Ακάθεκτη η κλιματική κρίση στην Ελλάδα: Ξηρασία, ακραίες βροχοπτώσεις, συρρικνωμένος Μόρνος, σπάνιες χιονοπτώσεις

«Για μία ακομα χρονιά, στην Ελλάδα καταγράφηκε άνοδος της θερμοκρασίας με το 72% των ημερών του έτους να παρουσιάζουν θετικές αποκλίσεις στις κανονικές τιμές. Για μια ακόμα χρονιά επιβεβαιώθηκε η τάση της τελευταίας δεκαετίας, η χιονοκάλυψη να μειώνεται δραματικά με αποτέλεσμα σημαντικές επιπτώσεις στη λειψυδρία αλλά και στη ξήρανση των δασών»: αυτά λέει στο in ο επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ και διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, δίνοντας το στίγμα της κλιματικής αποτίμησης για τη χώρα μας το 2025.

Πρόκειται για μία πρωτοβουλία του climatebook.gr, ενός κόμβου πληγροφόρησης για τα έντονα καιρικά γεγονότα και τις επιπτώσεις τους, την κλιματική αλλαγή και τις φυσικές καταστροφές. Σημειώνεται πως είναι η τέταρτη χρονιά που το climatebook.gr πραγματοποιεί την εν λόγω έκθεση η οποία παρουσιάστηκε στον απόηχο της κακοκαιρίας της Τετάρτης 21 Ιανουαρίου, η οποία άφησε βαρύ στίγμα, λόγω των δύο θανάτων εξαιτίας των καιρικών συνθηκών που επικράτησαν.

Οι επιστήμονες είχαν προειδοποίησει για τη σφοδρότητα αυτής της κακοκαιρίας και μια σειρά αποφάσεων (οπως η αποστολή μηνυμάτων 112 για περιορισμό των μετακινήσεων και το κλείσιμο σχολείων σε συγκεκριμένες περιοχές) ελήφθησαν από συναρμόδια υπουργεία ως μέτρα πρόληψης.

Καθώς η χάραξη πολιτικής στο θέμα της προστασίας των πολιτών λόγω κλιματικής κρίσης είναι μια νωπή ιστορία και οι αποφάσεις που λαμβάνονται από την πολιτεία επιδέχονται συχνά κριτική, οι επιστήμονες του Αστεροσκοπείου τονίζουν πως η διαρκής διάχυση της επιστήμης τους κλίματος στην κοινωνία είναι ένα βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση των ακραίων φαινομένων.

Οπως αναφέρει και η Βάσω Κοτρώνη, επίσης μετεωρολόγος και διευθύντρια ερευνών στο ΕΑΑ: «Τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι πολιτική αλλά θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται για την χάραξη και άσκηση ορθής πολιτικής προς όφελος των πολιτών».

Τρίτο θερμότερο έτος παγκοσμίως το 2025

Οσον αφορά στη θερμοκρασία, το 2025 ήταν το 3o θερμότερο έτος παγκοσμίως, με τη μέση θερμοκρασία να ξεπερνάει κατά +1.47 βαθμούς τη μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900). Η απόκλιση της θερμοκρασίας ξεπέρασε τους 1.2 °C πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020.

Ανάμεσα στα αξιοσημείωτα του 2025, είναι πως τον μήνα Μάρτιο σημειώθηκαν θερμοκρασίες που έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ για την εποχή σε αρκετές περιοχές της χώρας.

Την ίδια στιγμή το καλοκαίρι του 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο από το 1960 στη χώρα μας, ενώ το 2025 ήταν και το δεύτερο θερμότερο έτος από το 1960 για την Ελλάδα, με μέση ετήσια θερμοκρασία 15.3°C.

Τα 6 από τα 7 θερμότερα έτη στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί κατά την τελευταία επταετία.

Τα 3 θερμότερα έτη έχουν καταγραφεί τα τελευταία 3 χρόνια.

Το 2025 ήταν το 4ο πιο θερμό έτος από το 1991.

Συνέβη όμως και το αντίστροφο. Ασυνήθιστα χαμηλές για την εποχή θερμοκρασίες σημειώθηκαν στις αρχές Απριλίου και Οκτωβρίου 2025.

Συνηθισμένες οι βροχοπτώσεις, όμως το νερό τους δεν συγκρατείται

Οσον αφορά στο ύψος βροχής, το 2025 ήταν κοντά στη μέση τιμή των τελευταίων 30 ετών (15o στην κατάταξη).

Πληροφοριακά, το 2000 ήταν το πιο ξηρό έτος και το 2009 το πιο υγρό έτος της τριακονταετίας 1991-2020.

Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν λιγότερες βροχές σχετικά με την κανονική τιμή ήταν η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη, πολλά τμήματα της ανατολικής ηπειρωτικής χώρας (συμπεριλαμβανομένης της Αττικής), τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη, καθώς και περιοχές της δυτικής Στερεάς Ελλάδας όπως η περιοχή του Μόρνου.

Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν μεγαλύτερα ύψη βροχής σχετικά με την κανονική τιμή ήταν στη Θεσσαλία, η κεντρική Μακεδονία καθώς και τα νησιά του Ιονίου και  κάποιες περιοχές της Ηπείρου.

Σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο ο χάρτης του 2025 αποτυπώνει τις διαφορετικές συνθήκες που επικράτησαν όσον αφορά τις βροχοπτώσεις το 2025, στις διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας.

Στην ερώτηση γιατί η λειψυδρία κάνει τόσο εμφαντική την παρουσία της ενώ το υδρολογικό έτος δεν ήταν τόσο κακό, σύμωνα με το κ. Λαγουβάρδο, αυτό συμβαίνει διότι: «Η ραγδαιότητα που χαρακτηρίζει ολοένα και πιο συχνά τις βροχοπτώσεις, δεν συνάδει με τον τρόπο που έχουν συνηθίσει τα οικοσυστήματα να απορροφούν το νερό. Επίσης, κομβικό ρόλο στο θέμα της λειψυδρίας παίζουν οι χιονοπτώσεις, όπου η κατάσταση είναι πραγματικά ιδιαίτερα ανησυχητική».

Πληγή η εντεινόμενη ξηρασία

Η παρακολούθηση της ξηρασίας βασίζεται στην εκτίμηση της περιεκτικότητας του εδάφους σε νερό από εξειδικευμένα μοντέλα.

Συνολικά για το 2025, παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα ξηρασίας στην ανατολική Στερεά Ελλάδα, την Κρήτη και τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου, την Θράκη καθώς και σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου. Αντίθετα, ελαφρώς θετικές αποκλίσεις υγρασίας εδάφους παρατηρήθηκαν στη Μακεδονία και στη Θεσσαλία.

Σε μηνιαία βάση, ο Μάρτιος, ο Ιούλιος, ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος ήταν ιδιαίτερα ξηροί για το μεγαλύτερο μέρος της χώρας.

Συνολικά, το 2025 ήταν από τα πολύ ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών.

Κατά τους τρεις τελευταίους μήνες του χρόνου είχαμε σε μεγάλο μέρος της χώρας, πλην της Κρήτης, επαναφορά της υγρασίας σε κανονικά ή θετικά επίπεδα, γεγονός που σχετίζεται με τις πολλές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο σε πολλές περιοχές της χώρας: Ηπειρος, Αττική, Θεσσαλία, Πελοπόννησος κ.α

Θερμαίνονται και οι θάλασσες

Η θερμοκρασία της θάλασσας ήταν σε όλα τα πελάγη υψηλότερη από την κλιματική τιμή της περιόδου 1991 – 2020. Ειδικά σε περιοχές του Ιονίου και της Ρόδου, η θετική απόκλιση έφτασε τους +1.4 με +1.6 βαθμούς Κελσίου.

Η θερμοκρασία της θάλασσας ξεπέρασε ακόμη και τους 28-29 βαθμούς τον Ιούλιο και Αύγουστο του 2025 στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου καθώς και σε περιοχές του Ιονίου, ενώ η χαμηλότερη θερμοκρασία, 11 βαθμοί, σημειώθηκε στο Θρακικό Πέλαγος και στο Βόρειο Αιγαίο τον Μάρτιο του 2025.

Η ηχηρή απουσία της χιονοκάλυψης

Οι ημέρες χιονοκάλυψης στη χώρα το 2025 ήταν σημαντικά περιορισμένες κατά 35-30% στη Βόρεια Ελλάδα και στην Πίνδο, κάτω από τον μέσο όρο των ετών 2005-2024 .

Συνολικά, το 2025 σημειώθηκαν 170 ημέρες χιονόπτωσης στον Ολυμπο και 130 στην Πίνδο. Χαμηλός ήταν ο αριθμός ημερών χιονοκάλυψης στην Κρήτη με 100 ημέρες στα Λευκά Όρη.

Στην Πάρνηθα οι ημέρες χιονοκάλυψης έφτασαν μόλις τις 8.

