Η Μπερλινάλε ήταν πάντα πολιτική: Ευρωπαίοι δημιουργοί στηρίζουν τη διευθύντρια του φεστιβάλ εν μέσω απειλών απομάκρυνσης

Η υπόθεση της Μπερλινάλε περνά σε κρίσιμο σημείο, καθώς η γερμανική κυβέρνηση συγκαλεί σήμερα έκτακτη σύσκεψη με αντικείμενο τη «μελλοντική κατεύθυνση» του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, σύμφωνα με το Euronews.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η καλλιτεχνική διευθύντρια, Τρίσια Τατλ, η οποία – σύμφωνα με δημοσιεύματα – ενδέχεται να απομακρυνθεί από τη θέση της, μετά τον πολιτικό θόρυβο που προκάλεσαν φιλοπαλαιστινιακές παρεμβάσεις δημιουργών κατά τη διάρκεια της τελετής απονομής των βραβείων το περασμένο Σάββατο.

Η διευθύντρια του φεστιβάλ, Τρίσια Τάτλ, εκφωνεί την εναρκτήρια ομιλία πριν από την προβολή της ταινίας «Everything Everywhere All At Once» στο πλαίσιο του 76ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, στο Βερολίνο, Γερμανία, 13 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Nadja Wohlleben

Σχεδόν 700 υπογραφές υπέρ της Τατλ

Η προοπτική απομάκρυνσής της έχει πυροδοτήσει κύμα αντιδράσεων στον διεθνή κινηματογραφικό χώρο. Επιφανείς Ευρωπαίοι και Αμερικανοί δημιουργοί εκφράζουν δημόσια τη στήριξή τους, ενώ η Γερμανική Ακαδημία Κινηματογράφου παρενέβη με ανοικτή επιστολή, δηλώνοντας ότι παρακολουθεί «με βαθιά ανησυχία» τη συζήτηση περί παύσης της διευθύντριας της Μπερλινάλε.

Η Ακαδημία επισημαίνει ότι οι επίμαχες δηλώσεις δεν έγιναν από τη διοίκηση του φεστιβάλ αλλά από προσκεκλημένους σκηνοθέτες και τονίζει πως ένα διεθνές φεστιβάλ δεν λειτουργεί ως διπλωματικός μηχανισμός, αλλά ως δημοκρατικός πολιτιστικός θεσμός που οφείλει να προστατεύει την πολυφωνία και την ελεύθερη έκφραση.

Το κείμενο φέρει σχεδόν 700 υπογραφές επαγγελματιών του σινεμά, μεταξύ των οποίων οι Σον Μπέικερ, Τίλντα Σουίντον, Νάνσι Σπίλμπεργκ, Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιο, Μαρία Σράντερ, Μάρεν Άντε, Τομ Τίκβερ και Τοντ Χέινς.

Αναλυτικά η επιστολή της Γερμανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου

«Ως δημιουργοί στη Γερμανία και πέρα από αυτήν, παρακολουθούμε με βαθιά ανησυχία τη δημόσια συζήτηση γύρω από τη Μπερλινάλε και την προτεινόμενη απομάκρυνση της Τρίσια Τατλ. Υπερασπιζόμαστε τη Μπερλινάλε γι’ αυτό που ουσιαστικά είναι: έναν τόπο ανταλλαγής.

Η Μπερλινάλε είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα κόκκινο χαλί ή μια ακολουθία πρωτοσέλιδων. Αποτελεί χώρο όπου διασταυρώνονται οπτικές, αμφισβητούνται αφηγήσεις και γίνονται ορατές κοινωνικές εντάσεις. Εκεί εκτυλίσσεται ο δημόσιος διάλογος – στον πυρήνα του κινηματογράφου.

Η πρόσφατη κριτική εστίασε σε δηλώσεις που διατυπώθηκαν από τη σκηνή. Καμία από αυτές δεν προήλθε από τη διεύθυνση του φεστιβάλ, αλλά από προσκεκλημένους δημιουργούς. Ένα διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου δεν αποτελεί εργαλείο διπλωματίας· είναι ένας δημοκρατικός πολιτιστικός χώρος που αξίζει προστασίας. Η δύναμή του έγκειται στην ικανότητά του να φιλοξενεί αποκλίνουσες οπτικές και να προσφέρει ορατότητα σε μια πολλαπλότητα φωνών.

