Η ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και ο κίνδυνος μίας λύσης στο Κυπριακό αλά Τραμπ

Η απειλή του Ιράν και της Χεζμπολάχ στην Κύπρο δεν είναι θεωρία και η ανασφάλεια που επικρατεί στο νησί ανοίγει συζητήσει για ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ. Η στοχοποίηση της Κύπρου από το Ιράν και τους συνεργάτες του είναι πραγματικότητα και αυτό την ώρα που η Κύπρος έχει στο έδαφος της 40.000 τούρκους στρατιώτες ως δυνάμεις κατοχής και εσχάτως έξι τουρκικά F-16.

Η θέση Χριστοδουλίδη για το ΝΑΤΟ

Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης επαναφέρει την πολιτική του θέση περί ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ.

Μία θέση που σήμερα εντάσσεται στη ρητορική περί προστασίας του νησιού από επιθέσεις και διατυπώνεται για δεύτερη φορά από τον Χριστοδουλίδη, μετά το 2024. Τότε ήταν ο πόλεμος στην Ουκρανία και η ανάγκη της Λευκωσίας να διαχωρίσει με έμφαση τη θέση της από τη Μόσχα, επιδιώκοντας την πρόσδεση στο άρμα των ΗΠΑ καθώς και να αποδείξει διαχωρισμό της θέσης του από τη Μόσχα.

Σήμερα είναι ο πόλεμος με το Ιράν.

Ο Χριστοδουλίδης αναγνώρισε ότι το εμπόδιο για την ένταξη είναι η Τουρκία και ως εκ τούτου οι πολιτικές συνθήκες δεν επιτρέπουν στην Κύπρο να καταθέσει αίτηση αυτή τη στιγμή, δηλώνει ωστόσο πως η Λευκωσία προχωρά «σε όλη τη σχετική προεργασία σε στρατιωτικό επίπεδο, σε επιχειρησιακό επίπεδο, σε διοικητικό επίπεδο, έτσι ώστε να είμαστε έτοιμοι όταν οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν. Ναι, να υποβάλουμε σχετική αίτηση για ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ΝΑΤΟ».

Και το ερώτημα που θέτουν οι διπλωμάτες είναι αν όντως η Κύπρος θέλει ένταξη στο ΝΑΤΟ του Τραμπ.

Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ

Ακόμα και τα επιχειρήματα όσων προσπαθούν να υπερθεματίσουν στις θέσεις Χριστοδουλίδη, περί ενίσχυσης της ασφάλειας της Κύπρου από την ένταξη της στο ΝΑΤΟ, δεν μπορούν να σταθούν, αφού η στάση του Αμερικανού προέδρου έχει ήδη αποδείξει πως το άρθρο 5, η βασική αρχή της Συμμαχίας σύμφωνα με το οποίο μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσότερων κρατών-μελών θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, αμφισβητείται.

Και για να είμαστε ξεκάθαροι, το άρθρο 5 δεν μπορεί να προστατεύσει την Κύπρο από την Τουρκία, που είναι επίσης κράτος – μέλος του ΝΑΤΟ.

Εδώ αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι η Ελλάδα με αιχμή την τουρκική εισβολή στην Κύπρο έλαβε απόφαση για απόσυρση από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ στις 14 Αυγούστου του 1974. Η απόφαση ελήφθη από την οικουμενική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή και στην ανακοίνωση τονιζόταν μεταξύ άλλων πως «το ΝΑΤΟ αποδείχθηκε ανίκανο να παρεμποδίσει την Τουρκία από την εξαπόλυση νέας βάρβαρης και απρόκλητης επίθεσης κατά της Κύπρου… Το ΝΑΤΟ δεν έχει επομένως λόγο ύπαρξης και δεν μπορεί να εκπληρώσει το σκοπό για τον οποίο συνεστήθη, αφού δεν μπορεί να αποτρέψει τον πόλεμο μεταξύ δύο μελών του…».

Σύμφωνα με τα ισχύοντα εάν ένα μέλος του ΝΑΤΟ επικαλεσθεί το Άρθρο 5, οι υπόλοιποι σύμμαχοι δύνανται να προσφέρουν οποιαδήποτε μορφή βοήθειας θεωρούν απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Και αυτό δεν αφορά υποχρεωτικά στρατιωτική υποστήριξη, αλλά ενέργειες τις οποίες η κάθε χώρα θεωρεί ότι είναι κατάλληλες και αυτή η βοήθεια συντονίζεται με τα υπόλοιπα κράτη – μέλη.

Αξίζει να σημειωθεί πως το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στην ιστορία του και αυτή ήταν για την προστασία των ΗΠΑ, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Η ενεργοποίηση του οδήγησε στην ΝΑΤΟϊκή στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν, με τις δυνάμεις των κρατών – μελών να πολεμούν δίπλα στις αμερικανικές.

Αυτό που έχει ενεργοποιηθεί σε άλλες περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία είναι μέτρα συλλογικής άμυνας.

