Τετάρτη 07 Ιανουαρίου 2026
weather-icon 21o
Τζον Μπέρτζερ: Γιατί ο κόσμος των αγροτών που περιέγραψε μας αφορά πιο πολύ από ποτέ

Τζον Μπέρτζερ: Γιατί ο κόσμος των αγροτών που περιέγραψε μας αφορά πιο πολύ από ποτέ

Εννέα χρόνια μετά τον θάνατό του και με τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννησή του το 2026, ο Τζον Μπέρτζερ επιστρέφει ως μια ενοχλητικά επίκαιρη φωνή: ένας στοχαστής που είδε πρώτος την ύπαιθρο να αδειάζει, τη γεωργία να μετατρέπεται σε βιομηχανία και τη σχέση μας με τη γη να χάνεται μαζί με τις εποχές.

Πέρασαν εννέα χρόνια από τον θάνατο του Τζον Μπέρτζερ και το 2026 συμπληρώνονται εκατό χρόνια από τη γέννησή του. Όχι ως μια τυπική επέτειος, αλλά ως αφορμή επιστροφής σε έναν στοχαστή που μίλησε για τον κόσμο με έναν τρόπο που σήμερα μοιάζει σχεδόν ανοίκειος: αργά, πολιτικά και με ηθικό βάρος.

Θα μπορούσε να είχε μείνει στο μεταπολεμικό Λονδίνο, να χτίσει μια άνετη καριέρα ως ζωγράφος και κριτικός τέχνης, να ενσωματωθεί στο πολιτιστικό κατεστημένο που ήδη τον αναγνώριζε. Δεν το έκανε. Διάλεξε τη φυγή.

Η επιλογή της περιφέρειας

Ο Μπέρτζερ εγκαταλείπει τη Βρετανία και εγκαθίσταται στο Κινσί, ένα μικρό χωριό στις γαλλικές Άλπεις, κοντά στη Γενεύη. Ένα τοπίο όπου ο χρόνος δεν υπακούει στους ρυθμούς των μητροπόλεων. Εκεί, κοντά στον τόπο όπου είναι θαμμένος και ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες — τον οποίο θαύμαζε βαθιά, παρότι ιδεολογικά βρισκόταν στον αντίποδα — ο Μπέρτζερ παίρνει μια οριστική απόφαση: εγκαταλείπει τη ζωγραφική και αφοσιώνεται στη γραφή.

Όχι όμως σε μια γραφή «καθαρή». Τα βιβλία του αρνούνται τα σύνορα των ειδών. Δοκίμιο, αφήγηση, ποίηση και πολιτική συνυπάρχουν. Όπως και ο ίδιος, δεν πίστεψε ποτέ στις αυστηρές κατηγορίες.

YouTube thumbnail

Γραφή χωρίς όρια

Η εμπειρία της φυγής, της μετανάστευσης, της ζωής εκτός κέντρου διατρέχει σχεδόν όλο το έργο του: διηγήματα, μυθιστορήματα, σενάρια (σε συνεργασία με τον Αλέν Τανέρ), ποιήματα, δοκίμια. Κομβικό σημείο αυτής της διαδρομής είναι το Pig Earth, ο πρώτος τόμος της τριλογίας Into Their Labors.

Δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που «μιλά εκ μέρους» των αγροτών. Είναι ένα βιβλίο που προσπαθεί να σταθεί δίπλα τους, γνωρίζοντας ότι αυτή η εγγύτητα είναι πάντα ατελής.

Το βλέμμα στον κόσμο που χάνεται

Το Pig Earth γράφεται ανάμεσα στο 1974 και το 1978, μέσα από την καθημερινή παρατήρηση της ζωής των αγροτών του Κινσί. Όχι με νοσταλγία ή ρομαντισμό, αλλά με τη συνείδηση ότι αυτός ο κόσμος βρίσκεται ήδη σε υποχώρηση.

Ο ίδιος ο Μπέρτζερ είναι απολύτως ειλικρινής για τη θέση του: όσο κι αν ζει στην ύπαιθρο, όσο κι αν το σπίτι όπου μένει με τη σύζυγό του Μπέβερλι και τον γιο τους Ιβ είναι δανεικό από έναν γείτονα, όσο κι αν η σχέση του με τη γη δεν είναι χόμπι αλλά τρόπος ζωής, παραμένει προνομιούχος. Μπορεί να φύγει. Και αυτό τον χωρίζει από εκείνους που περιγράφει.

YouTube thumbnail

Γεωργία χωρίς αγρότες

Στο περίφημο «Historical Afterword», το επίμετρο του βιβλίου, ο Μπέρτζερ διατυπώνει μια σκέψη που σήμερα μοιάζει σχεδόν αυτονόητη: μπορεί να υπάρξει γεωργία χωρίς αγρότες. Μια ύπαιθρος χωρίς ανθρώπους.