Επίσης, κριτική ασκήθηκε σε φωτογραφία της διεύθυνσης του φεστιβάλ με δημιουργούς, στην οποία ήταν ορατή παλαιστινιακή σημαία. Η φωτογράφιση με διεθνείς καλεσμένους αποτελεί συνήθη πρακτική ενός τέτοιου φεστιβάλ. Η ορατότητα διαφορετικών ταυτοτήτων δεν συνιστά επιδοκιμασία· αποτελεί έκφραση μιας ανοιχτής και δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας.

Όταν λαμβάνονται υπηρεσιακές αποφάσεις με αφορμή μεμονωμένες δηλώσεις ή συμβολικές ερμηνείες, αποστέλλεται ένα ανησυχητικό μήνυμα: οι πολιτιστικοί θεσμοί τίθενται υπό πολιτική πίεση.

Αν συγκαλείται έκτακτη συνεδρίαση για να αποφασιστεί το μέλλον της ηγεσίας του φεστιβάλ, τότε διακυβεύεται κάτι περισσότερο από μία μεμονωμένη θέση. Το ζήτημα αφορά τη σχέση ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και τη θεσμική ανεξαρτησία.

Η Μπερλινάλε υπήρξε πάντοτε πολιτική – όχι με κομματικούς όρους, αλλά με κοινωνική εμπλοκή. Ο κινηματογράφος καθιστά ορατές τις συγκρούσεις, ανοίγει νέες οπτικές και μετατρέπει σε απτή εμπειρία την αδικία και τη βία. Θέτει ηθικά ερωτήματα και μας καλεί να αντέξουμε την αμφισημία αντί να την επιλύουμε πρόωρα. Φωτίζει δομές εξουσίας και δίνει ορατότητα σε εμπειρίες καταπίεσης – όχι για να προσφέρει απλοϊκές απαντήσεις, αλλά για να καταστήσει εφικτό έναν ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Εκεί ακριβώς εδράζεται η δημοκρατική του αξία.

Ιδιαίτερα σε περιόδους παγκόσμιας κρίσης, έχουμε ανάγκη από χώρους που μπορούν να αντέξουν τη διαφωνία. Η ανεξαρτησία των πολιτιστικών θεσμών διασφαλίζει όχι μόνο την καλλιτεχνική ελευθερία, αλλά και τη ζωντάνια του ίδιου του δημοκρατικού διαλόγου.

Αν κάθε αντιπαράθεση οδηγεί σε θεσμικές συνέπειες, ο διάλογος υποχωρεί μπροστά στον έλεγχο.

Στεκόμαστε υπέρ μιας κουλτούρας ανταλλαγής, όχι εκφοβισμού. Όπου η διαφορετικότητα παραμένει ορατή, η δημοκρατία παραμένει ζωντανή».

Η διευθύντρια του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, Τρίσια Τατλ, μιλά στη σκηνή κατά τη διάρκεια της τελετής απονομής βραβείων του 76ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, στο Βερολίνο, Γερμανία, 21 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Axel Schmidt
 

Η Bild στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης

Σύμφωνα με το Euronews Culture, η συντηρητική εφημερίδα Bild – χωρίς να επικαλείται πηγές – ανέφερε ότι το υπουργείο Πολιτισμού εξετάζει την αποπομπή της Τάτλ στη σημερινή συνεδρίαση. Η ίδια διανύει το δεύτερο έτος της πενταετούς θητείας της.

Η Bild, που έχει τοποθετηθεί ανοιχτά υπέρ του Ισραήλ, πρωτοστατεί στην κριτική κατά του φεστιβάλ μετά τα όσα εκτυλίχθηκαν στη σκηνή της απονομής. Μεταξύ όσων διατύπωσαν δημόσια φιλοπαλαιστινιακές θέσεις ήταν η Μαρί-Ροζ Οστά (Βραβείο Καλύτερης Ταινίας Μικρού Μήκους), η Ζενεβιέβ Ντιλούντ-ντε Σελ (Καλύτερο Σενάριο) και ο Εμίν Αλπέρ (Αργυρή Άρκτος – Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής).

Ο σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί και η διευθύντρια του Φεστιβάλ Βερολίνου, Τρίσια Τατλ, ποζάρουν σε φωτογράφιση (photocall) στο πλαίσιο του 76ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, στο Βερολίνο, Γερμανία, 19 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Maryam Majd

Η αποχώρηση Σνάιντερ και οι βαριές κατηγορίες

Το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω όταν ο ομοσπονδιακός υπουργός Περιβάλλοντος της Γερμανίας, Κάρστεν Σνάιντερ, αποχώρησε από την αίθουσα κατά τη διάρκεια της ομιλίας του Παλαιστίνιου σκηνοθέτη Αμπντάλα Αλ-Χατίμπ. Η ταινία του «Chronicles From The Siege» είχε μόλις τιμηθεί με το κορυφαίο βραβείο του τμήματος Perspectives.