Σε ελάχιστα σημεία σημειώθηκαν ημέρες χιονοκάλυψης πάνω από την μέση τιμή όπως σε περιοχές του Πηλίου, του Κισσάβου, της Σαμοθράκης και του Ολύμπου.

«Πρωταγωνίστριες» οι πλημμύρες στα καιρικά επεισόδια με έντονες επιπτώσεις

Το 2025 σημειώθηκαν στην Ελλάδα 19 καιρικά επεισόδια με έντονες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις . Ο αριθμός αυτός είναι χαμηλότερος από τον ετήσιο μέσο όρο της περιόδου 2000-2025 (~24 επεισόδια).

Τα 19 επεισόδια ήταν άμεσα σχετιζόμενα με πλημμύρες, εκ των οποίων 7 συνοδεύτηκαν από ισχυρούς ανέμους και 2 από σίφωνες ξηράς. Το 2025 είναι το πρώτο έτος από το 2000 χωρίς ανθρώπινες απώλειες. Ο ετήσιος μέσος όρος της περιόδου 2000–2025 είναι ~11 απώλειες.

Δυστυχώς, όπως σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος, το 2026 έχει ξεκίνησε αρνητικά στο κομμάτι των ανθρώπινων απωλειών μιας και δύο άνθρωποι έχασαν μέσα σε μία μέρα ζωή τους κατά τη διάρκεια της κακοκαιρίας που σημειώθηκε στην Τετάρτη 21 Ιανουαρίου.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι πλημμύρες είναι το φονικότερο καιρικό φαινόμενο και το πιο επίκινδυνο από όλα για την ανθρώπινη ζωή, όπως επίσης και αυτό στο οποίο απαιτείται η μεγαλύτερη εκπαίδευση του κοινού.

Ο επικεφαλής του climatebook.gr και της μονάδας ΜΕΤΕΟ προσθέτει πως ο αριθμός των ανθρώπινων απωλειών θα ήταν πολύ μεγαλύτερος αν υπήρχαν διαθέσιμα, αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία για τους θανάτους που προκαλούν οι καύσωνες, τους οποίους οι ειδικοί επιστήμονες αποκαλούν «σιωπηλό δολοφόνο».

«Γνωρίζουμε ότι ο αντίκτυπος τους είναι εξαιρετικά αρνητικός για τη δημόσια υγεία, γι’ αυτό και είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκινήσουμε να έχουμε δεδομένα για αυτούς από τις δομές υγείας» τονίζει ο κ. Λαγουβάρδος.

Η ανησυχητική συρρίκνωση του Μόρνου

Ξεχωριστό κεφάλαιο της κλιματικής απότιμησης του 2025 στην Ελλάδα είναι και η δραμτική συρρίκνωση του Μόρνου- στη μισή έκταση- μέσα σε τρία χρόνια.

Ως έτος αναφοράς παρακολούθησης της μείωσης της έκτασης του Μόρνου λαμβάνεται το 2022, όταν στις 25/10/2022 η έκταση της λίμνης ανερχόταν σε 16.2 km² (μπλε χρώμα- κοντά στη μέση τιμή).

Εκτοτε, καταγράφεται σταδιακή και συστηματική συρρίκνωση της επιφάνειας της λίμνης: τον Οκτώβριο του 2023 (γαλάζιο χρώμα, 14.6 km²) η μείωση ανήλθε σε περίπου 10%, ενώ τον Οκτώβριο του 2024 (πράσινο χρώμα, 11.0 km²) η έκταση ήταν ήδη μειωμένη κατά περίπου 32% σε σχέση με το 2022.

Κατά το 2025, η συρρίκνωση της λίμνης κορυφώθηκε, με την έκταση στις 09/10/2025 (κόκκινο χρώμα) να περιορίζεται στα 8.3 km², τιμή που αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 49% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2022 και αποτελεί τη μικρότερη καταγεγραμμένη έκταση της τελευταίας τετραετίας. Η εικόνα συνοψίζει με χαρακτηριστικό τρόπο τις υδρολογικές συνθήκες που επικράτησαν το 2025 στη λεκάνη απορροής του Μόρνου και αναδεικνύει τη σωρευτική επίδραση των χαμηλών βροχοπτώσεων και της μειωμένης χιονοκάλυψης στην κατάσταση του ταμιευτήρα.

*Την ετήσια έκθεση του Climatebook επιμελήθηκαν οι Δρ. Κώστας Λαγουβάρδος, Γιώργος Κύρος, Δρ. Σταύρος Ντάφης, Δρ. Κατερίνα Παπαγιαννάκη, Δρ. Βασιλική Κοτρώνη και Δρ. Φραγκουλίδης Γεώργιος