Από τον Χάρι Χουντίνι στον Χάρι Πότερ – Πώς οι μάγοι παραμένουν επίκαιροι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Ήταν ο πιο διάσημος μάγος του 20ού αιώνα. Ωστόσο, οι συνομήλικοι του Χάρι Χουντίνι ήταν συχνά καυστικοί μαζί του. Τα κόλπα του ήταν «απαίσια πράγματα» και «ένα μάτσο σκουπίδια», έλεγαν. «Το να τον παρακολουθείς να παίζει τον ρόλο ενός κομψού μάστορα ήταν λίγο σαν να βλέπεις έναν παλαιστή να παίζει βιολί», γράφει ο Jim Steinmeyer στο «Hiding the Elephant», μια ιστορία μαγείας.

Παρόλα αυτά, ο Χουντίνι (του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Έριχ Βάις και πέθανε το 1926) κέρδιζε περισσότερα από οποιονδήποτε μάγο της εποχής του: έως και 200.000 δολάρια την εβδομάδα σε σημερινά χρήματα. Δεν ήταν μόνο ότι το κοινό αγάπησε τις θανατηφόρες αποδράσεις του. Ήταν ότι είχε ταλέντο στο να πουλάει την επιχείρηση του θαύματος.

Χρησιμοποιούσε γραφεία τοπικών εφημερίδων και αστυνομικά τμήματα ως σκηνές για τις αποδράσεις του, εξασφαλίζοντας κάλυψη από τον Τύπο. Κάλεσε το κοινό να μοιραστεί την αίσθηση κινδύνου προσπαθώντας να κρατήσει την αναπνοή του, ενώ πάλευε, δεμένος με χειροπέδες, να ξεφύγει από ένα σφραγισμένο δοχείο γεμάτο νερό.

Υπερασπίστηκε με μανία την πράξη του ενάντια στους κριτικούς. Το 1899, μια εφημερίδα ισχυρίστηκε ότι η απόδρασή του με χειροπέδες έγινε με ένα κρυμμένο κλειδί. Κάλεσε τους ντετέκτιβ να τον παρακολουθήσουν να εκτελεί γυμνός το ίδιο τέχνασμα, απομυθοποιώντας έτσι τον απομυθοποιητή και δημιουργώντας ταυτόχρονα θόρυβο.

Πάλεψε επίσης με μιμητές, απειλώντας να τους μηνύσει για αντιγραφή πράξεων που ισχυριζόταν ότι κατοχύρωσε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (σ.σ. αυτό ήταν ανοησία. Δεν μπορείτε να πατεντάρετε μια ιδέα, ενώ ταυτόχρονα την κρατάτε μυστική. Αλλά οι μάγοι δεν είναι δικηγόροι).

Οι σύγχρονοι μάγοι και η τεχνολογία

Έναν αιώνα μετά το θάνατο του Χουντίνι, οι μάγοι αντιμετωπίζουν πολλές από τις ίδιες προκλήσεις – μυστήριο, φύλαξη μυστικών – και ένα «καπέλο» γεμάτο από καινούργιες. Τα όρια προσοχής συρρικνώνονται. Ο ανταγωνισμός πολλαπλασιάζεται: ο καθένας μπορεί να κινηματογραφήσει μια πράξη και να τη δημοσιεύσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το πιο ανησυχητικό είναι για όσους εξαρτώνται από το «hocus-pocus» ότι το TikTok διευκολύνει το να δείξει σε όλο τον κόσμο πώς γίνεται ένα κόλπο. Και η τεχνολογία έχει εξοργίσει τους μάγους, κάνοντας όλο και πιο δύσκολο το να γοητεύσουν τα πλήθη. Οι μάγοι σήμερα πρέπει να επιχειρήσουν το πιο δύσκολο κόλπο από όλα – να παραμείνουν επίκαιροι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Economist πήγε στο Λας Βέγκας για να τους ρωτήσει πώς το κάνουν.

Στο «MAGIC Live!», ένα ετήσιο συνέδριο, μάγοι συγκεντρώνονται σε ένα ξενοδοχείο για να ανταλλάξουν συμβουλές, να σηκώσουν ραβδιά από σκληρό ξύλο για 250 δολάρια και να ακούσουν διαλέξεις σχετικά με το πως να «δημιουργήσετε την σκηνική σας προσωπικότητα μέσω κοστουμιών». Σε μια γωνιά, ένα ψεύτικο κουφάρι ελέφαντα αιωρείται δίπλα στα «Σαγόνια του Θανάτου», ένα μηχάνημα 8.000 δολαρίων που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες της απόδρασης.

Πηγή: Economist

«Πριονίζοντας ένα… μωρό»

Ανακατεύεται με το πλήθος ο Τζάστιν Φλομ, ένας αμφιλεγόμενος μάγος από τη Μινεσότα που μπορεί να αντιπροσωπεύει το μέλλον της μαγείας. Ο ίδιος αυτοαποκαλείται «ένας από τους πιο ορατούς ανθρώπους στον πλανήτη». Οι επιδέξια δημοσιοποιημένες ψευδαισθήσεις του είναι τεράστια επιτυχία στα social media.

