Κόλαση στη Φουκουσίμα: Έγκλημα, συγκάλυψη, ηρωϊσμός – Το χρονικό της πυρηνικής αποκάλυψης στο φως

Η τρομακτική ιστορία του πυρηνικού ατυχήματος στη Φουκουσίμα το 2011, το οποίο προκλήθηκε από ένα κατακλυσμιαίο τσουνάμι, αναβιώνει μέσα από τη ματιά του Βρετανού δημιουργού Τζέιμς Τζόουνς και της Ιαπωνίδας συνεργάτιδάς του, Μεγκούμι Ίνμαν σε νέο, επίκαιρο και οδυνηρό, ντοκιμαντέρ.

Οι ντοκιμαντερίστες εξετάζουν αυτή την τραγική συγκυρία, τη διπλή καταστροφή, τόσο φυσική όσο και ανθρωπογενή, που άφησε πίσω της 20.000 νεκρούς και οδήγησε στον εκτοπισμό 164.000 ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους δεν θα επιστρέψουν ποτέ στις εστίες τους.

«Το αρχειακό υλικό από το τσουνάμι που εξαπλώνεται στα χωράφια και τις αγροτικές εκτάσεις της Ιαπωνίας είναι βαθιά ενοχλητικό· η λέξη εφιάλτης χρησιμοποιείται συχνά, αλλά εδώ είναι η πλέον κατάλληλη» σημειώνει ο The Guardian.

Ο σεισμός κατέστρεψε τα συστήματα ψύξης που προλαμβάνουν την τήξη του πυρήνα, προκαλώντας τρεις εκρήξεις που έφεραν το ιαπωνικό έθνος στο χείλος ενός αφανισμού που θα απειλούσε την ίδια του την ύπαρξη.

Η καταστροφή δεν ήταν μόνο φυσική αλλά και βαθιά ανθρώπινη, γεννημένη από την εταιρική αλαζονεία και την πολιτική ανεπάρκεια

Οι ντοκιμαντερίστες εξετάζουν αυτή την τραγική συγκυρία, τη διπλή καταστροφή, τόσο φυσική όσο και ανθρωπογενή, που άφησε πίσω της 20.000 νεκρούς και οδήγησε στον εκτοπισμό 164.000 ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους δεν θα επιστρέψουν ποτέ στις εστίες τους

«Το αρχειακό υλικό από το τσουνάμι που εξαπλώνεται στα χωράφια και τις αγροτικές εκτάσεις της Ιαπωνίας είναι βαθιά ενοχλητικό· η λέξη εφιάλτης χρησιμοποιείται συχνά, αλλά εδώ είναι η πλέον κατάλληλη»

Παραδόξως, η τελική συμφορά απετράπη από μέσα που κάθε άλλο παρά υψηλής τεχνολογίας ήταν: μια αφοσιωμένη ομάδα πυροσβεστών που έριχνε χιλιάδες τόνους νερού στις εκτεθειμένες ράβδους καυσίμου.

Η ταινία βυθίζει τον θεατή στα γεγονότα λεπτό προς λεπτό, πλαισιωμένη από συνεντεύξεις με τους πρωταγωνιστές εκείνης της εποχής. Κεντρική φιγούρα είναι ο Ικούο Ιζάουα, επόπτης βάρδιας και ουσιαστικός ηγέτης των 50 της Φουκουσίμα—μιας ομάδας που στην πραγματικότητα αποτελούνταν από 69 άτομα— οι οποίοι έγιναν θρύλοι για το θάρρος τους.

Αυτοί οι άνθρωποι παρέμειναν μέσα σε έναν εφιαλτικό αντιδραστήρα, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως θυσία, την ώρα που όλοι οι υπόλοιποι είχαν εκκενώσει την περιοχή.

Οι 50 της Φουκουσίμα παρέμειναν στον επίγειο εφιάλτη των αντιδραστήρων όταν όλοι οι άλλοι είχαν τραπεί σε φυγή

Για την ιαπωνική κοινή μνήμη, η οποία είχε τραυματιστεί ανεπανόρθωτα από το πυρηνικό ζήτημα το 1945, η Φουκουσίμα ήταν το άνοιγμα μιας παλιάς πληγής καθώς η ταινία υπαινίσσεται ότι η επιφυλακτικότητα απέναντι στην προσφορά βοήθειας από τον Μπάρακ Ομπάμα πήγαζε από έναν λανθάνοντα φόβο για μια νέα αμερικανική παρέμβαση, ανάλογη με εκείνη του στρατηού Ντάγκλας Μακάρθουρ μετά τον πόλεμο.

