Το «πράσινο» περιτύλιγμα των BAFTA: Το αόρατο αποτύπωμα της λάμψης των βραβείων στο περιβάλλον

Τα BAFTA έχουν την ικανότητα να μετατρέπουν μια απονομή βραβείων σε πολιτιστικό γεγονός με διεθνή απήχηση. Το κόκκινο χαλί, οι κάμερες, οι ενδυματολογικές επιλογές, τα χειροκροτήματα – όλα συνθέτουν μια εικόνα που θυμίζει ότι ο κινηματογράφος εξακολουθεί να παράγει συλλογικές στιγμές.

Πίσω όμως από τη σκηνοθετημένη λάμψη, υπάρχει μια λιγότερο ορατή διάσταση: το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που συνδέεται όχι τόσο με τη βραδιά της τελετής, όσο με τον τρόπο που οργανώνεται και βιώνεται συνολικά η σεζόν των βραβείων.

Το αποτύπωμα που δεν φαίνεται στην κάμερα

Η συζήτηση για τη βιωσιμότητα στον κινηματογράφο δεν αφορά μόνο τα σκηνικά ή τα κοστούμια. Σύμφωνα με στοιχεία του οργανισμού βιωσιμότητας BAFTA Albert, που υποστηρίζει παραγωγές στον υπολογισμό και τη μείωση των εκπομπών τους, περίπου το 65% των συνολικών εκπομπών προέρχεται από ταξίδια και μεταφορές. Μόνο οι πτήσεις αντιστοιχούν περίπου στο 30% του συνόλου.

Η κατανάλωση ενέργειας – κυρίως από στούντιο και γεννήτριες σε γυρίσματα εκτός έδρας – καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο, ενώ τα υλικά και τα απόβλητα συνθέτουν το υπόλοιπο ποσοστό. Με απλά λόγια: το μεγαλύτερο μέρος του άνθρακα παράγεται εκτός πλάνου.

Και η περίοδος των βραβείων, με τα διαδοχικά events, τις καμπάνιες και τις διεθνείς εμφανίσεις, συνεπάγεται έντονη κινητικότητα – συχνά με υπερατλαντικές πτήσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιωτικά τζετ.

Τι αλλάζει στα ίδια τα Bafta

Τα BAFTA έχουν επιχειρήσει να περιορίσουν το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα με συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Η τελετή φιλοξενείται στο Royal Festival Hall στο Λονδίνο, όπου εφαρμόζονται «πράσινα» τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και πολιτικές μείωσης εκπομπών. Χρησιμοποιούνται γεννήτριες HVO (υδρογονοεπεξεργασμένο φυτικό έλαιο) αντί για συμβατικό ντίζελ, επαναχρησιμοποιούνται σκηνικά και αντικείμενα, έχει καταργηθεί το κόκκινο κρέας από το μενού και ενθαρρύνεται η επανάχρηση ή ενοικίαση ενδυμάτων.

Παράλληλα, έχει απαγορευτεί η χρήση πλαστικών μιας χρήσης, δίνεται έμφαση στη μείωση αποβλήτων και στη βιώσιμη τροφοδοσία, ενώ σε προηγούμενες διοργανώσεις είχαν αφαιρεθεί τα δώρα προς τους υποψηφίους και είχαν προστεθεί vegan επιλογές.

Εκπρόσωπος των BAFTA και του BAFTA Albert έχει τονίσει ότι το αποτύπωμα της τελετής μετριέται συστηματικά και περιορίζεται βάσει των εργαλείων και της καθοδήγησης του οργανισμού, υπογραμμίζοντας τη δέσμευση για συνεχή βελτίωση – στα παρασκήνια, στην εκδήλωση και στο περιεχόμενο που προβάλλεται.

Οι κινήσεις αυτές έχουν σημασία. Ωστόσο, αγγίζουν κυρίως το κομμάτι που είναι ορατό.

REUTERS/Marissa Davison TPX IMAGES OF THE DAY

Η κλίμακα του προβλήματος: τα ταξίδια

Αν οι πτήσεις αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπομπών, τότε οι ουσιαστικότερες μειώσεις δεν θα προέλθουν από το μενού ή τον φωτισμό, αλλά από τον τρόπο μετακίνησης των συμμετεχόντων.

Η έρευνα στη βιωσιμότητα της κινηματογραφικής παραγωγής δείχνει ότι όταν οι αλλαγές παρουσιάζονται ως «απαγόρευση» ή στέρηση, συχνά προκαλούν αντίδραση. Την ίδια στιγμή, η λάμψη των βραβείων είναι ακριβώς αυτό που τους δίνει πολιτιστική βαρύτητα. Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι να καταργηθεί το θέαμα, αλλά να αναδιαμορφωθεί το πρότυπο που αυτό προβάλλει.