Ο Τραμπ και το ΝΑΤΟ

Ακόμα και αν ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε στο τέλος της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, ότι εξακολουθεί να υποστηρίζει το άρθρο 5, στην πράξη το έχει αμφισβητήσει αρκετές φορές.

Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ήταν η Γροιλανδία, που είναι κράτος – μέλος του ΝΑΤΟ και δέχτηκε τις απειλές Τραμπ.

Την ίδια στιγμή ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει αφετηρία τις πολιτικές των ΗΠΑ και του Ισραήλ και πάλι είναι αόρατος για το ΝΑΤΟ.

Ενώ ο ίδιος ο Τραμπ αμφισβήτησε το άρθρο 5 και είπε ότι δεν δεσμεύεται να προστατέψει ούτε τις Βαλτικές χώρες – τις πλέον φιλο- ΝΑΤΟϊκές- αν δεχθούν επίθεση, με αιχμή το Ουκρανικό.

Αυτό έφερε την ανάγκη για ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», με τις Βαλτικές χώρες να βρίσκονται σε δύσκολη θέση, αφού αναγνωρίζουν τον Τραμπ ως μια «συναλλακτική» ηγεσία που δεν εγγυάται την ασφάλεια.

Σε αυτό το πλαίσιο η είσοδος της Κύπρου στο ΝΑΤΟ σημαίνει πως μπαίνει σε μία Συμμαχία όπου οι εγγυήσεις ασφαλείας σαφώς δεν είναι σοβαρές και παράλληλα κινδυνεύει μετατραπεί το νησί σε μια αμερικανική βάση στο όριο της Μέσης Ανατολή.

Η Κύπρος αμερικανική βάση στη Μέση Ανατολή;

Γιατί η Κύπρος εφόσον ενταχθεί στη Βορειατλαντική Συμμαχία θα πρέπει να στρατικοποιηθεί πλήρως και να μετατραπεί σε «αστακό» προκειμένου να αντιμετωπίσει και τις πιέσεις από Ρωσία και Κίνα. Κάτι που ήταν κατηγορηματικά αντίθετο με τις πολιτικές που ακολουθούσε το σύνολο των κυβερνήσεων της Κύπρου μέχρι σήμερα.

Κάτι που αυξάνει κατακόρυφα τους κινδύνους για την Κύπρο αν δει κανείς τι συμβαίνει στις χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή.

Τι θα ζητήσει η Τουρκία;

Πέραν των κινδύνων στη Μέση Ανατολή που δημιουργεί η θεωρία περί ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, μπαίνει και ένα ακόμα ερώτημα.

Τι θα ζητήσει η Τουρκία προκειμένου κατ΄αρχήν να ανοίξει το δρόμο για λύση του Κυπριακού ώστε η Κύπρος να μπει στο ΝΑΤΟ, αλλά και για να δεχθεί την Κυπριακή Δημοκρατία στη Συμμαχία.

Η στάση του τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν όσον αφορά την πίεση που ασκήθηκε στη Φινλανδία και τη Σουηδία είναι ενδεικτικές και σίγουρα πολύ χαμηλότερης έντασης από αυτή που θα ασκηθεί στη Λευκωσία.

Μία τέτοια διαδικασία θεωρείται μάλιστα βέβαιο ότι θα ανοίξει σαφώς την συζήτηση για λύση στο Κυπριακό, με διαιτητή τον Τραμπ, ο οποίος δηλώνει φίλος του Ερντογάν, με άξονα σαφώς τα συμφέροντα που συνδέουν ΗΠΑ – Τουρκία.

Αυτή ακριβώς η στάση του Τραμπ είναι που έχει επιβάλλει στην ελληνική διπλωματία να αποκλείει κάθε συμμετοχή της Ουάσιγκτον στα ελληνοτουρκικά.

Η Τουρκία και το Ιράν

Σε μία περίοδο που ακόμα και αν αρκετοί είναι αυτοί που θέλουν να παρουσιάζουν την Τουρκία να αποδυναμώνεται και να πιέζεται από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και τις εξελίξεις στο Ιράν, δεν λείπουν και απόψεις όπως αυτή του Αθανάσιου Πλατιά, ομότιμου καθηγητή Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και προέδρου στο Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, ο οποίος αναγνωρίζει κινδύνους για την Άγκυρα από τις εξελίξεις βάζοντας όμως και αστερίσκους.

Όπως επισημαίνει ο Πλατιάς (ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ) «καθώς η ικανότητα του Ιράν να προβάλλει ισχύ μέσω του δικτύου αντιπροσώπων του στο Ιράκ, τη Συρία, τον Λίβανο και την Υεμένη φθίνει, η Τουρκία καθίσταται – λόγω γεωγραφίας, στρατιωτικής ισχύος και συμμετοχής στο ΝΑΤΟ – η ισχυρότερη μη αραβική μουσουλμανική δύναμη με επιρροή σε πολλαπλά μέτωπα: Μέση Ανατολή, Ανατολική Μεσόγειο, Καύκασο, Εύξεινο Πόντο, Περσικό Κόλπο, Κεντρική Ασία και Βόρεια Αφρική. Η τουρκική εξωτερική πολιτική των τελευταίων δύο δεκαετιών επιδιώκει με συνέπεια να μετατρέπει κάθε γεωπολιτική αναταραχή σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Η παρούσα συγκυρία δεν αποτελεί εξαίρεση».

