The Expla-in Project | Αναποφάσιστοι: Δεν ξέρω, δεν απαντώ. Τι συμβαίνει με τη «γκρίζα ζώνη» των ψηφοφόρων;

Το ελληνικό κομματικό τοπίο έχει περάσει από διαδοχικές πολιτικές και κοινωνικές μεταμορφώσεις. Από τον ισχυρό δικομματισμό που κυριάρχησε για δεκαετίες, το πολιτικό σκηνικό, τα τελευταία χρόνια, γίνεται ολοένα και πιο ρευστό. Η μεταβολή των συσχετισμών και η αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομματικών πόλων διαμορφώνουν ένα νέο, πιο ασταθές περιβάλλον, στο οποίο οι εκλογικές επιλογές εμφανίζονται πιο ανοιχτές και λιγότερο προβλέψιμες. Σε αυτό το πλαίσιο ενισχύονται οι αναποφάσιστοι και διευρύνεται η λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» των ψηφοφόρων. 

Δεν είναι τυχαίο ότι το ποσοστό της αδιευκρίνιστης ψήφου —δηλαδή των αναποφάσιστων και όσων δεν απαντούν στην ερώτηση της πρόθεσης ψήφου— κινείται από τις αρχές του 2025 σε διψήφια επίπεδα, φτάνοντας ακόμη και το 14%–15%.

Παράλληλα, εάν εξεταστεί συνολικά η «γκρίζα ζώνη» του εκλογικού σώματος, συμπεριλαμβάνοντας όσους δηλώνουν άκυρο, λευκό ή «κανένα», καθώς και εκείνους που επιλέγουν μικρότερα κόμματα με εκλογική επίδοση κάτω του 1% (κατηγορία «Άλλο»), προκύπτει μια ακόμη πιο διευρυμένη εικόνα.

Μέχρι τις αρχές του 2025 η ζώνη αυτή κινούνταν κάτω από το 25%, ενώ έκτοτε καταγράφεται μεταξύ 25% και 30%, στοιχείο που υπογραμμίζει τη διεύρυνση της εκλογικής αβεβαιότητας. Σήμερα, η σταδιακή αποδυνάμωση του ΣΥΡΙΖΑ και η φθορά της ΝΔ έχουν οδηγήσει σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου, παρότι η ΝΔ παραμένει το πρώτο κόμμα στις δημοσκοπήσεις, κινείται σε επίπεδα κοντά στο 30%.

Αναποφάσιστοι και «γκρίζα ζώνη»

Με τη βοηθεια του Γιάννη Μπαλαμπανίδη, πολιτικός αναλυτής, Επικεφαλής πολιτικής  και κοινωνικής έρευνας στην Metron Analysis, το in αναλύει την εικόνα υψηλής ρευστότητας και την αυξητική τάση που παρουσιάζει το ποσοστό των αναποφάσιστων και γενικότερα η λεγόμενη γκρίζα ζώνη.

Καταλήγουμε στα εξης βασικά συμπεράσματα:

• Το κομματικό σύστημα εμφανίζει έντονη ρευστότητα και κινητικότητα, ενώ το αίτημα για πολιτική αλλαγή δεν έχει ακόμη βρει σαφή έκφραση.
• Παράλληλα, αυξάνεται η «γκρίζα ζώνη» των ψηφοφόρων, με την αδιευκρίνιστη ψήφο να φτάνει ακόμη και το 14–15% και το συνολικό ποσοστό όσων δεν επιλέγουν κόμμα ή στρέφονται σε πολύ μικρούς σχηματισμούς να αγγίζει το 25–30%.
• Η τάση αυτή εντοπίζεται κυρίως σε κεντρώους και κεντροαριστερούς ψηφοφόρους, καθώς και σε πολίτες με χαμηλότερα επίπεδα πολιτικής εμπιστοσύνης ή αποστασιοποίηση από το δίπολο Αριστερά–Δεξιά.
• Συνολικά, το ελληνικό κομματικό σύστημα φαίνεται να έχει περάσει από τον «μικρό δικομματισμό» σε μια κατάσταση ασταθούς ισορροπίας, όπου η πολιτική στασιμότητα συνυπάρχει με έντονη ρευστότητα και πιθανότητα εμφάνισης νέων πολιτικών σχηματισμών.