Στην εποχή του Χουντίνι, όταν το κόλπο του να πριονίζεις μια γυναίκα στη μέση ήταν καινούργιο, οι μάγοι δημιουργούσαν έναν «υπέροχο» φόβο παρκάροντας ασθενοφόρα έξω από τα θέατρα και βάζοντας τους βοηθούς να ρίχνουν κουβάδες με κόκκινο υγρό σε κοντινές υδρορροές. Σήμερα, παρόμοια δημοσιότητα μπορεί να δημιουργηθεί με έναν συγκλονιστικό τίτλο. Το 2017, ο Φλομ ανέβασε ένα βίντεο με τίτλο, «Πριονίζοντας ένα μωρό στη μέση!». Δείχνει την τεσσάρων μηνών κόρη του να γουργουρίζει ειρηνικά στην κάμερα, ενώ εκείνος φαίνεται να χώνει δύο βιβλία του Dr Seuss στο στομάχι της και να γλιστράει τα πόδια της μακριά. Το βίντεο παρακολούθησαν σχεδόν 200 εκατομμύρια φορές.

Φέτος, ο Φλομ κυκλοφόρησε μια συνέχεια ακόμα πιο συγκλονιστική για τους συναδέλφους του μάγους: «Κόβοντας στη μέση ένα μωρό και δείχνοντας το μυστικό». «Οι μάγοι μπορούν να εξαφανίσουν τα πράγματα», λέει στο βίντεο, «χρησιμοποιώντας καπνό και καθρέφτες». Το μυστικό, αποκαλύπτει μαζί με την οκτάχρονη πλέον κόρη του, περιλαμβάνει την προσεκτική διάταξη των ποδιών μιας κούκλας, που είναι εξοπλισμένα με ελατήρια για να τα κάνουν να κινούνται, ένα «μαγικό τραπέζι» με μια τρύπα αρκετά μεγάλη ώστε να κρύβει ένα μικρό άτομο μέσα του – και έναν στρατηγικά τοποθετημένο καθρέφτη, που βλέπει το κοινό και κρύβει τι συμβαίνει από κάτω.

Χάνεται η μαγεία αν αποκαλύψεις το κόλπο;

Το να δείξουμε πώς γίνεται αυτό είναι το βασικό αμάρτημα για τους μάγους. Ο Φλομ το κάνει τακτικά, αποκαλώντας το «καλλιτεχνική επιλογή». Συχνά, «το μυστικό είναι πιο διασκεδαστικό από το κόλπο», λέει. «Σε αυτές τις περιπτώσεις, δώστε τους το μυστικό». Μερικά από τα βίντεό του, το αποκαλύπτουν στα πρώτα δευτερόλεπτα. Το «παιχνίδι», εξηγεί, είναι να προσελκύσει τους θεατές με το εναρκτήριο πλάνο «και μετά απλώς να τους κάνει να παρακολουθήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο». Λέει ότι κερδίζει εκατομμύρια δολάρια το χρόνο από τέτοιου είδους πράγματα.

Δεν είναι ο μόνος που έχει μετατρέψει την ψευδαίσθηση σε χρυσό. Ένα βίντεο TikTok που δείχνει μια γυναίκα να εξαφανίζει τη θήκη του τηλεφώνου της έχει 83 εκατομμύρια προβολές. Το «μάθημά» της διάρκειας 17 δευτερολέπτων σχετικά με το πώς το έκανε – ρίχνοντας τη θήκη στο σωστό δευτερόλεπτο και τη σωστή γωνία για να κρυφτεί από την κάμερα – το παρακολούθησαν 46 εκατομμύρια φορές.

Ένα άλλο βίντεο, που γυρίστηκε από την οπτική γωνία ενός μάγου, αποκαλύπτει μερικά από τα μυστικά της μαγείας του δρόμου. Περισσότεροι από 39 εκατομμύρια άνθρωποι το έχουν παρακολουθήσει. Σε ένα πλαίσιο, ένα στυλό που πιέζει ένα άθικτο χαρτονόμισμα δολαρίου αποκαλύπτεται ότι είναι ένα μαγνητικό εργαλείο.

«Τώρα τα κόλπα μου καταρρίπτονται»

Η έκθεση των μηχανισμών κάνει τη μαγεία λιγότερο συναρπαστική; Κάποιοι μάγοι το φοβούνται. Αλλά δεν είναι ακριβώς καινούργιο. Στη δεκαετία του 1990, μια τηλεοπτική εκπομπή με τίτλο «Σπάζοντας τον Κώδικα των Μάγων: Αποκαλύφθηκαν τα μεγαλύτερα μυστικά της μαγείας» προβλήθηκε για τρεις σεζόν. Ο οικοδεσπότης φορούσε μάσκα, υποτίθεται για να αποφύγει τις… «κατάρες» από άλλους μάγους, πριν αποκαλύψει δραματικά την ταυτότητά του στο τέλος της σειράς. Το όνομά του ήταν Val Valentino, και επέμενε ότι αποκάλυψε μόνο παλιά κόλπα.