Όταν γράφει ότι, αν τα σχέδια των οικονομικών σχεδιαστών υλοποιηθούν, σε 25 χρόνια δεν θα υπάρχουν αγρότες στη Δυτική Ευρώπη, δεν κάνει πρόβλεψη. Περιγράφει έναν μηχανισμό που ήδη λειτουργεί.

Για τον Μπέρτζερ, η αγροτική ζωή δεν ήταν απλώς παραγωγή τροφής. Ήταν τρόπος σχέσης με το τοπίο, τον χρόνο, την κοινότητα. Μια κουλτούρα χωρίς μνημεία, αλλά με μνήμη. Και ακριβώς γι’ αυτό θεωρήθηκε αναλώσιμη.

Η διαγραφή της μνήμης

Η διαγραφή της αγροτικής εμπειρίας από τη συλλογική συνείδηση, γράφει, ισοδυναμεί με διαγραφή ιστορίας και ζωών. Δεν μπορείς να τη σβήσεις σαν μια εγγραφή σε ισολογισμό.

Γι’ αυτό και ο Ισπανός συγγραφέας Λουίς Λαντέρο θα πει αργότερα ότι η απώλεια της αγροτικής κουλτούρας μοιάζει με το κάψιμο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας: όχι επειδή χάθηκαν βιβλία, αλλά επειδή χάθηκε ένας τρόπος γνώσης που δεν αρχειοθετείται.

YouTube thumbnail

Αγροβιομηχανία και έλεγχος

Ο Μπέρτζερ δεν εξιδανικεύει. Αναγνωρίζει ότι η αγροτιά αποδείχθηκε πιο ανθεκτική απ’ όσο προέβλεπαν οι θεωρίες. Εκείνο που αλλάζει, όμως, είναι η είσοδος της αγροβιομηχανίας. Το μονοπωλιακό κεφάλαιο δεν χρειάζεται να κατέχει τη γη για να ελέγχει την τροφή: αρκεί να ελέγχει τις εισροές, τις αγορές, τη μεταποίηση, τη συσκευασία, τη διανομή.

Ένας έλεγχος έμμεσος — και γι’ αυτό βαθύτερος.

Το σήμερα της ευρωπαϊκής υπαίθρου

Σήμερα, όπως αναφέρει άρθρο του El País English, η ευρωπαϊκή ύπαιθρος ανήκει στους μεγάλους παίκτες. Οι μικροί παραγωγοί πιέζονται ασφυκτικά. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική και οι διεθνείς συμφωνίες ευνοούν μια γεωργία προσανατολισμένη στις εξαγωγές και όχι στην τοπική αυτάρκεια. Οι πράσινες πολιτικές αποδυναμώνονται, οι τοξικές ουσίες παραμένουν, η γη εξαντλείται.

Και μαζί της εξαντλείται και η δυνατότητα φροντίδας της.

Το πιο οξύμωρο είναι ότι πολλοί μικροκαλλιεργητές βλέπουν τους περιβαλλοντιστές ως απειλή, όταν η μόνη γεωργία που μπορεί να σταθεί — οικολογικά και οικονομικά — είναι η αναγεννητική. Ότι η κλιματική κρίση δεν βιώνεται ως υπαρξιακός κίνδυνος.

Πώς καλλιεργείς τη γη όταν οι εποχές χάνουν τη συνοχή τους; Όταν το να κοιτάζεις τον ουρανό για σημάδια μοιάζει με ανάμνηση;

Pig earth.

Όχι μόνο ως τίτλος βιβλίου.

Αλλά ως υπενθύμιση.

Και, ίσως, ως προειδοποίηση.

*Με πληροφορίες από: El País English

Ακολουθήστε το in.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

in.gr | Ταυτότητα

Διαχειριστής - Διευθυντής: Λευτέρης Θ. Χαραλαμπόπουλος

Διευθύντρια Σύνταξης: Αργυρώ Τσατσούλη

Ιδιοκτησία - Δικαιούχος domain name: ALTER EGO MEDIA A.E.

Νόμιμος Εκπρόσωπος: Ιωάννης Βρέντζος

Έδρα - Γραφεία: Λεωφόρος Συγγρού αρ 340, Καλλιθέα, ΤΚ 17673

ΑΦΜ: 800745939, ΔΟΥ: ΚΕΦΟΔΕ ΑΤΤΙΚΗΣ

Ηλεκτρονική διεύθυνση Επικοινωνίας: in@alteregomedia.org, Τηλ. Επικοινωνίας: 2107547007

ΜΗΤ Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ.232442

Τετάρτη 07 Ιανουαρίου 2026
Απόρρητο