (@davincicode7)

Ο Χάρολντ Κόντα, πρώην επιμελητής του Ινστιτούτου Κοστουμιών στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης συμφωνεί. Ο Κόντα, ο οποίος οργάνωσε την έκθεση του 2015 Jacqueline de Ribes: The Art of Style [Ζακλίν ντε Ριμπ: Η Τέχνη του Στιλ], παρατήρησε τότε ότι «η προσέγγισή της στο ντύσιμο» είναι «ένα είδος παραστατικής τέχνης».

Αλλά η βασισμένη στη φαντασία αισθητική της ντε Ριμπ είχε βάση. Όταν έφτανε στα ατελιέ των οίκων μόδας, με τις ευλογίες των ίδιων των σχεδιαστών, πειραματιζόταν με τους τεχνίτες του υφάσματος και των πατρόν για την πιο αποτελεσματική ερμηνεία των ιδεών της. Η κόμισσα ντε Ριμπ μετέτρεπε τα σχέδιά τους σε δικά της υπερβολικά έργα τέχνης φτιαγμένα από ύφασμα, αξιοποιώντας τελικά αυτή την εμπειρία σε μια καριέρα στη μόδα.

«Ήταν ένα θέαμα», είπε ο Όσκαρ ντε λα Ρέντα. «Κανείς δεν ήξερε καλύτερα την τέχνη της εισόδου από τη Ζακλίν»

Όταν οι φίλοι και η οικογένειά της έμαθαν τελικά για τα σχέδιά της να διευθύνει έναν οίκο μόδας, την χλεύασαν. Ο Σεν Λοράν ανησυχούσε ότι θα υπέφερε όπως εκείνος από την κριτική των πελατών και ενός υπερβολικά πρόθυμου να αποκαθηλώσει κοινού.

Ωστόσο, κάθισε στην πρώτη σειρά στην πρώτη της επίδειξη στο Παρίσι το 1983, χειροκροτώντας τη συλλογή της ως «μια ευπρόσδεκτη προβολή της κομψότητας της». Φαινόταν ότι είχε φτάσει στο υψηλότερο σημείο μιας μακράς διαδρομής.

Η Ζακλίν Μπονέν ντε λα Μπονινιέρ ντε Μπομόν γεννήθηκε στο Παρίσι στις 14 Ιουλίου 1929, την ημέρα της πτώσης της Βαστίλης, από την Πολ ντε Ριβό ντε λα Ραφινιέρ, συγγραφέα και μεταφράστρια του Τένεσι Ουίλιαμς και του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, και τον κόμη Ζαν ντε Μπομόν, πιλότο μαχητικών και ολυμπιονίκη σκοπευτή, ο οποίος βοήθησε στην οικοδόμηση της περιουσίας της μητέρας της, η οποία προερχόταν από τον Όμιλο Ριβό, τον επενδυτικό οίκο της οικογένειάς της.

Η ντε Ριμπ θυμόταν τη μητέρα της ως απόμακρη, υπονομευτική και αποδοκιμαστική. «Δεν μεγάλωσα σε μια οικογένεια που μου έλεγε ότι είμαι όμορφη — το αντίθετο», είχε πει. «Για χρόνια, η μητέρα μου μού έλεγε ότι δεν ήξερα πώς να περπατάω».

Η ζωή στην κατεχόμενη από τους Γερμανούς Γαλλία κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έριξε άλλη μια σκιά στα παιδικά της χρόνια. Παρακολούθησε τη Σκωτσέζα γκουβερνάντα της να στέλνεται σε στρατόπεδο εργασίας, ενώ η ίδια και τα αδέλφια της πήγαν να ζήσουν στο Αντάι, στην Ακτή των Βάσκων, στη θερινή κατοικία που ανήκε στον αγαπημένο της παππού από την πλευρά της μητέρας της, Ολιβιέ ντε Ριβό ντε λα Ραφινιέρ, ο οποίος πέθανε λίγο πριν τον πόλεμο.

Σε ένα γεύμα κοντά στο Αντάι, όταν ήταν 17 ετών, η Ζακλίν, που δεν είχε φορέσει ποτέ μακιγιάζ ή ψηλά τακούνια, γοητεύτηκε από έναν νεαρό άνδρα εκκεντρικά ντυμένο με σορτς, κόκκινες κάλτσες και μωβ εσπαντρίγιες.

Ήταν ο κόμης Εντουάρ ντε Ριμπ, ένας 24χρονος ήρωας πολέμου και μέλος μιας εύπορης και συντηρητικής οικογένειας χρηματιστών. Παντρεύτηκαν όταν εκείνη ήταν 19 ετών. «Ήμουν τόσο δυστυχισμένη ως μικρό κορίτσι», είπε αργότερα. «Πίστευα ότι ο γάμος έπρεπε να είναι καλύτερος».

