Τι οδηγεί πραγματικά στη σκέψη διακοπής καπνίσματος;

Το ποσοστό χρήσης συμβατικών τσιγάρων στην Ελλάδα έχει υποχωρήσει σημαντικά την τελευταία δεκαετία: από 38% το 2011 στο 26% σήμερα. Η αλλαγή αυτή δεν είναι αυτονόητη για μια χώρα που παραδοσιακά καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην Ευρώπη. Τι κρύβεται πίσω από αυτή την τάση; Μια πρόσφατη πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis, σε δείγμα 2.017 ατόμων, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις.

Η εξάρτηση που αναγνωρίζουν οι ίδιοι

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έρευνας είναι ο βαθμός αυτογνωσίας των ενεργών καπνιστών. Δύο στους τρεις δηλώνουν ότι θεωρούν τους εαυτούς τους εθισμένους στη χρήση συμβατικών τσιγάρων, ποσοστό αισθητά υψηλότερο σε σύγκριση με χρήστες άλλων κατηγοριών προϊόντων νικοτίνης.

Αυτή η επίγνωση, όμως, δεν μεταφράζεται εύκολα σε αλλαγή. Το 50% των καπνιστών έχει κάνει τουλάχιστον μία απόπειρα διακοπής και ο μέσος αριθμός αποτυχημένων προσπαθειών αγγίζει τις 30. Τριάντα φορές που σήκωσαν το γάντι και το ξαναέριξαν. Όχι από έλλειψη θέλησης, αλλά λόγω της πολυπλοκότητας μιας εξάρτησης που δεν κάνει εκπτώσεις.

Τα κίνητρα που ωθούν στην αλλαγή

Το 65% των ενεργών καπνιστών δηλώνει ότι σκέφτεται να διακόψει μελλοντικά. Στην ερώτηση «γιατί», τα κίνητρα που προκύπτουν είναι σαφή και αποκαλύπτουν πολλά για τον τρόπο που οι Έλληνες καπνιστές αντιλαμβάνονται σήμερα τη σχέση τους με το τσιγάρο.

Η ανησυχία για την υγεία κατέχει αδιαμφισβήτητα την πρώτη θέση, με 68% των καπνιστών να την αναφέρει ως βασικό λόγο. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη γνώση των κινδύνων, άλλωστε αυτή συνυπάρχει εδώ και δεκαετίες με τη συνέχιση της χρήσης. Πρόκειται για έναν πιο προσωπικό φόβο που γίνεται εντονότερος με την πάροδο του χρόνου και την εμφάνιση αρχικών συμπτωμάτων ή την εμπειρία από το περιβάλλον.

Αμέσως μετά έρχεται η επιθυμία για καλύτερη φυσική κατάσταση, η οποία αναφέρεται από το 51%. Το στοιχείο αυτό δεν είναι άσχετο με το προηγούμενο, εκφράζει όμως κάτι διαφορετικό. Όχι μόνο την αποφυγή της βλάβης, αλλά την επιθυμία επανάκτησης όσων έχουν έχει χαθεί, όπως η αναπνοή, η αντοχή, η ενέργεια. Καταστάσεις που ο καπνιστής συχνά συνδέει αιτιολογικά με τη συνήθειά του.

Οι οικονομικοί λόγοι, που αναφέρονται από το 41%, αποτελούν έναν παράγοντα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής. Η δαπάνη για τσιγάρα, που για έναν μέσο καπνιστή ανέρχεται σε εκατοντάδες ευρώ ετησίως, μετατρέπεται σε ορατό και μετρήσιμο επιχείρημα υπέρ της διακοπής.

Σε μικρότερα, αλλά αξιοσημείωτα ποσοστά, εμφανίζονται και κίνητρα που ξεφεύγουν από το στενά προσωπικό πλαίσιο, όπως η επιθυμία να αποτελέσουν καλό παράδειγμα για τα παιδιά τους, η ανησυχία για την υγεία των ανθρώπων του περιβάλλοντός τους και η κοινωνική διάσταση του καπνίσματος σε έναν δημόσιο χώρο που γίνεται ολοένα λιγότερο ανεκτικός απέναντί του.

Αυτό που αναδύεται συνολικά από τα κίνητρα αυτά είναι ότι η σκέψη διακοπής δεν προκύπτει από μία αιτία, αλλά από τη σταδιακή συσσώρευση πολλών. Όσο περισσότερες από αυτές συγκλίνουν, τόσο περισσότερο πιθανό είναι να μετατραπεί η σκέψη σε απόφαση.

Μια εικόνα σε μετάβαση

Τα ευρήματα της έρευνας σκιαγραφούν μια κοινωνία που βρίσκεται σε σαφή μετάβαση ως προς τη σχέση της με το κάπνισμα. Η πτώση του ποσοστού χρήσης συμβατικών τσιγάρων από το 38% στο 26% μέσα σε μια δεκαετία δεν είναι απλώς μια στατιστική μεταβολή, είναι η συνισταμένη χιλιάδων ατομικών αποφάσεων, επαναλαμβανόμενων προσπαθειών και σταδιακών αλλαγών στάσης.

Ο Έλληνας καπνιστής του σήμερα αναγνωρίζει την εξάρτησή του, γνωρίζει τους λόγους που θα τον ωθούσαν στη διακοπή και, στις περισσότερες περιπτώσεις, έχει ήδη επιχειρήσει κάποια μορφή αλλαγής. Αυτό που μεταβάλλεται δεν είναι η πληροφόρηση ή η πρόθεση, αλλά οι διαθέσιμες επιλογές και ο τρόπος με τον οποίο κάθε καπνιστής βρίσκει τη δική του διαδρομή προς αυτή.

Τα δεδομένα προέρχονται από πανελλαδική έρευνα της Metron Analysis (Ιούνιος–Σεπτέμβριος 2025) σε δείγμα 2.017 ατόμων, ηλικίας 18+, με τηλεφωνική και online μεθοδολογία.