Υπήρχε, όπως σημειώνεται, «κάτι το ανατριχιαστικά στρατιωτικό στην ανάγκη της εταιρείας για εθελοντές σε μια λεγόμενη ομάδα αυτοκτονίας για την εξαέρωση των αντιδραστήρων».

Αν και το δράμα είναι καταιγιστικό, η ουσία της κριτικής εστιάζει στην εταιρεία TEPCO, την ιδιοκτήτρια του εργοστασίου.

Ο πρόεδρος της Tokyo Electric Power Co. (TEPCO), Masataka Shimizu, υποκλίνεται δίπλα στον Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο Takashi Fujimoto (δεξιά) καθώς εισέρχονται σε αίθουσα συνέντευξης Τύπου στα κεντρικά γραφεία της TEPCO στο Τόκιο, στις 13 Απριλίου 2011.

Ένας διαδηλωτής κρατά ένα πλακάτ που απεικονίζει τον πρωθυπουργό της Ιαπωνίας Σίνζο Άμπε κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης μπροστά από το κτίριο του κοινοβουλίου στο Τόκιο της Ιαπωνίας, στις 11 Μαρτίου 2017, για τον εορτασμό της εξαετούς επετείου από τον σεισμό και το τσουνάμι της 11ης Μαρτίου 2011 που σκότωσαν χιλιάδες ανθρώπους και πυροδότησαν μια πυρηνική κρίση

Παρά τις συγκρίσεις με το Τσερνόμπιλ, όπου υπήρχε μόνο ένας αντιδραστήρας, στη Φουκουσίμα έξι αντιδραστήρες ήταν έτοιμοι να εκραγούν.

Η προσδοκία ότι μια σύγχρονη δημοκρατία όπως η Ιαπωνία θα επεδείκνυε μεγαλύτερη διαφάνεια από τους σοβιετικούς μηχανισμούς διαψεύδευται οικτρά.

Η TEPCO δεν έχει δημοσιεύσει ακόμα το πλήρες ιστορικό των συζητήσεων και των λαθών εκείνης της περιόδου, ενώ οι πολιτικοί έσπευσαν να επιρρίψουν ευθύνες στην εταιρεία για να προστατεύσουν τους εαυτούς τους.

Ο Μάρτιν Φάκλερ, διευθυντής του γραφείου των New York Times στο Τόκιο, αποκαλύπτει ότι η εταιρεία είχε λάβει προειδοποιητική έκθεση για την τρωτότητα του εργοστασίου σε σεισμούς, αλλά δεν έπραξε τίποτα, εγκλωβισμένη στον μύθο της ασφάλειας.

Ο μύθος της ασφάλειας λειτούργησε ως πέπλο σιωπής, τιμωρώντας όποιον τολμούσε να αμφισβητήσει τα ελλιπή μέτρα προστασίας

Ακτιβιστής της Greenpeace που φοράει μάσκα ραδιενέργειας κρατά φανάρια στη μνήμη των καταστροφών του Τσερνόμπιλ και της Φουκουσίμα κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας στην πόλη Ταγκίγκ, νότια της Μανίλα, στις Φιλιππίνες, στις 26 Απριλίου 2011

Αυτό το δόγμα δεν οδηγούσε σε βελτιώσεις, αλλά στην περιθωριοποίηση όποιου τολμούσε να εκφράσει ανησυχίες, καθώς «κάτι τέτοιο αποτελούσε απείθεια προς τον κλάδο και θα μπορούσε να καταστρέψει την καριέρα κάποιου».

Το ντοκιμαντέρ αφήνει ανοιχτά τα μεγάλα ερωτήματα για το μέλλον.

Τα ορυκτά καύσιμα προκαλούν μια κλιματική καταστροφή σε αργή κίνηση, ενώ η πυρηνική ενέργεια, παρόλο που δεν επιβαρύνει το κλίμα, φέρει την απειλή μιας ακαριαίας συμφοράς.

Όπως εύστοχα σημειώνει ο Peter Bradshaw «είναι η απάντηση απλώς αυτή που υπερασπίζεται η βιομηχανία, δηλαδή περισσότερη και καλύτερη ασφάλεια, ή μπορούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να καλύψουν το κενό;».

Όσο η ετυμηγορία ζυμώνεται, η ταινία αποτελεί μια καθηλωτική υπενθύμιση ότι πίσω από τους αριθμούς και τις τεχνικές αναλύσεις κρύβεται πάντα ο ανθρώπινους παράγοντας και το τεράστιο ηθικό κόστος της μυστικοπάθειας.

Και βέβαια πως κάθε τραγωδία γεννάει ήρωες.