«Κάποτε μου είπαν ότι είμαι σαν DJ της υψηλής ραπτικής. Οτιδήποτε πιάσω στα χέρια μου, μπορώ να το μετατρέψω σε κάτι άλλο»

Το ζευγάρι κατέληξε να ζει με τα δύο του παιδιά στο σπίτι των γονιών του Εντουάρ, ένα αρχοντικό του 1868 στο κεντρικό Όγδοο Διαμέρισμα, μια συνθήκη που η ντε Ριμπ έβρισκε περιοριστική. Παρόλα αυτά, συνειδητοποίησε ότι ο γάμος παρείχε τουλάχιστον ένα σημαντικό πλεονέκτημα: μια βάση εκτόξευσης προς μια ευρύτερη κοινωνία.

Σε έναν κύκλο που ευνοούσε τις παντρεμένες γυναίκες έναντι των νεαρών, ανύπαντρων ομολόγων τους, καθιερώθηκε ως πρότυπο μόδας, φτάνοντας στη δεκαετία του 1950 σε ένα Παρίσι που ανακάμπτει διστακτικά, αν και επιδεικτικά, από τις καταστροφές του πολέμου.

Ως σταθερή παρουσία στις πιο φανταχτερές εκδηλώσεις της γαλλικής πρωτεύουσας, η ντε Ριμπ «προσωποποιούσε την ιδέα ότι οι Γαλλίδες ήταν οι πιο κομψές στον κόσμο», δήλωσε η κόμισσα Μαρίνα Τσικόνια, φωτογράφος και παραγωγός ταινιών.

Το 1956, η ντε Ριμπ ψηφίστηκε στη Διεθνή Λίστα των Πιο Καλοντυμένων. Εμφανίστηκε στη λίστα άλλες τέσσερις φορές πριν εισαχθεί στο Hall of Fame της το 1962

Το 1982, μετά τα 53α γενέθλιά της, η κυρία ντε Ριμπ ανακοίνωσε σε οικογένεια και φίλους ότι θα ασχοληθεί επιχειρηματικά με τη σχεδίαση μόδας.

«Πιστεύαμε ότι είχε τρελαθεί. Αλλά ήταν το όνειρό της και το έκανε», θυμάται η ντε Λουντινγκχάουζεν. Η πρώτη της συλλογή το 1983 κέρδισε επαίνους από τους κριτικούς και περιγράφηκε ως μια «απροσδόκητη επιτυχία».

Μέχρι το επόμενο έτος, η συλλογή της πωλούνταν σε περισσότερα από 40 καταστήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είχε μια ομάδα πελατών υψηλού προφίλ, συμπεριλαμβανομένων των Ράκελ Γουέλς, Μπάρμπαρα Γουόλτερς, Σερ, Μαρί-Ελέν ντε Ρότσιλντ και Τζόαν Κόλινς, η οποία λέγεται ότι είχε βασίσει τον επιβλητικό χαρακτήρα της στην τηλεοπτική σειρά Δυναστεία στην κυρία ντε Ριμπ.

Ωστόσο, η συνέχεια επιφύλασσε προκλήσεις. Το 1994, η κυρία ντε Ριμπ νοσηλεύτηκε για εξουθενωτικούς πόνους στην πλάτη και μια χειρουργική επέμβαση την άφησε ανήμπορη να περπατήσει για τρία χρόνια. Στη συνέχεια διαγνώστηκε με κοιλιοκάκη. Εν μέσω αυτών των δοκιμασιών, η γαλλική κυβέρνηση άρχισε να ερευνά τον Όμιλο Ριβό, την οικογενειακή επιχείρηση, για φοροδιαφυγή.

«Δεν ήθελα να γίνω μια ηλικιωμένη κυρία που θα μετάνιωνε για όσα δεν τόλμησε»

Η εταιρεία τελικά έπεσε στα χέρια του Βενσάν Μπολορέ, ενός δισεκατομμυριούχου επιχειρηματία. Λόγω της συνεχιζόμενης κακής υγείας της, η ντε Ριμπ διέλυσε την εταιρεία της το 1995. Ο θάνατος του συζύγου της το 2013 ήταν ένα ακόμη πλήγμα.

Ωστόσο, παρά όλες τις δοκιμασίες της, η επιρροή της παρέμεινε. «Είναι η ουσία της παρισινής κομψότητας», δήλωσε ο Ζαν Πολ Γκοτιέ, ο οποίος της αφιέρωσε μια συλλογή το 1999.

Το 2010, ο Νικολά Σαρκοζί της απένειμε το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής για τη φιλανθρωπική και πολιτιστική της προσφορά. Με τον θάνατο του Ιμπέρ ντε Ζιβανσί το 2018, «μπορεί κάλλιστα να αντιπροσωπεύει εκείνη την τελευταία χρυσή εποχή της υψηλής μόδας στο Παρίσι», είχε πει κάποτε ο Τάλεϊ.

Τέτοιοι εξωφρενικοί έπαινοι θα την ευχαριστούσαν, δικαιώνοντας τη δημιουργική φιλοδοξία που καλλιέργησε κατά τη διάρκεια της ζωής της. Όπως είπε κάποτε στους Times:

«Δεν ήθελα να γίνω μια ηλικιωμένη κυρία που θα έλεγε στον εαυτό της: Ονειρεύτηκα να κάνω κάτι και δεν είχα το θάρρος να το προσπαθήσω».