«Στη Μεταπολίτευση επικράτησε στο κομματικό μας σύστημα ο ιστορικός δικομματισμός ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, με τα δύο μεγάλα κόμματα να εναλλάσσονται στην εξουσία πετυχαίνοντας υψηλές εκλογικές επιδόσεις, που έφταναν και σε επίπεδα άνω του 80%. Ύστερα ήρθε η Κρίση του 2010, που θύμα της ήταν και το κομματικό σύστημα. Ο λεγόμενος «εκλογικός σεισμός» του 2012 αποσταθεροποίησε πλήρως το σκηνικό και διαμορφώθηκε ένας «μικρός δικομματισμός» ΝΔ-ΣΥΡΙΖΑ σε επίπεδα αρκετά χαμηλότερα από τον προηγούμενο. Με τη σταδιακή αποσάθρωση του ΣΥΡΙΖΑ και τη σταδιακή αλλά σαφή φθορά της ΝΔ, έχουμε περάσει πλέον σε μία φάση όπου η ΝΔ, παρότι κινείται σε επίπεδα κάτω του 30%, είναι το σχετικά ισχυρότερο κόμμα καθώς τη χωρίζει μεγάλη απόσταση από τα υπόλοιπα», σχολιάζει στο in ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης, πολιτικός αναλυτής, Επικεφαλής πολιτικής  και κοινωνικής έρευνας στην Metron Analysis.

Μιλάμε, λοιπόν, για ένα κομματικό τοπίο που χαρακτηρίζεται από μια οριζόντια ρευστοποίηση και έντονη κινητικότητα καθώς δεν υπάρχουν σταθεροί πόλοι αναφοράς.

Η ΝΔ εκφράζει προνομιακά το αίτημα  για σταθερότητα, έχοντας όμως φυγόκεντρες τάσεις λόγω της κοινωνικής δυσαρέσκειας, ενώ το ισχυρό αίτημα για πολιτική αλλαγή δεν βρίσκει προς το παρόν ισχυρό εκφραστή.

Στη συνέχεια ο κ. Μπαλαμπανίδης εξηγεί:  δεν είναι τυχαίο ότι το κομμάτι της Αδιευκρίνιστης Ψήφου (Αναποφάσιστοι και όσοι δεν απαντούν στην ερώτηση της πρόθεσης ψήφου) κινείται από τις αρχές του 2025 σε διψήφια ποσοστά, φτάνοντας ακόμη και το 14-15%. Είναι σημαντικό όμως επίσης να παρατηρηθεί ότι διευρύνεται συνολικά η «γκρίζα ζώνη», αν συμπεριλάβουμε δηλαδή όσους δεν επιλέγουν κάποιο κόμμα (Άκυρο, λευκό, κανένα), ή αν συνυπολογίσουμε και όσους επιλέγουν μικρότερα κόμματα με επίδοση κάτω του 1% (Άλλο): μέχρι τις αρχές του 2025 η ζώνη αυτή κινείται σε επίπεδα κάτω του 25% ενώ έκτοτε μεταξύ 25-30%.

Που εντοπίζεται η Αδιευκρίνιστη Ψήφος;

Η Αδιευκρίνιστη Ψήφος, ειδικότερα,  εντοπίζεται ιδίως σε όσους αυτοπροσδιορίζονται ως Κεντρο-αριστεροί και ως Κεντρώοι. Αφορά, λοιπόν, ένα μέρος των κεντρο-αριστερών ψηφοφόρων που βρίσκονται σε αναζήτηση ενός ισχυρού πόλου αντιπολίτευσης έναντι της ΝΔ αλλά και ένα μέρος των κεντρώων πολιτών που ενδεχομένως αποξενώνονται από την κυβερνώσα παράταξη. «Ένα όχι ευκαταφρόνητο μέρος όσων δηλώνουν ότι το 2023 ψήφισαν ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή τα κόμματα του «μικρού δικομματισμού» της κρίσης, φαίνεται σήμερα να κινείται στη γκρίζα ζώνη που δεν επιλέγει κάποιο κόμμα ή επιλέγει μικρότερα», σχολιάζει ο κ. Μπαλαμπανίδης.

Παράλληλα, η Αδιευκρίνιστη Ψήφος αφορά επίσης σημαντικά και όσους απορρίπτουν το φάσμα αυτοτοποθέτησης Αριστερά-Δεξιά ή εκφράζουν χαμηλότερα επίπεδα πολιτικής εμπιστοσύνης, ένδειξη ότι υπάρχει ένα μέρος πολιτών που ενδεχομένως εξετάζει «αντι-συστημικές» εναλλακτικές χωρίς ακόμη να τις επιλέγει.

«Αυτές οι ενδείξεις συντείνουν στο συμπέρασμα ότι το κομματικό σύστημα από τη συνθήκη του «μικρού δικομματισμού» έχει περάσει σε μια κατάσταση ασταθούς ισορροπίας, όπου η στασιμότητα συνυπάρχει με τη ρευστοποίηση και τη διάχυση των πιθανών επιλογών – εν αναμονή και νέων σχηματισμών που ενδεχομένως δημιουργηθούν», υπογραμμίζει ο κ. Μπαλαμπανίδης.