Και προσθέτει πως η Τουρκία «στην Ουάσιγκτον προβάλλεται ως αναντικατάστατος σύμμαχος που συμβάλλει στην περιφερειακή σταθερότητα, διαθέτει τη βάση του Ιντσιρλίκ, ελέγχει την πρόσβαση στον Εύξεινο Πόντο μέσω των Στενών και διατηρεί έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ. Στην Ευρώπη προβάλλεται ως ανάχωμα στις μεταναστευτικές ροές και κρίσιμος εταίρος στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων. Στη Ρωσία λειτουργεί ως ενεργειακός κόμβος και εμπορική διέξοδος σε συνθήκες δυτικών κυρώσεων. Στην Κίνα εμφανίζεται ως ο ακρογωνιαίος λίθος του «Μεσαίου Διαδρόμου» που συνδέει Ασία και Ευρώπη. Στις μοναρχίες του Κόλπου παρουσιάζεται ως εγγυητής διαχείρισης του πολιτικού Ισλάμ, προσφέροντας ταυτόχρονα αμυντική συνεργασία και επενδυτικές προοπτικές. Η ικανότητα να διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με όλους – χωρίς να ταυτίζεται πλήρως με κανέναν – αποτελεί την ουσία της τουρκικής διπλωματικής τέχνης».

Καταλήγει δε τονίζοντας ότι «το βέλτιστο σενάριο για την Άγκυρα δεν είναι η κατάρρευση της κρατικής οντότητας του Ιράν, αλλά η ελεγχόμενη αποδυνάμωσή του: αρκετή ώστε να αυξάνει τη στρατηγική της αξία, όχι όμως τόσο ώστε να παράγει χάος. Σε περιόδους αναταραχής αναζητούμε νικητές και ηττημένους. Το Ισραήλ και η Τουρκία εμφανίζονται ως οι άμεσοι ωφελημένοι από την εξασθένηση του Ιράν. Στη γεωπολιτική, όμως, το πλεονέκτημα σπάνια είναι μόνιμο. Το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Τουρκίας διευρύνθηκε. Μαζί του διευρύνθηκε και η έκθεσή της. Τα περιθώρια λάθους στενεύουν. Η παγίδα για την Άγκυρα είναι να θέσει ως στόχο την περιφερειακή ηγεμονία, πράγμα που υπερβαίνει τις δυνατότητές της​​​»​​.

Ο κίνδυνος υπεραπλουστεμένων συγκρίσεων

Όπως υπογραμμίζουν διπλωμάτες στο in απλοϊκές συγκρίσεις δεν βοηθούν στην εξαγωγή συμπερασμάτων.

Για παράδειγμα τονίζουν πως δεν πρέπει να συγκρίνεται η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ με την περίπτωση της Κύπρου, καθώς η διεύρυνση της Συμμαχίας δεν δημιουργεί τα ίδια ζητήματα ασφαλείας όπου και αν γίνεται.

Και σημειώνουν αντίστοιχα πως το γεγονός πχ ότι η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ έφερε μια χλιαρή ρωσική αντίδραση για τα μάτια του κόσμου, δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ένταξη της Ουκρανίας, για την οποία όπως επισημαίνουν «κοντεύουμε να φτάσουμε σε τρίτο παγκόσμιο πόλεμο».

Οι ίδιοι διπλωμάτες τονίζουν σε αυτό το πλαίσιο πως το να γίνει η Κύπρος «ΝΑΤΟικό φυλάκιο» στη Μέση Ανατολή αφού έχει δεχθεί τους όρους που ζητά η Τουρκία – και θα αποδέχεται ο Τραμπ – για να μπει στη Συμμαχία δημιουργεί τεράστιους κινδύνους.

Και θέτουν το ερώτημα αν όλοι όσοι σήμερα ζητούν την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, το έχουν σκεφθεί καλά και αν τελικά θέλουν διαχείριση (ή και «επίλυση») του Κυπριακού με τους όρους deal making που προωθεί ο Τραμπ.

Αξίζει να θυμίσουμε πως τουρκικές διπλωματικές πηγές όταν ερωτήθηκαν για την πιθανή διαμεσολάβηση των Τραμπ στα ελληνοτουρκικά απάντησαν πως αυτό για την Τουρκία μπορεί να είναι και θετικό, αφού η Άγκυρα ξέρει να κινείται, να διαπραγματεύεται και τελικά να επιβιώνει σε «γκρίζες ζώνες», σε αντίθεση με την Αθήνα…