Η τεχνολογία μπορεί να έχει καταλάβει το μυαλό του κοινού, αλλά έχει επίσης διευρύνει τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους οι μάγοι. Στην αγορά του συνεδρίου, ένας μάγος αρνείται να μιλήσει με έναν δημοσιογράφο, αλλά μια διακριτική περιήγηση στον κατάλογό του αποκαλύπτει ότι πουλά μικροτσίπ που μπορούν να ενσωματωθούν κρυφά σε κάρτες για να βοηθήσουν έναν ταχυδακτυλουργό να «μαντέψει» ποια έχει επιλέξει ο θεατής. Η καλύτερη τεχνολογία επιτρέπει στους μάγους να κάνουν παραστάσεις πιο φθηνά. Οι κάμερες και οι οθόνες επιτρέπουν στους καλλιτέχνες που κάνουν κόλπα με κάρτες να κουμαντάρουν μεγάλες σκηνές, που κάποτε προορίζονταν για μεγάλες ψευδαισθήσεις.

«Και η δύναμη που έχω είναι δική μου»

Καθώς οι βετεράνοι γερνούν και αντικαθίστανται από ψηφιακούς νεαρούς «θαυματοποιούς», ορισμένοι φοβούνται ότι θα υπάρξει έλλειψη μάγων που θα μπορούν να κάνουν μεγάλες, καθηλωτικές παραστάσεις. Η Simone Marron της International Brotherhood of Magicians, μιας βιομηχανικής ομάδας, λέει ότι οι μισοί από αυτούς «εκτελούν μαγικά κάτω… στον καβάλο τους αντί στο πρόσωπό τους».

Ωστόσο, αρκετοί μάγοι είπαν στον Economist ότι η πολυπλοκότητα του σύγχρονου κόσμου έχει αυξήσει τη ζήτηση για ζωντανή μαγεία. Στο Magic Castle, ένα κλαμπ στο Λος Άντζελες, η χρήση τηλεφώνων είναι περιορισμένη. Ένα νεαρό, λαμπερό πλήθος περιπλανιέται σε έναν λαβύρινθο για να συναντήσει μια ποικιλία από μάγους. Στο υπόγειο, ένας μπάρμαν μετατρέπει μια τράπουλα σε γυαλί. Η είσοδος απαιτεί να πείτε «άνοιξε σουσάμι» σε μια κουκουβάγια σε ένα ράφι, η οποία στη συνέχεια απομακρύνεται για να αποκαλύψει ένα μυστικό πέρασμα. Είναι μια εμπειρία, που είνσι αδύνατο να αναπαραχθεί στο διαδίκτυο.

Ο Ντέιβιντ Μπλέιν, ένας μάγος γνωστός για τα θεαματικά ακροβατικά του, προσκαλεί τον Economist στο γραφείο του στη Νέα Υόρκη. Κατέχει μια πρωτότυπη αφίσα που διαφημίζει μια απόδραση του Χουντίνι: θάβοντας τον εαυτό του ζωντανό. Εμπνευσμένος από τον σπουδαίο μάγο, το 1999 ο Μπλέιν θάφτηκε ζωντανός, σε ένα φέρετρο στο Μανχάταν, για μια εβδομάδα. Υπολογίζεται ότι 75.000 άνθρωποι σταμάτησαν για να κοιτάξουν. Κάποιοι, «νόμισαν ότι ήταν ένα ολόγραμμα».

Ο Μπλέιν συνειδητοποιεί ότι το τοπίο της διασκέδασης έχει αλλάξει. Το 2023, ο Mr Beast, ένας δημοφιλής YouTuber, αντέγραψε το κόλπο της ταφής του και το γύρισε. Το βίντεο που προέκυψε έχει προβληθεί περισσότερες από 285 εκατομμύρια φορές. «Η μαγεία του είναι να μελετά αλγόριθμους», λέει σηκώνοντας τους ώμους του στωικά ο κύριος Μπλέιν.

Οι καλύτερες ζωντανές εμφανίσεις μπορεί να είναι απλές. «Έκανα μια απόδραση από κλουβί στα 100 μέτρα στον αέρα και έχω δεχτεί τα πιο δυνατά χειροκροτήματα», λέει η Γκαμπριέλα Λέστερ, μάγισσα με έδρα το Λος Άντζελες. Ακόμη και το κλισέ τού να βγάλεις ένα κουνέλι από το καπέλο μπορεί να καταπλήξει τους ανθρώπους στο σωστό περιβάλλον.

Μια αποτελεσματική παράσταση δημιουργεί «ένα είδος λόξυγκα στην υφή της καθημερινής ζωής», πιστεύει ο Jason Leddington, καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Bucknell. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να το λαχταρούν. Όπως το έθεσε κάποτε ο Χουντίνι, χωρίς να απορεί κανείς, «θα πρέπει να βρούμε τη ζωή που μετά βίας αξίζει να τη ζήσουμε».