«Κιτ βιασμού»: Ο ρόλος του Playboy στη «γέννηση» ενός εγκληματολογικού εργαλείου

Το «κιτ βιασμού» μπορεί να μοιάζει με ένα απλό κουτί, όμως άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διερευνώνται οι σεξουαλικές επιθέσεις.

Πρόκειται για ένα μικρό κουτί, το οποίο περιλαμβάνει βασικά εργαλεία συλλογής βιολογικών στοιχείων. Παρότι η μορφή του είναι λιτή, η σημασία του υπήρξε τεράστια.

Μια γυναίκα χωρίς ισχυρή δημόσια παρουσία ή πολιτική ταυτότητα έμελλε να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα

Για πρώτη φορά, η διερεύνηση της σεξουαλικής βίας απέκτησε επιστημονική βάση, μεταφέροντας το βάρος της απόδειξης από την αποκλειστική μαρτυρία του θύματος στα αντικειμενικά στοιχεία.

Η ιδέα για το «κιτ βιασμού»

Μέχρι τη δεκαετία του 1970, η σεξουαλική επίθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ένα έγκλημα που σπάνια καταγγελλόταν και ακόμη σπανιότερα οδηγούσε στη Δικαιοσύνη.

Αστυνομικοί και ιατρικό προσωπικό δεν διέθεταν ειδική εκπαίδευση για τέτοιες υποθέσεις, με αποτέλεσμα οι διαδικασίες να είναι πρόχειρες, και συχνά προσβλητικές για το θύμα. Το ίδιο το σύστημα έμοιαζε να αμφισβητεί τα θύματα, απαιτώντας από αυτά να αποδείξουν την αλήθεια τους, χωρίς ωστόσο να τους παρέχει τα μέσα για να το κάνουν.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια γυναίκα χωρίς ισχυρή δημόσια παρουσία ή πολιτική ταυτότητα έμελλε να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα.

Η Μάρτι Γκόνταρντ, στέλεχος φιλανθρωπικού ιδρύματος στο Σικάγο, ήρθε αντιμέτωπη με την έκταση του προβλήματος μέσα από τη δουλειά της ως εθελόντρια σε γραμμή βοήθειας για ανήλικους.

Στην άλλη άκρη του τηλεφώνου, έφηβες κοπέλες αφηγούνταν επαναλαμβανόμενα ιστορίες σεξουαλικής κακοποίησης, συνήθως από άτομα του στενού τους περιβάλλοντος. Οι αφηγήσεις αυτές αποκάλυπταν μια σιωπηλή, συστημική βία, για την οποία δεν υπήρχε καμία ουσιαστική θεσμική απάντηση.

Η Γκόνταρντ δεν υπήρξε ακτιβίστρια με την παραδοσιακή έννοια. Δεν συμμετείχε σε διαδηλώσεις ούτε αυτοπροσδιοριζόταν ως φεμινίστρια. Αντίθετα, επέλεξε μια πρακτική προσέγγιση: να εντοπίσει το κενό και να το καλύψει.

Το πρώτο και καθοριστικό της συμπέρασμα ήταν ότι η αποτυχία του συστήματος δεν οφειλόταν μόνο στην προκατάληψη, αλλά και στην έλλειψη επιστημονικής μεθοδολογίας. Χωρίς αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία, οι υποθέσεις κατέρρεαν πριν καν φτάσουν στο δικαστήριο.

Η δημιουργία του

Η ιδέα ενός τυποποιημένου κιτ συλλογής στοιχείων ήταν απλή αλλά επαναστατική.

Μαζί με τον αστυνομικό και εγκληματολόγο Λούις Βιτούλο, δημιουργήθηκε το πρώτο ολοκληρωμένο «κιτ βιασμού», το οποίο περιλάμβανε όχι μόνο τα απαραίτητα εργαλεία, αλλά και διαδικασίες που διασφάλιζαν την αλυσίδα φύλαξης των αποδεικτικών στοιχείων.

Αυτό σήμαινε ότι κάθε δείγμα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία στο δικαστήριο, χωρίς να αμφισβητείται η εγκυρότητά του.

Αρχικά, το «κιτ βιασμού» πήρε το όνομα του Λούις Βιτούλο, ο οποίος απαίτησε το κιτ να πάρει το όνομά του, αλλιώς δεν θα προχωρούσε στη δημιουργία του.

