Δημογραφικό: Η ηλικιακή ομάδα που θα επωμιστεί τα μεγαλύτερα βάρη στην αγορά εργασίας

Η γεωπολιτική αστάθεια, η κλιματική αλλαγή, το δημογραφικό πρόβλημα και οι μεγάλες παγκόσμιες ανισορροπίες χρέους θα αποτελέσουν τους κυριότερους κινδύνους για την οικονομία στο μέλλον. Ιδιαίτερα το δημογραφικό οδηγεί μια ολοένα μικρότερη ομάδα νέων – συρρικνωμένη ως ποσοστό του πληθυσμού – να εκτεθεί σε μεγαλύτερα βάρη στην αγορά εργασίας, παραγωγή, εθνική ασφάλεια, κοινωνική ασφάλιση κ.ά.

Βραδυφλεγής «βόμβα» το δημογραφικό. Η Ελλάδα γερνάει και την ίδια ώρα η γονιμότητα συρρικνώνεται και τα ποσοστά ατεκνίας αυξάνονται.

Η έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ): «Η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας στο τέλος του 2025», εξετάζει σε βάθος τα μακροοικονομικά μεγέθη και τις προοπτικές και εφιστά την προσοχή σε ορισμένος δείκτες.

Σύμφωνα με την έκθεση βραδυφλεγή κίνδυνο συνιστά η μείωση των γεννήσεων.

Κοινωνικές προκλήσεις

Στην Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 οι θάνατοι είναι σταθερά περισσότεροι από τις γεννήσεις (+4,3 χιλ. το 2011, +58,5 χιλ. το 2024) και θα συνεχίσουν να είναι σύμφωνα με τους ειδικούς, ακόμη και αν η πτωτική πορεία των γεννήσεων ανακοπεί, τις αμέσως επόμενες δεκαετίες.

Μέσα σε 15 χρόνια η μείωση ξεπερνά το 38% και ο δείκτης γονιμότητας παραμένει στο 1,3 παιδιά ανά γυναίκα πολύ χαμηλότερα από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.

Σύμφωνα με τις πρόσφατες προβολές των Ηνωμένων Εθνών (2024) και της Eurostat (EUROPOP-2023) για την περίοδο 2025-2050, διαπιστώνεται μια σύγκλιση στην εκτίμηση ότι το αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων στην Ελλάδα είναι μη αναστρέψιμο.

Η έλλειψη σταθερής και επαρκούς κατοικίας, η απουσία προβλεψιμότητας στο οικονομικό τους μέλλον και η αδυναμία διαμόρφωσης ενός περιβάλλοντος ασφάλειας οδηγούν πολλούς νέους στην αναβολή ή την εγκατάλειψη της σκέψης για οικογένεια.

Ένας στους τρεις Έλληνες θα είναι άνω των 65 μέχρι το 2060

Κακός οιωνός

Ανησυχητικά είναι και τα ευρήματα της δημοσκόπησης της Palmos Analysis, για λογαριασμό του «Ελεύθερου Τύπου», που εξετάζει τις δημογραφικές εξελίξεις και προοπτικές με ορισμένα από τα στοιχεία να είναι ιδιαίτερα  δυσοίωνα.

Για παράδειγμα, οι νέοι, και ειδικότερα οι νέες γυναίκες, είναι πιο επιφυλακτικές ή αρνητικές απέναντι στην ιδέα της απόκτησης παιδιών σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.

Συγκεκριμένα, τέσσερις στις δέκα Ελληνίδες ηλικίας έως 34 ετών δεν θέλουν ή δεν ξέρουν αν θέλουν να κάνουν παιδιά δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη, την αυτονομία και τους προσωπικούς στόχους, πριν από τη δημιουργία οικογένειας.

Οι νέοι άνδρες είναι πιο θετικοί απέναντι στο ενδεχόμενο να γίνουν γονείς απ’ ό,τι οι γυναίκες, ανατρέποντας τα στερεότυπα πολλών χρόνων που ήθελαν τις δεύτερες να νιώθουν πιο έντονα την ανάγκη αυτή.

Γιατί δεν κάνουν παιδιά

Στη «μεγάλη εικόνα», το 65% των νέων έως 34 ετών δηλώνουν πως θέλουν να αποκτήσουν παιδιά, ένα 24% λέει «όχι» και ένα 11% «δεν είμαι σίγουρος/η».