Μια πρακτική ιδέα θα ήταν ο συντονισμός κοινών πτήσεων από βασικά κέντρα όπως το Λος Άντζελες, η Νέα Υόρκη, το Παρίσι ή το Άμστερνταμ, αντί για δεκάδες μεμονωμένες μετακινήσεις. Όσοι συμμετέχουν θα ταξιδεύουν με κοινές πτήσεις, ενώ όσοι δεν μπορούν θα μπορούν να αποδέχονται το βραβείο εξ αποστάσεως, όπως συνέβη την περίοδο της πανδημίας.

Η λύση αυτή δεν θα μηδένιζε τις εκπομπές, θα περιόριζε όμως τις εκπομπές ανά άτομο, θα αφαιρούσε το κύρος της «ατομικής» μετακίνησης και θα έκανε τη συλλογική επιλογή ορατή.

Τι έδειξε η εμπειρία της πανδημίας

Κατά τη διάρκεια της COVID-19, τελετές και καμπάνιες προώθησης μεταφέρθηκαν διαδικτυακά ή υιοθέτησαν υβριδικά μοντέλα. Δεν ήταν ιδανικά, αλλά λειτούργησαν. Έρευνες που συγκρίνουν δια ζώσης και ψηφιακές διεθνείς διοργανώσεις δείχνουν ότι η πλήρης μετάβαση στο online μπορεί να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα έως και κατά 94%, κυρίως λόγω της κατάργησης των μετακινήσεων.

Τα βραβεία δεν είναι επιστημονικά συνέδρια, όμως το συμπέρασμα είναι σαφές: όταν το μεγαλύτερο μέρος των εκπομπών προέρχεται από τα ταξίδια, εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη δυνατότητα μείωσης.

REUTERS/Marissa Davison

Ουσία ή «πράσινο» περιτύλιγμα;

Ένα βασικό ερώτημα παραμένει: μειώνεται πράγματι η δραστηριότητα υψηλών εκπομπών – πτήσεις, καύσιμα, ενέργεια, μεταφορές – ή αλλάζει κυρίως η εικόνα;

Η πρακτική της αντιστάθμισης άνθρακα, για παράδειγμα, έχει χρησιμοποιηθεί για να στηριχθούν ισχυρισμοί «κλιματικής ουδετερότητας» χωρίς ουσιαστική αλλαγή συμπεριφοράς. Πολλά σχήματα αντιστάθμισης έχουν επικριθεί ως ανεπαρκή ή παραπλανητικά, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κινηθεί για να περιορίσει περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς που βασίζονται αποκλειστικά σε αυτά.

Παράλληλα, ο οδικός χάρτης Accelerate 2025 του BAFTA Albert αποτελεί πανβρετανικό σχέδιο, σε συνεργασία με broadcasters και πλατφόρμες streaming, με στόχο τη μείωση εκπομπών στον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Το σχέδιο δίνει έμφαση στη μείωση πτήσεων, στην ενίσχυση των σιδηροδρομικών μετακινήσεων, στη βελτίωση της ενέργειας στα γυρίσματα και στην αναθεώρηση πρακτικών παραγωγής.

Ποιο πρότυπο επιτυχίας προβάλλεται

Τα BAFTA δεν είναι υπεύθυνα για το σύνολο των εκπομπών της βιομηχανίας. Ωστόσο, επηρεάζουν την εικόνα της επιτυχίας. Αν η επιτυχία συνδέεται με διαρκή υπερατλαντικά ταξίδια και ατομική ευκολία, αυτό γίνεται πρότυπο. Αν συνδεθεί με συντονισμένες μετακινήσεις, καθαρότερη ενέργεια και διαφάνεια στα δεδομένα, τότε αυτό μπορεί να αποτελέσει τον νέο κανόνα.

Η λάμψη δεν χρειάζεται να χαθεί. Η τελετή μπορεί να παραμείνει. Εκείνο που μπορεί να επανασχεδιαστεί είναι το μήνυμα που εκπέμπεται. Αν το ταξίδι γίνει μέρος της συζήτησης και όχι αόρατη λεπτομέρεια, τότε ίσως αρχίσει να περιορίζεται και εκείνο το κομμάτι του αποτυπώματος του κινηματογράφου που σήμερα μένει εκτός κάδρου – μέχρι να εμφανιστεί ο λογαριασμός.

*Το άρθρο βασίζεται σε ανάλυση του Τζακ Σέλμπερν, ανώτερου λέκτορα και διευθυντή φωτογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Λίνκολν, όπως δημοσιεύθηκε στο The Conversation