Από τη σκηνή, ο Αλ-Χατίμπ κατηγόρησε τη γερμανική κυβέρνηση ότι «είναι εταίρος στη γενοκτονία στη Γάζα στο πλευρό του Ισραήλ», κάνοντας αναφορά και στη διαχρονικά φιλοϊσραηλινή στάση της χώρας, η οποία συνδέεται με το ιστορικό της παρελθόν.

Λίγες ημέρες αργότερα, ο αρθρογράφος Γκούνναρ Σούπελιους, σε στήλη του στη Bild, υποστήριξε ότι η Τατλ «πόζαρε για προπαγάνδα της Γάζας», επικαλούμενος φωτογραφία της με τον Αλ-Χατίμπ και την ομάδα της ταινίας, όπου διακρίνεται παλαιστινιακή σημαία. Της καταλόγισε επίσης ότι επέτρεψε στη Μπερλινάλε να χρησιμοποιηθεί από «αντισημιτικούς» ακτιβιστές.

Καλλιτεχνική ελευθερία και θεσμική ανεξαρτησία

Η Γερμανική Ακαδημία Κινηματογράφου απορρίπτει ρητά αυτούς τους ισχυρισμούς. Όπως επισημαίνει, η φωτογράφιση με διεθνείς καλεσμένους αποτελεί πάγια πρακτική ενός φεστιβάλ τέτοιου βεληνεκούς και η παρουσία διαφορετικών συμβόλων ή ταυτοτήτων δεν συνιστά πολιτική ταύτιση, αλλά στοιχείο μιας ανοιχτής, δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας.

Στην επιστολή υπογραμμίζεται ότι η επιβολή υπηρεσιακών συνεπειών με αφορμή μεμονωμένες δηλώσεις ή συμβολικές αναγνώσεις στέλνει ανησυχητικό μήνυμα περί πολιτικής πίεσης στους πολιτιστικούς θεσμούς.

Κατά τους υπογράφοντες, το ζήτημα δεν αφορά απλώς ένα πρόσωπο, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η σχέση ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και τη θεσμική ανεξαρτησία. Εάν κάθε αντιπαράθεση οδηγεί σε θεσμικές κυρώσεις, σημειώνουν, τότε ο δημόσιος διάλογος υποχωρεί μπροστά στον έλεγχο.

Η διευθύντρια του Φεστιβάλ Βερολίνου, Τρίσια Τατλ, χαιρετά από τη σκηνή κατά τη διάρκεια της τελετής έναρξης του 76ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, στο Berlinale Palast στο Βερολίνο, Γερμανία, 12 Φεβρουαρίου 2026. REUTERS/Axel Schmidt

Κριτική και από φιλοπαλαιστινιακούς κύκλους

Την ίδια στιγμή, αξίζει να σημειωθεί ότι η Τατλ βρέθηκε αντιμέτωπη με επικρίσεις και από την αντίθετη πλευρά κατά τη διάρκεια του φετινού φεστιβάλ. Φιλοπαλαιστινιακοί ακτιβιστές την κατηγόρησαν – όπως και τον πρόεδρο της κριτικής επιτροπής Βιμ Βέντερς – ότι δεν εξέφρασαν επαρκή δημόσια αλληλεγγύη προς τους Παλαιστιινίους, κάνοντας λόγο ακόμη και για «λογοκρισία» δημιουργών που επιθυμούσαν να τοποθετηθούν.

Η διοργάνωση έχει επιβεβαιώσει τη σημερινή συνάντηση με το υπουργείο Πολιτισμού, χωρίς να προχωρήσει σε περαιτέρω δηλώσεις.

Στην κατακλείδα της επιστολής, η Γερμανική Ακαδημία Κινηματογράφου υπενθυμίζει ότι η Μπερλινάλε υπήρξε διαχρονικά πολιτική με κοινωνικούς όρους: ένας χώρος όπου αναδεικνύονται συγκρούσεις, φωτίζονται δομές εξουσίας και τίθενται ηθικά ερωτήματα. «Στεκόμαστε υπέρ μιας κουλτούρας ανταλλαγής, όχι εκφοβισμού. Όπου η διαφορετικότητα παραμένει ορατή, η δημοκρατία παραμένει ζωντανή», τονίζεται.