Η Μάρτι Γκόνταρντ υπέκυψε στον εκβιασμό, ωστόσο ανέλαβε να συγκεντρώσει κεφάλαια για τη δημιουργία του.

Η χορηγία του Playboy

Η ιστορία της Μάρτι Γκόνταρντ έγινε βιβλίο με τίτλο: Τhe Secret History of the Rape Kit το 2018 από τη δημοσιογράφο Πέγκαν Κένεντι.

Στο βιβλίο η Κένεντι αναφέρεται σε ένα ακόμη άγνωστο γεγονός που σχετίζεται με τη δημιουργία του «κιτ βιασμού»: τη χορηγία του Playboy.

Η Μάρτι Γκόνταρντ κατάφερε να εξασφαλίσει χρηματοδότηση ύψους 10.000 δολαρίων από το Ίδρυμα Playboy, ποσό που αντιστοιχεί σε πάνω από 50.000 δολάρια σήμερα.

Η Κένεντι αναφέρει στο βιβλίο πως ο Χιου Χέφνερ υπήρξε από νωρίς υποστηρικτής του δικαιώματος στην άμβλωση και της αντισύλληψης, καθώς, το πρότυπο της «Playmate» που προωθούσε ήταν αυτό μιας γυναίκας απελευθερωμένης και πρόθυμης να εξερευνήσει τη σεξουαλικότητά της.

Ωστόσο, η συγγραφέας δεν αναφέρεται στο γεγονός ότι ο Χέφνερ αργότερα βρέθηκε αντιμέτωπος με πολλαπλές καταγγελίες για βιασμό, ούτε στις μαρτυρίες πρώην Playmates που έχουν περιγράψει ένα περιβάλλον εκτεταμένης σεξουαλικής κακοποίησης στην έπαυλη του Playboy.

Η χρήση των κιτ βιασμού

Η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος στο Σικάγο, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, έδειξε άμεσα αποτελέσματα. Τα ποσοστά απόρριψης αποδεικτικών στοιχείων μειώθηκαν δραστικά και περισσότερες υποθέσεις μπόρεσαν να φτάσουν στη δικαστική αίθουσα.

Για πρώτη φορά, τα θύματα σεξουαλικής βίας διέθεταν ένα εργαλείο που ενίσχυε τη φωνή τους αντί να την υπονομεύει.

Μέχρι το τέλος του 1979, σχεδόν 3.000 κιτ είχαν παραδοθεί σε εγκληματολογικά εργαστήρια.

Η ζωή της Μάρτι Γκόνταρντ

Ωστόσο, όσο το εγχείρημα της Γκόνταρντ γνώριζε επιτυχία, η ψυχική της υγεία επιδεινωνόταν.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, υπέστη η ίδια βιασμό κατά τη διάρκεια διακοπών στη Χαβάη — μια εμπειρία που άφησε βαθιά σωματικά και ψυχικά τραύματα. Σταδιακά οδηγήθηκε στον αλκοολισμό και σε μια εμμονική αφοσίωση στη δράση της, η οποία απορρόφησε κάθε πτυχή της ζωής της.

Το 1988 έδωσε την τελευταία της συνέντευξη και στη συνέχεια αποσύρθηκε πλήρως από τη δημόσια σφαίρα.

Η κληρονομιά της Μάρτι Γκόνταρντ δεν βρίσκεται μόνο στο ίδιο το «κιτ βιασμού», αλλά στη μετατόπιση της συζήτησης γύρω από τη σεξουαλική βία.

Δεν επιχείρησε να ανατρέψει ριζικά το σύστημα ούτε πίστεψε ότι ένα εργαλείο θα μπορούσε να εξαλείψει την κουλτούρα του βιασμού. Επιδίωξε, όμως, να προσφέρει στις επιζώσες ένα μέσο δικαίωσης βασισμένο στην επιστήμη.

Σήμερα, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι τα κιτ βιασμού, αν και αναγκαία, δεν αρκούν από μόνα τους. Η πραγματική αλλαγή απαιτεί ένα δικαστικό σύστημα αλλά και μια κοινωνία πρόθυμη να ακούσει — και να πιστέψει — τα θύματα.

Πηγή πληροφοριών και φωτογραφίες από: New York Times & το βιβλίο Τhe Secret History of the Rape Kit