Τρεις στους τέσσερις νέους έως 34 ετών δεν έχουν παιδιά, ενώ στις γυναίκες 35-44 ετών το ποσοστό είναι 28%, αγγίζοντας τα όρια γονιμότητας.

Στο ερώτημα «ποιος/ποιοι θα λέγατε ότι είναι ο βασικός λόγος/οι για τους οποίους δεν θέλετε να αποκτήσετε παιδιά ή δεν είστε σίγουρος/η» τα αποτελέσματα δεν προκαλούν καμία έκπληξη.

Πρώτη και με διαφορά είναι η απάντηση «δεν θα τα βγάλω πέρα» με ποσοστό 34%. Ακολουθεί με 21% «για προσωπικούς λόγους». Στην τρίτη θέση (19%) ισοψηφούν «δεν είμαι έτοιμος/η για το ρόλο του γονέα» και «θεωρώ ότι θα στερηθώ την προσωπική και κοινωνική ζωή/τον τρόπο ζωή μου».

Gen Z και Millennials θα επωμιστούν μεγαλύτερα βάρη

Η δημογραφική αλλαγή φέρνει στο προσκήνιο και άλλες προκλήσεις όπως τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών ταμείων, την θωράκιση των συστημάτων υγείας, τον μετασχηματισμό της αγοράς εργασίας και την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού.

Τις προκλήσεις αυτές θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι νέοι (Gen Z και Millennials) που θα κληθούν να αποτελέσουν τη «μικρή βάση» μιας αντίστροφης πυραμίδας, στηρίζοντας έναν δυσανάλογα μεγάλο πληθυσμό ηλικιωμένων.

Κάπως έτσι, οι σημερινοί σαρανταπεντάρηδες και κάτω θα αντιμετωπίσουν πιέσεις για υψηλότερες εισφορές, προκειμένου να χρηματοδοτούνται οι συντάξεις και το σύστημα υγείας ενός γηράσκοντος πληθυσμού.

Τις προκλήσεις του δημογραφικού θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι νέοι (Gen Z και Millennials)

Οι άλλοι δείκτες

Κατά τα άλλα, σύμφωνα με την έκθεση του ΚΕΠΕ, η ελληνική οικονομία κινείται σε σταθερή τροχιά ανάπτυξης, με τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ να ανέρχεται στο 2% το γ΄ τρίμηνο του 2025 και την πρόβλεψη για το σύνολο του έτους να διαμορφώνεται στο 2,1%. Η ανάπτυξη τροφοδοτείται από την ιδιωτική κατανάλωση και την ενίσχυση των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου, υποβοηθούμενων από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ωστόσο, οι πληθωριστικές πιέσεις επιμένουν (τρόφιμα και υπηρεσίες), ενώ τα ενοίκια κατέγραψαν υψηλή αύξηση το α΄ εξάμηνο του 2025. Η άνοδος του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος είναι συνεχής, αλλά ο ρυθμός βελτίωσης δεν είναι αρκετά υψηλός για την αποκατάσταση των απωλειών κυρίως της μνημονιακής περιόδου. Συνεπώς, η καταναλωτική εμπιστοσύνη δείχνει αρνητική εξέλιξη, η οποία όμως εκτιμάται ότι θα ανακάμψει από τα ενισχυτικά δημοσιονομικά μέτρα που θα ενεργοποιηθούν το 2026, αλλά και από την αναμενόμενη αύξηση του μισθολογικού κόστους.

Στο εξωτερικό ισοζύγιο, καταγράφεται βελτίωση λόγω της μείωσης των τιμών καυσίμων και της ανόδου του τουρισμού, όμως οι εξαγωγές αγαθών αντιμετωπίζουν αβεβαιότητες, παρόλο που είναι εξαιρετικά ανθεκτικές. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αποτελεί βασικό ανασχετικό παράγοντα της ανάπτυξης. Οι ξένες άμεσες επενδύσεις είναι ξανά ισχυρές, όπως είναι σαφής και η αναζωογόνηση της θέσης της ελληνικής βιομηχανίας στο παραγωγικό σύστημα της χώρας.